De frontale kwabben, gelegen aan beide voorkanten van de grote hersenhelften, zijn de grootste kwabben van de hersenen.
De frontale kwab is het voorste hersengebied, en ligt dus anterieur aan de pariëtale kwab. Het gebied van de frontale kwab dat tegen de pariëtale kwab aan ligt, is de primaire motor cortex. Dit is dus het meest posterieure gedeelte van de frontale kwab. De frontale kwab is het gedeelte van de hersenen dat als laatste volledig ontwikkeld is.
Er zijn veel verschillende theorieën over hoe de frontale kwab kan functioneren. In de frontale kwab vinden processen plaats die verantwoordelijk zijn voor executief functioneren. De frontale kwab is heel erg gevoelig voor dopamine, het ‘beloningsstofje’ in de hersenen. Door dopamine wordt er meer of minder sensorische informatie vanuit de thalamus doorgegeven aan andere hersengebieden.
Aan beide voorkanten van de grote hersenhelften, zijn de voorhoofdskwabben of frontale kwabben, de grootste kwabben van de hersenen.
Klinische anatomie - hersenschors (kwabben, letsel en klinische tekenen)
De frontaal kwab heeft een belangrijke functie bij de motoriek, bij de planning, de aandacht en concetratie en ook over wie we als persoon zijn. De dominante hemisfeer is de hersenhelft waarin de taalfuncties liggen. De partietaal kwab speelt een belangrijke rol bij het verwerken van sensibele informatie en het integreren van informatie vanuit verschillende zintuigen samen. In de dominante hemisfeer worden rekenfuncties uitgevoerd, terwijl de niet dominante hemisfeer voor de orientatie is. De temporaal kwab speelt een belangrijke rol bij het verwerken van auditieve informatie, bij het begrijpen van taal (Wernicke in de dominante hemisfeer), bij muzikaliteit ( in de niet dominante hemisfeer), het geheugen en leren. Om te weten wat er gezien wordt, werkt de occipitaal kwab samen met de temporaal kwab.(Wat? Om te weten waar iets gezien is, werk de occipitaal kwab samen met de parietaal kwab. (Waar? De limbische kwab speelt een belangrijke rol bij het verwerken en uiten van emoties.
Het brein werkt als één geheel samen. Hersenfuncties lopen verspreid door de hersengebieden en komen voort uit de uitwisseling tussen de gebieden.
De frontale kwabben worden beschouwd als zetel van de emotionele controle en van de persoonlijkheid. Er is geen ander deel van de hersenen waar hersenletsel zo'n grote verscheidenheid aan symptomen veroorzaakt. Mensen met schade aan de frontale kwab laten soms minder gezichtsuitdrukkingen zien. Dit laat zien dat de frontale kwab belangrijk is voor gezichtsuitdrukkingen.
De voorkant van de voorhoofdskwab, de prefrontale schors (prefrontale cortex), is verdeeld in drie lagen. De hersencellen in dit deel van de hersenen slaan korte tijd informatie op. Uit onderzoek is gebleken dat stress het werkgeheugen flink in de war kan brengen. Als je onverwacht stress ervaart, kan de informatie in je werkgeheugen zelfs helemaal verdwijnen.
De premotorische schors (premotorische cortex) is verantwoordelijk voor de programmering van bewegingen. De primaire motorische schors (primair motorische cortex) is verantwoordelijk voor de uitvoering van bewegingen. Het frontale blikcentrum voor de aansturing van de oogbewegingen ligt net boven de premotorische schors.
Er lopen grote bloedvaten door de voorhoofdskwab, zowel slagaders als aders. Als er een bloeding ontstaat in zo'n bloedvat is er sprake van een hersenbloeding.
De voorhoofdskwabben zijn zeer kwetsbaar voor letsel als gevolg van hun ligging aan de voorzijde van de schedel maar ook omdat ze vlakbij ruwe benige ribbels liggen, (nabijheid van de sphenoid vleugel) en vanwege hun grote omvang.
Gevolgen van Schade aan de Frontale Kwab
Schade aan de frontale kwab kan vele gevolgen hebben, zoals problemen met flexibiliteit en spontaniteit. Daarnaast kan deze schade zorgen voor het nemen van extreem veel risico’s en meer of minder gaan praten. Letsels in deze kwabben kúnnen leiden tot problemen met: emoties, taal, impulscontrole, geheugen, sociaal en seksueel gedrag en verminderd invoelend vermogen. Per persoon kunnen klachten verschillen, ook in ernst, en anders beleefd worden door de persoon zelf. De ene mens met schade in dit hersengebied, heeft misschien één of twee van de opgesomde klachten, de ander heeft er meerdere of in meer of mindere mate.
Heel specifiek voor letsel, door welke oorzaak ook, in de frontaalkwab is het frontaalsyndroom. Dat syndroom beschrijft een dramatische verandering in sociaal gedrag en in het niet kunnen reguleren van de emoties. Verlies van spontaniteit in de interactie met anderen. Verlies van eenvoudige beweging van verschillende lichaamsdelen. Verlies aan flexibiliteit in het denken. Persevereren (het niet kunnen stoppen-)van een enkele gedachte. Onvermogen om zich te concentreren op een taak/ aandacht en dat wordt verergerd onder stresserende omstandigheden of afleiding. Stemmingswisselingen (emotioneel wisselend). Veranderingen in sociaal gedrag en/of de persoonlijkheid. Bijvoorbeeld initiatiefloosheid, ontremming of impulsief gedrag, minder goed gevaar in kunnen schatten, gevoelig voor verslaving, verminderd invoelend vermogen, onbegrip voor andermans emoties. Veranderingen in de gedragsregulatie. Ongeremd boos worden. Zelfinzicht dat kan ontbreken. Ontremmingen op meerdere gebieden.
Schade aan de frontale kwab kan invloed hebben op hoe flexibel je kunt denken (divergent denken) en problemen oplost. Een veelvoorkomend kenmerk van letsel aan de frontale kwab is moeite met reageren op de omgeving.
De gevolgen van klachten kunnen verschillen of het links of rechts in het voorhoofd plaatsgevonden heeft, of aan beide kanten. Het maakt ook uit hoe uitgebreid het letsel is, klein of groot en hoeveel onderbroken zenuwverbindingen er zijn. Niet in de laatste plaats is belangrijk of de persoon compensatiemogelijkheden heeft. Het beheersen van het gedrag en de emoties; de frontale cortex (voorhoofd hersenschors) remt o.a. De linker frontale kwab speelt ook een rol in spraak en taal bij rechtshandigen en omgekeerd de rechter kwab bij linkshandigen.
Verlamming aan de tegenovergestelde lichaamszijde van waar de hersenschade zich bevindt.
Met een neuropsychologisch onderzoek (NPO) kan schade aan de frontale hersengebieden nauwkeurig in kaart worden gebracht. Tijdens dit onderzoek worden verschillende testen afgenomen om onder andere motorische en taalvaardigheden te meten, evenals tests die gericht zijn op het beoordelen van de sociale cognitie. Niet altijd is hersenschade direct zichtbaar op beeldvormende technieken. Zelfs als een MRI-scan of CT-scan geen afwijkingen laat zien, kan er toch sprake zijn van hersenletsel.
Overzicht van functies en mogelijke gevolgen van schade aan de frontale kwab:
| Functie | Mogelijke gevolgen van schade |
|---|---|
| Motoriek | Verlies van eenvoudige bewegingen |
| Planning | Problemen met organiseren en plannen |
| Aandacht en concentratie | Onvermogen om te concentreren, verergerd door stress |
| Emotionele controle | Stemmingswisselingen, ongeremd boos worden |
| Sociaal gedrag | Initiatiefloosheid, ontremming, verminderd invoelend vermogen |
| Flexibiliteit in denken | Verlies aan flexibiliteit, persevereren van gedachten |
Picture to the left: Image from Anatomography maintained by Life Science Databases(LSDBI). Picture to the right: Prefrontal cortex.