Wie zijn rijbewijs wil halen, merkt het al snel: waarom wachten leerlingen zo lang op praktijkexamen bij CBR is een vraag die bij velen leeft. Je vraagt je praktijkexamen aan bij het CBR, maar moet vervolgens maanden wachten tot je eindelijk aan de beurt bent. Wat zijn de belangrijkste oorzaken van dit probleem?
De wachttijd van vier tot zes maanden zorgt bij verschillende rijscholen ook voor angst om hun slagingspercentage. ‘Je plant leerlingen direct in zonder dat je weet of ze er klaar voor zijn op dat moment’, legt Richard Glazenborg van Rijschool Glazenborg uit. ‘Dat komt je slagingskans ook niet ten goede. Het is moeilijker in te schatten en het is lastig om leerlingen gemotiveerd te houden.’
Als het even tegenzit, lopen de wachttijden bij het CBR op tot wel 20 weken. Door deze achterstand zijn sommige jongeren al meer dan anderhalf jaar bezig met het halen van hun rijbewijs.
Oorzaken van de Lange Wachttijden
Op het eerste oog lijken de lockdowns steeds de oorzaak van deze immense achterstand. Echter het CBR kampt al jaren met het feit dat wachttijden voor praktijkexamens steeds te ver oplopen.
Personeelstekort
Een centraal probleem bij het lange wachten op een praktijkexamen is het hardnekkige tekort aan examinatoren bij het CBR. Veel examinatoren zijn met pensioen gegaan, uitgevallen door ziekte of overgestapt naar een andere baan. Hierdoor zijn er minder mensen beschikbaar om examens af te nemen dan noodzakelijk. Het gevolg is dat het tempo waarmee examens kunnen worden ingepland, vertraagt.
Lees ook: Nieuw rijbewijs nodig? Lees dit!
Pechtold licht toe: “Een belangrijke oorzaak is dat praktijkexamens 1-op-1 moeten worden ingehaald en het CBR veel nieuwe examinatoren moet werven en opleiden om aan de grote vraag te voldoen. Dat lukt ondanks de moeilijke arbeidsmarkt goed maar onvoldoende om de reserveringstermijnen sneller te laten dalen. Een tekort aan medewerkers zien we in veel sectoren zoals bij gevangenissen, in de zorg, het onderwijs, in de kinderdagopvang en bij rechtbanken.”
Nasleep van de Corona Pandemie
De nasleep van de coronapandemie heeft een flinke stempel gedrukt op de wachttijden bij het CBR. Tijdens de lockdowns konden duizenden praktijkexamens maandenlang niet doorgaan, waardoor er een flinke achterstand is opgebouwd. Het CBR werkt er hard aan om deze achterstand in te lopen, maar deze is nog steeds niet geheel weggewerkt. Leerlingen van nu hebben dus last van uitgestelde examens uit het verleden.
Toename Aantal Kandidaten
Niet alleen personeelsproblemen en corona zijn de oorzaak; het aantal kandidaten dat praktijkexamen wil doen is de laatste jaren sterk gestegen. Veel jongeren willen hun rijbewijs halen zodra ze mogen, met als gevolg dat er extra veel aanvragen binnenkomen bij het CBR. Ook de populariteit van flexibele rijopleidingen, verkort trajecten en last-minute reserveringen draagt bij aan de hoge druk op het reserveringssysteem.
Maatregelen om de Achterstand Weg te Werken
Het CBR is zich bewust van de situatie en werkt actief aan het verkorten van de wachttijden. Ze houden continu de vinger aan de pols en nemen waar mogelijk tijdelijke maatregelen.
Om de wachttijden toch terug te kunnen dringen, heeft het CBR vorige week besloten om de tussentijdse toets, een soort oefenexamen, tijdelijk te schrappen. Over die maatregel waren verschillende rijscholen boos, omdat het juist de voorbereiding op een examen wegneemt. Daarnaast ligt het volgens de rijschoolhouders niet alleen aan de coronapandemie, maar is er ook een tekort aan examinatoren.
Lees ook: Alles over je rijbewijs
Vanaf 1 april 2025 stopt het CBR tijdelijk met het afnemen van de tussentijdse toets (TTT) voor maximaal één jaar. Dit besluit zorgt ervoor dat we tussen 1 april 2025 en 1 april 2026 zo'n 75.000 extra praktijkexamens kunnen inplannen. Het CBR staat achter dit besluit, omdat het de enige manier is om de reserveringstermijn sneller te laten afnemen dan nu het geval is. Een lagere reserveringstermijn is van groot belang voor rijscholen, omdat ze dan beter in staat zijn een examen te reserveren op een moment waarop de kandidaat er echt klaar voor is.
Algemeen directeur Alexander Pechtold: “Het tijdelijk niet aanbieden van de tussentijdse toets vinden we jammer want het is een prachtig product dat past in een goede rijopleiding. We zijn ons ervan bewust dat het consequenties heeft voor rijscholen en kandidaten die hier gebruik van maken. Door de ruimte die ontstaat kunnen we met de branche ook een serieuze stap maken naar het in praktijk brengen van het advies Roemer. Omdat de toets op dit moment vooral wordt ingezet door de beter presterende rijscholen zijn we ervan overtuigd dat juist deze rijscholen een goede oplossing vinden voor het tijdelijk wegvallen van de toets”.
Uitzonderingen
De volgende toetsen blijven beschikbaar:
- RIS-toets: De RIS-toets 3 blijft beschikbaar, omdat dit een integraal onderdeel is van de Rijopleiding in Stappen. De aantallen zijn beperkt (ca. 6000 toetsen), en door deze toets te behouden blijft het volledige RIS-product in stand.
- Tussentijdse toets motor en auto met aanhanger: Voor deze categorieën worden vrijwel geen toetsen aangevraagd. Aanvragen verlopen al via de klantenservice en planning, en dit blijft ongewijzigd.
Ten eerste heeft het CBR ervoor gezorgd dat er meer examinatoren beschikbaar zijn, of beschikbaar worden gemaakt. Ten tweede zijn er extra examens ingepland. Examinatoren maken langere dagen. Ten derde hebben het CBR en rijscholen het initiatief opgepakt om het aantal herexamens te gaan beperken. Het doel is om een vermindering te realiseren van wél 80.000 herexamens per jaar.
Ten slotte hebben we meer flexibiliteit in het wisselen van kandidaten gerealiseerd. Dit is per 1 januari verruimd van de huidige 4 weken naar 8 weken.
Lees ook: Rijbewijs Verlengen Losser
Belonen Beter Presterende Rijschool
Naast het tijdelijk niet aanbieden van de tussentijdse toets wil het CBR beter presterende rijscholen (> 40 procent slagingspercentage) tegemoetkomen door hen voordelen te bieden. Deze rijscholen kunnen we bijvoorbeeld, naast voorrang bij examens op zaterdag, ook voorrang geven bij het reserveren van het 8e en 9e examen op werkdagen. Daar kijken we nu naar.
Door het tijdelijk niet aanbieden van de toets komt er ook meer ruimte om andere examens aan te bieden waar de wachttijden nu ook relatief lang zijn, zoals BE, A en AM.
Tips om Sneller een Examen Datum te Bemachtigen
Gelukkig zijn er een paar tips om sneller een examendatum te bemachtigen.
- Kijk regelmatig of er door annuleringen extra plekken vrij zijn gekomen in het CBR-reserveringssysteem.
- Plan bovendien je theorie- en praktijklessen ruim van tevoren, zodat je tijdig klaar bent om te reserveren.
- Overleg met je rijschool of ze extra advies hebben voor jouw situatie.
In de tussentijd is het belangrijk om je extra goed voor te bereiden op het examen, zodat jij jouw kans vergroot om meteen de eerste 1 keer te slagen (zoals gezegd: minder herexamens is één van de doelen).
Regionale Verschillen in Slagingspercentages
In de ene regio heb je meer kans om te slagen voor je rijexamen dan in de andere regio. In Almelo, Zuid-Limburg en Heerlen slaagt ruim 60 procent van de kandidaten in één keer. Maar rij je in Rotterdam af? Dan heb je minder geluk. Hier is dit slechts 35 procent.
De regionale verschillen zijn volgens Meeter te verklaren door de verschillen in populatie, de kwaliteit van de rijscholen in de regio en op wat voor wegen wordt gereden. Dit verschilt per regio. Maar volgens Meeter, die de cijfers van RTL Nieuws heeft geanalyseerd, is de regio niet de enige verklaring voor afwijkende slagingspercentages. "Uit de analyse blijkt dat of je een strenge of soepele examinator hebt meer effect heeft op je slaagkans dan de locatie waar je afrijdt."
Oneerlijke Behandeling bij het CBR?
Uit cijfers van het CBR die onderzoeksredactie van RTL Nieuws heeft onderzocht, blijkt dat 10 procent van alle examinatoren hogere of lagere slagingspercentages hebben dan je zou verwachten.
RTL Nieuws analyseerde ruim 435.000 examenresultaten uit 2018 en 2019. Daaruit blijkt dat er enorme verschillen zijn tussen de slagingspercentages van examinatoren. De slagingspercentages lopen uiteen van 17 tot 79 procent.
Geslacht Maakt Uit
Wat opvalt is dat er bij een aantal examinatoren grote verschillen zijn tussen de slagingspercentages van mannelijke en vrouwelijke kandidaten. Een uitschieter is een examinator bij wie 67 procent van alle mannelijke kandidaten in één keer het rijbewijs haalt. Kom je als vrouw bij deze examinator terecht dan is de kans op slagen aanzienlijk lager, namelijk 45 procent. Maar andersom gebeurt dit ook: bij een andere examinator slaagde 52 procent van de vrouwelijke kandidaten in één keer, maar slechts 33 procent van de mannen haalde in één keer het rijbewijs.
Om uit te sluiten dat dit verschil door toeval is ontstaan, vroeg RTL Nieuws drie hoogleraren om naar de data te kijken. Zij stellen vast dat er zeker 38 examinatoren zijn bij wie aanwijzingen zijn dat ze leerlingen benadelen op basis van hun geslacht. Van deze 38 examinatoren zijn er 17 strenger voor mannen en 21 strenger voor vrouwen.
"Deze examinatoren vallen op omdat ze extreem afwijken van wat je zou verwachten", zegt Casper Albers, hoogleraar statistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen. Er kan volgens Martijn Meeter, hoogleraar onderwijskunde aan de Vrije Universiteit Amsterdam, een examinator tussen zitten bij wie sprake is van toeval. "Maar een groot deel van die examinatoren heeft, waarschijnlijk onbewust, een vooroordeel dat leidt tot een net hogere slagingskans voor mannen of vrouwen."
Landelijk zijn er ook verschillen tussen de slagingspercentages van mannen en vrouwen. In Nederland slaagt 51 procent van de mannen in één keer voor het rijexamen. Bij vrouwen is dit 48 procent. Dat lijkt misschien op het oog geen groot verschil. Maar bij 1000 examens zakken er 30 vrouwen meer dan mannen.
Om erachter te komen of een examinator afwijkt, gebruikt het CBR een monitoringssysteem waarbij het kijkt naar 18 verschillende factoren, bijvoorbeeld naar de leeftijd van de kandidaat en of die geslaagd is voor de tussentijdse toets. In een eigen analyse van de cijfers vindt ook het CBR examinatoren bij wie de slagingspercentages significant afwijken. In 2018 ging het om 70 examinatoren en in 2019 waren dit er 74. Bij 20 respectievelijk 25 van deze examinatoren had dit te maken met het geslacht van de kandidaat.
"Als we bij een examinator een afwijking zien, dan zoeken we uit waarom dat verschil er is", zegt het CBR. Vervolgens wordt bijgestuurd met behulp van gesprekken, coaching en waar nodig bij- of herscholing.
Wat te Doen na een Gezakt Examen?
Het niet halen van je herexamen kan een enorme teleurstelling zijn. Je hebt weken weer gestudeerd en geoefend en toch ben je opnieuw gezakt. Maar geen zorgen, je bent zeker niet de enige. Wat belangrijk is, is hoe je met deze tegenslag omgaat en welke stappen je vervolgens onderneemt.
Slaag je niet voor je examen, dan krijg je wel een formulier met de uitslag en je krijgt feedback. Ook je herexamen doe je bij het CBR. Helaas heeft het CBR met corona veel achterstand opgelopen. Dit betekent dat je voor je herexamen bij het CBR tegenwoordig te maken hebt met een langere wachttijd voor je weer examen kunt doen.
Vanwege de achterstand, heeft het CBR een nieuwe maatregel opgesteld met betrekking tot het zakken voor je rijexamen. Normaal gesproken mag je, als je niet in 1 keer slaagt voor je examen, je meteen weer inschrijven voor een herkansing. Je mag officieel binnen twee weken weer op voor je herexamen. Door de achterstand echter is recentelijk ingegaan dat je minimaal 4 weken moet wachten voor je nog een keer mag afrijden.
Stappen na een Gezakt Examen:
- Het eerste wat je moet doen, wanneer je gezakt bent is nieuwe rijlessen aanvragen.
- Vraag ook je herexamen aan bij het CBR. De kosten voor het herexamen bedragen hetzelfde als je praktijkexamen. Bij sommige autorijscholen zit een herexamen inbegrepen in het lespakket.
- Een gouden tip is daarom om je kalmte te bewaren. Misschien was je te zenuwachtig of had je niet goed geslapen. Probeer daarom altijd, hoe moeilijk het ook lijkt, om je rust te pakken voor je herexamen. Sluit je ogen en adem een paar keer goed door je neus in en door je mond uit.
Vroeger was de regel dat, wanneer je 2x gezakt was voor je rijexamen, zeven weken moest wachten voor je weer op mocht gaan. Deze maatregel is nu veranderd. Ben je twee keer gezakt voor het praktijkexamen dan wordt je wachttijd voor je herexamen verlaagd naar twee weken.
Zak je binnen 5 jaar 4 keer voor je rijexamen? In dat geval doe je de keren daarna een speciaal examen bij het CBR. Dit wordt ook wel een Nader Onderzoek Rijvaardigheid genoemd. Hierbij krijg je wat extra begeleiding en heeft de examinator meer tijd voor jou. Het nader onderzoek rijvaardigheid duurt 1 uur en 10 minuten. 35 minuten hiervan zijn voor de examenrit. De overige tijd wordt besteed aan extra begeleiding.
Het Nader Onderzoek Rijvaardigheid kun je doen totdat je geslaagd bent, maar ben je na twee keer ook hiervoor gezakt dan kan het CBR een onderzoek naar de geschiktheid instellen. Het kan immers zo zijn dat je niet slaagt vanwege het feit dat je in een handgeschakelde versnellingsbak rijdt in plaats van een automaat.