De BMW E28, die in 1981 op de markt kwam als de opvolger van de E12, markeerde een belangrijke verandering in het design van BMW. Hoewel de esthetische verschillen met de E12 beperkt waren, met name de bumpers en grotere ronde lichten, introduceerde de E28 een 2,4-liter turbodieselmotor van 115 pk naast de benzinemotoren. Dit model legde ook de basis voor de eerste M5, een naam die tot op de dag van vandaag synoniem staat voor sportieve prestaties.
Echter, om de cirkel rond te maken en terug te keren naar de essentie van vernieuwing en design, duiken we in het verhaal van een uniek studiemodel dat de inspiratie vormde voor latere generaties: de BMW Garmisch.
De BMW Garmisch: Een Vergeten Prototype Herleeft
De BMW Garmisch is geen knaller, geen racer, niet opzienbarend, maar op een of andere manier prikkelt ie ons. En dat deed ie bij Adrian van Hooydonk, BMW’s ontwerpbaas ook. Het verhaal van de reïncarnatie van de Garmisch begint bij de nieuwsgierigheid van Adrian van Hooydonk, Directeur Design bij de BMW Groep. Hij kwam jaren geleden een vage foto tegen van een hem onbekend BMW-model in lichtgouden kleur tegen een achtergrond van een beige stenen muur - en dat plaatje bleef in zijn hoofd hangen.
Na flink wat speurwerk kwam Van Hooydonk erachter dat het een prototype betrof van ontwerpstudio Bertone uit Turijn en dat het model in 1970 op de Autoshow van Genève aan het publiek was getoond. De Garmisch bleek een ontwerp van Marcello Gandini, destijds ontwerpdirecteur bij Bertone, en bekend van niets minder dan de Lamborghini Miura en Countach. Van Hooydonk: ‘Voor mij is Gandini een van de grootmeesters van auto-ontwerpen.
De auto’s die hij ontwierp fascineerde me al van kinds af aan en wakkerde mijn interesse in het ontwerpen van auto’s aan. De BMW Garmisch geeft heel duidelijk de ontwerptaal van Bertone uit die tijd weer, en Gandini’s kijk op BMW in die tijd. In de zomer van 2018 bezoekt Van Hooydonk Gandini thuis, om hem toestemming te vragen voor de reïncarnatie en om zijn medewerking te vragen. Gandini, inmiddels in de 80, vond het een raar idee, maar eigenlijk heel leuk.
Lees ook: De Opkomst van Vierkante Koplampen
Het Ontwerp van Marcello Gandini
Hij vertelt: ‘We wilden de banden met BMW warmhouden en besloten destijds om een moderne middenklasse-coupé te maken. Als basis werd een BMW 2002 tii gebruikt, maar met andere proporties van de carrosserie, en in vier maanden tijd creëerde Gandini’s team de Garmisch. De bekende nieren van de grille kregen een meer opvallende vorm, geflankeerd door vierkante koplampen achter een glazen scherm. Op de C-stijl werden louvres aangebracht en de achterruit kreeg een extra laag met honinggraatmotief. Een ontwerpelement dat Gandini vaker gebruikte.
‘Ze wilden zien hoe ver ze met een dergelijk BMW-concept konden gaan. In de haast om een concept voor een show af te krijgen, sneeuwde het interieur vaak wat onder. Maar bij de Garmisch vond Gandini nog tijd om ook daar zijn licht over te laten schijnen. Dat resulteerde onder andere in een verticaal geplaatste radio. En een uitklapbare make-upspiegel die uit het dashboardkastje tevoorschijn komt. De kleurstelling roept een weldadige sfeer op met dat bruin. ‘Skiën was heel populair in die tijd, in Italië.
Terug in München gaat Van Hooydonk aan de slag met oude, nog resterende tekeningen. Die werden opnieuw en driedimensionaal op computers opgebouwd van waaruit een schaalmodel op ware grootte geconstrueerd kon worden. Gandini hielp mee om de ontbrekende schakels in het ontwerp, en die waren er zeker, in te vullen. Waarna, opnieuw in Turijn, door gespecialiseerde carrosseriebouwers het compleet nieuwe model kon worden gebouwd. In 2019 was het model klaar, compleet met interieur en motor, werkend en al.
In de jaren ’60 en ’70 was het heel gebruikelijk dat onafhankelijke ontwerpbureaus ongevraagd een conceptmodel bouwden voor een merk om dat vervolgens aan het betreffende merk en op autoshows te laten zien. Enerzijds om hun kunsten te showen, anderzijds als promotie om nieuwe opdrachten te werven.
De Invloed van de Garmisch op Latere BMW Modellen
Met de Neue Klasse had BMW zich in de jaren zestig ontwikkeld tot sportieve concurrent van het degelijke Mercedes. In 1968 werd begonnen met de plannen voor een opvolger van dit allegaartje van modellen. Het eerste resultaat was een studiemodel, dat Garmisch werd genoemd. Dat had drie portieren, maar vooral de vierkante koplampen vielen op. Marcello Gandini van ontwerpbureau Bertone tekende voor het ontwerp.
Lees ook: Alles over E30 Koplampen
De koplampen haalden de productieversie niet, net zomin als de prominente 'nieren'. Maar die bleven toch rondzweven in de Duitse burelen; kijk maar eens naar modellen als de krankzinnige XM. Het huidige ontwerpteam lijkt zijn klassiekers te kennen. Bij het definitieve ontwerp voor de opvolger van de Neue Klasse, dat onder leiding van de Fransman Paul Bracq tot stand was gekomen, waren de koplampen gewoon rond.
BMW 5 Serie | Adaptieve LED-koplampen (BMW.nl)
De Evolutie van de BMW 5-Serie
De 5-serie was de eerste BMW volgens de nieuwe typebenaming (5-serie, 3-serie, 7-serie, etc.), die tot op de dag van vandaag wordt gehanteerd. De eerste generatie was alleen leverbaar als vierdeurs sedan en met benzinemotoren. Opvallend detail: de richtingaanwijzerhendel zat eerder altijd rechts, maar waren nu links op de stuurkolom geplaatst.
Niet elke 5-serie uit de E12-reeks was een scheurneus; de BMW 518 leverde een bescheiden 90 pk. Zowel motorisch als technisch werden bij generatie 2 grote veranderingen doorgevoerd. Deze 5-serie was voor het eerst met een dieselmotor te koop en kreeg in de loop van zijn 8-jarige 'carrière' opties die in de jaren 80 het neusje van de zalm waren, zoals ABS, een bestuurdersairbag en een checkpanel; een uitgebreide boordcomputer.
Maar de nieuwe hoofdontwerper Claus Luthe (die met de NSU Ro80 roem had vergaard) veranderde weinig aan het uiterlijk en dat kwam de E28 in zijn nadagen duur te staan. De Audi 100 en Mercedes E-klasse waren de 5-serie met hun veel modernere design voorbijgestreefd. Ook de zeer beperkte ruimte op de achterbank was een heikel punt.
Latere Generaties
Claus Luthe stond nog altijd aan het roer bij de BMW-ontwerpafdeling, maar het was Ercole Spada die de E34 tekende. Hij kreeg alle lof voor deze gestroomlijnde limousine, die zowel sportief als elegant oogde. Voor het eerst kwam ook een 5-serie Touring op de markt. De M5 was niet nieuw, maar maakte wel een verpletterende indruk met zijn 3,5-liter zescilinder, die 315 pk leverde. De sprinttijd van 0-100 in 6,1 seconden kon in de jaren tachtig op grote bewondering rekenen.
Qua vermogen kon geen 5-serie aan de M tippen, maar wat betreft cilinderaantal wel. De E34 was er ook met V8. Zakenmannen maakten diepe indruk op hun minnaressen en andere passagiers met hun in de auto ingebouwde telefoon. Begin jaren negentig spaarden Duitse merken kosten noch moeite om een technisch superieure auto op de markt te brengen. De E39 werd pas uitgebracht na 30 miljoen testkilometers op vrijwel alle continenten, bij temperaturen variërend van -40 (Alaska) tot +50 graden (Death Valley).
En of dat niet genoeg was, werd nog eens 8000 kilometer afgelegd op de Nordschleife voor de sportieve finesses. Het imago van de vierde 5-serie is tot op de dag van vandaag dan ook onberispelijk. Liefhebbers worden nog altijd opgewonden van het aanbod van benzinemotoren, zelfs de instapper 520i (150 pk) had een zescilinder. De M5 met 400 pk sterke V8 was het topmodel.
Ai, dat was even schrikken. Deze 5-serie komt uit het Bangle-tijdperk. Nog steeds zijn er vele discussies tussen liefhebbers en critici van alle gedurfde ontwerpen van de Amerikaan. Al had zijn team zich bij de 5-serie ingehouden; met name bij de eerder verschenen 7-serie had de conservatieve clientèle zich in zijn Bratkartoffeln verslikt. Het uiteindelijke ontwerp van de E50 kwam niet van Bangle, maar van Davide Arcangeli. De Italiaan had eerder bij Pininfarina de Peugeot 406 Coupé getekend.
Vooral de M5 was een sensatie, hij had een ongeblazen vijfliter V10 met 507 pk. Eigenlijk is de F10 een kleine 7-serie, met steil aflopende motorkap en laag geplaatste dubbele nieren. Hij kreeg een welwillende ontvangst, met een weinig gedurfd design. Voordeel was dat BMW daardoor geen last had van zeurende criticasters. De door veel andere merken gekopieerde Hofmeister-knik onder aan de D-stijlen ontbrak uiteraard niet. Net zomin als een Touring en een M-versie, maar die had deze keer 'slechts' acht cilinders.
Van de F10 kwam ook een plompe Gran Turismo op de markt. Klimaatbewuste kopers kochten de ActiveHybrid 5, die 4 km elektrisch kon rijden. Wien dieselbloed door d'aderen stroomde, werd op zijn wenken bediend met de M550d xDrive, een technisch huzarenstukje met een zescilinder lijnmotor met 385 pk en drie turbo's.
De van oorsprong Libanese ontwerper Karim Habib tekende de BMW G30. Generatie 7 leek op zijn voorganger, maar had een iets uitgesprokener design. BMW wilde na de comfortabele zesde generatie nu weer de sportieve liefhebbers paaien. Dat deed het met uitstekende onderstellen en doortimmerde motoren, maar revolutionair was de techniek niet. Aanvankelijk was de 5-serie alleen met benzine- en dieselmotoren leverbaar, pas later kwam er een plug-in hybride. Het vermogen van de M5 Competition, het topmodel, was inmiddels opgelopen tot 617 pk.
De Toekomst: Elektrisch en Minimalistisch
Als je de radio harder wilde zetten, kon dat door met je vingers rondjes door de lucht te draaien. Verderop in dit nummer lees je alles over de BMW i5. Een mijlpaal, want de eerste elektrische 5-serie. Al worden de benzine- en dieselmotoren nog niet in de ban gedaan. Auto's worden steeds meer voer voor whizzkids dan voor techneuten, want met alle kleuren en schermen waan je je in een rijdende bioscoop. De i5 heeft dan ook een heuse mediatheek met series en films die je bijvoorbeeld tijdens het opladen van de batterij bij een snellader kunt bekijken.
Je kunt ook videogames spelen terwijl de auto van stroom wordt voorzien. En als je je ogen rust wilt gunnen, kun je je oren verwennen via een Bowers & Wilkins-geluidsinstallatie met 17 speakers. De cirkel is rond, want vanaf 2025 krijgt BMW een nieuwe designtaal, die met gevoel voor het roemrijke verleden ‘Neue Klasse’ werd genoemd. De Vision Neue Klasse - een voorbode van wat ons te wachten staat - knipoogt dus naar de jaren zestig. Maar wel met elektromotoren.
Vanaf 2025 is minimalistisch design weer troef bij de elektrische auto's van BMW. Het studiemodel is weliswaar een voorproefje van de BMW 3-serie, maar ga ervan uit dat ook de komende 5-serie veel van zijn designkenmerken krijgt. Al zal die nog minstens zeven jaar op zich laten wachten. Ronde koplampen zijn passé, maar de nieren en de Hofmeister-knik blijven rotsen in de branding bij het BMW-design.
Onderdelen en Accessoires voor BMW E28
Voor de liefhebbers die hun BMW E28 in topconditie willen houden, zijn er diverse onderdelen en accessoires beschikbaar, waaronder:
- 123 Ignition elektronische ontsteker, speciaal ontworpen voor BMW's uitgerust met de 4-cilinder BMW M10.
- Topran aluminium brandstoffilter voor BMW 3 serie E21, E36 en 5 serie E12, E28, E34 met brandstofinjectie.
Dit metalen brandstoffilter biedt de nodige weerstand tegen de brandstofdruk van het injectiecircuit. De inlaat- en uitlaataansluitingen hebben een diameter van 8 mm.
De Fiat Croma: Een Onverwachte Zijsprong
Omdat een tweetal onderdelen voor het E32 project de status backorder hebben, staat deze op hold. Om dat op te lossen zullen we wat breder moeten kijken om de voortgang erin te houden. Omdat ik niet weet hoe lang dat gaat duren hebben we een ander project dat al langer in de wacht stond opgepakt, namelijk de Fiat Croma turbo i.e. Nee, het is geen BMW, maar een aantal van jullie toonden best veel interesse in deze auto, dus we zullen de updates ook hier delen. De Croma van het 154 model was de laatste middenklasser die Fiat op de markt heeft gebracht.
De auto werd destijds gepositioneerd in het segment van de Mercedes W123 / W124 en de BMW vijf serie (E28), maar dan naar de eisen van de Italiaanse markt. In Nederland was de Croma met krachtige en zuinige diesels (eerste aanbieder van direct ingespoten turbodiesels) destijds best succesvol in de zakelijke markt. Het waren destijds echte kilometer vreters . Onze uitvoering is een buitenbeentje. De turbo benzine was en is het topmodel uit de Croma reeks. Destijds heeft mijn vader er circa 65000 gulden voor neergeteld…. Best veel geld voor een Fiat, maar het was commercieel best een interessante deal aangezien de negen maand oude Omega die mijn vader daarvoor had i.v.m. de vele kinderziektes niet echt beviel.
Toen een Nederlandse vrachtauto in het voorjaar van 1988 op de Brenner-autobahn niet echt goed in zijn blinde-hoek heek had mijn vader er helemaal geen zin meer in. Gevolg was dat bijna elke autodealer in de regio wel wat probeerde te slijten….lang verhaal kort; zakelijk was een nieuwe Omega (3000) niet interessant en dankzij Fiat Nederland legde de dealer (Jansen in Den Ham) een heel interessant voorstel neer wat de afschrijving van negen maand nieuw Omega rijden teniet heeft gedaan. En slecht reed de Croma voor zijn tijd zeker niet; met name de motor van de ongeblazen variant was al zoveel beter bij de les dan die van een vergelijkbare Omega.
Een andere toevalligheid is dat onze Croma op de 43e verjaardag van mijn vader is geproduceerd. Uiteindelijk werd hij op 1 September 1988 geleverd om vanaf dat moment als dagelijkse auto dienst te doen. Daarnaast werd de Croma ook ingezet voor de autosport activiteiten van de ASVH, o.a. In die hoedanigheid hebben we hem circa negen-en een half jaar gebruikt. De rijervaringen waren altijd positief…. Maar de ervaringen met de dealer werden na een jaar of twee minder…..simpelweg omdat ze voor het service niveau simpelweg niet waren ingesteld op veeleisende klanten.
Een ander nadeel waren de toch wel behoorlijke onderhoud-en reparatiekosten. Dat was ook wel de reden om hem in 1998 te vervangen door de E32 735i. De Croma werd daarna doorgeschoven als tweede auto en zelf heb ik hem een maand of acht als dagelijkse auto ingezet nadat mijn Opel Astra GSI16V in September 1998 werd gestolen. Dat gaf mij de tijd om ongehaast de juiste E34 M5 te zoeken waarvoor ik in December 1998 een principe overeenkomst heb bereikt.Daarna hebben we de Croma tot medio 2002 als derde auto ingezet, maar er was steeds minder werk voor dus we hebben hem maar weggezet; verkopen had geen zin en in de weg staan deed hij niet echt.
| Model | Productie Jaren | Opmerkingen |
|---|---|---|
| BMW E12 | 1972-1981 | Eerste 5-serie, alleen als vierdeurs sedan |
| BMW E28 | 1981-1988 | Opvolger van E12, introduceerde dieselmotor en de eerste M5 |
| BMW E34 | 1988-1996 | Nieuw design, introduceerde 5-serie Touring |