Om veilig aan het verkeer deel te kunnen nemen, is het essentieel dat bestuurders zowel lichamelijk als geestelijk geschikt zijn om een motorvoertuig te besturen. In Nederland wordt de rijgeschiktheid beoordeeld door het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR). Hierbij wordt gekeken naar de lichamelijke en geestelijke conditie van de bestuurder, om de verkeersveiligheid te waarborgen.
Gezondheidsverklaring: De Basis voor de Beoordeling
Als u een rij-examen wilt doen, moet u eerst een gezondheidsverklaring invullen. Om uw rijgeschiktheid te kunnen beoordelen, stelt het CBR u een aantal vragen over uw gezondheid. Deze vragen staan op het formulier gezondheidsverklaring. Op basis hiervan bekijkt het CBR of u wel of niet rijgeschikt bent.
Wanneer iemand een of meer vragen met ‘ja’ heeft beantwoord, is een aantekening van een (behandelend) arts nodig. Hiervoor schrijft een (behandelend) arts informatie over de aard en ernst van de aandoening op de Eigen verklaring. Een arts kan hiervoor gebruik maken van een speciale psychiatrievragenlijst (cbr.nl/voorartsen).Op basis van deze aantekening en de wettelijke Regeling Eisen Geschiktheid 2000, beslist het CBR of aanvullende informatie nodig is.
Het CBR is dus grotendeels afhankelijk van de kennis, het verantwoordelijkheidsgevoel en de eerlijkheid van de bestuurder. Als arts wijs je je patiënt op de wetgeving, en het is aan de voorgelichte patiënt of hij zichzelf meldt bij het CBR.
Het CBR heeft ook informatie over de rijbewijsregels bij hersenaandoeningen. Deze regels gelden vanaf 1 juli 2018.
Lees ook: Nieuw rijbewijs nodig? Lees dit!
Medische Keuring: Wanneer is het Nodig?
Soms moet een arts aanvullende informatie geven op het formulier. U kunt zelf bepalen welke arts u bezoekt. Bij bepaalde gezondheidsproblemen of beperkingen is een rapport nodig van een medisch specialist. Dit kan verkregen worden via een onafhankelijk specialistisch rapport en/of een rijtest. Een specialistisch rapport bevat recente, feitelijke informatie over iemands aandoening opgesteld door een onafhankelijk specialist. Van de beoordelend psychiater wordt een oordeel over de rijgeschiktheid gevraagd.
Ook als u zelf twijfelt over uw rijgeschiktheid kunt u het CBR vragen om een beoordeling. Dan weet u zeker of u wel of niet veilig de weg op kunt.
Indien u vanwege een medische aandoening een rijbewijs heeft met een beperkte geldigheidstermijn, beoordeelt het CBR uw rijgeschiktheid na het verlopen van deze termijn.
Het kost geld als het CBR uw rijgeschiktheid beoordeelt. Ook zijn kosten verbonden aan een eventueel bezoek aan een (huis)arts of medisch specialist.
Verantwoordelijkheid en Veranderingen in Gezondheid
U blijft altijd zelf verantwoordelijk om te voldoen aan de eisen voor deelname aan het verkeer. Verandert uw gezondheid? Dan is het verstandig met uw arts te bespreken wat dit betekent voor uw verkeersdeelname. Zorgverleners zijn verplicht om u te informeren over de gevolgen van een aandoening of medicijnen voor uw verkeersdeelname. U kunt vervolgens besluiten om bijvoorbeeld tijdelijk niet meer te rijden.
Lees ook: Alles over je rijbewijs
Wanneer er een verandering optreedt in de lichamelijke of psychische gezondheid waarvan iemand logischerwijs kan verwachten dat dit invloed heeft op zijn rijgeschiktheid, dan hoort de bestuurder een nieuwe Eigen verklaring aan het CBR te leveren. Het CBR beoordeelt dan opnieuw iemands rijgeschiktheid. Het melden van dergelijke veranderingen in de gezondheid aan het CBR is geen wettelijke verplichting. Er wordt naar verwezen als ‘een morele plicht’ van de bestuurder.
Ook kunt u een wijziging in uw gezondheidssituatie doorgeven aan het CBR.
Oogonderzoek en Rijgeschiktheid
Goed zien is erg belangrijk bij het autorijden. Je moet de weg kunnen vinden en op tijd kunnen reageren op gevaar. Bij het autorijden spelen de gezichtsscherpte (ook wel visus genoemd) en het gezichtsveld een belangrijk rol. De gezichtsscherpte bepaalt hoe goed je borden kunt lezen. Hoe eerder je de borden kunt lezen, des te veiliger rijd je. Met het gezichtsveld zie je dingen waar je niet gericht naar kijkt. Deze dingen zie je vanuit je ooghoeken en hebben een belangrijke waarschuwingsfunctie.
Wanneer je met beide ogen kijkt, dan is een gezichtsscherpte van 0,5 vereist. Het gezichtsveld is horizontaal 120 graden en verticaal 40 graden. In het centrale deel van het gezichtsveld mogen geen defecten zijn. Het gezichtsveld wordt met twee ogen samen vastgesteld. Als je bijvoorbeeld met het ene oog een defect hebt in het gezichtsveld en op dezelfde plek in het andere oog niet, dan voldoe je toch aan de eisen.
Voldoe je nét niet aan de eisen van de visus of het gezichtsveld? Na een rijtest kan toch (gedeeltelijke) goedkeuring volgen. De visus mag hierbij niet lager zijn dan 0,4 (40%) en het resterende gezichtsveld moet minimaal 90 graden zijn. Bij een gedeeltelijke goedkeuring krijg je een rijbewijs met een restrictie. Hierbij kun je denken aan de voorwaarde dat je alleen rijdt in de omgeving van je woonplaats.
Lees ook: Rijbewijs Verlengen Losser
Is je visus minder dan 0,4 (40%), dan is het soms mogelijk om via Koninklijke Visio te leren autorijden met een bioptische telescoop.
Twee van de elf vragen gaan over de ogen. Als er sprake is van een progressieve oogaandoening of als de visus van het beste oog lager is dan 0,7 (70%), vraagt het CBR een rapport op bij de oogarts. Dit gebeurt ook als er een afwijking is in het gezichtsveld. Kun je tijdens het rijexamen een kentekenplaat vanaf een afstand van 25 meter niet lezen?
Formeel is het dus zo dat de keuringsarts van het CBR op basis van de Eigen verklaring beslist of een keuring door een specialist noodzakelijk is. Als je echter verwacht dat een oogartsrapport nodig is, accepteert het CBR ook dat je direct een oogartsrapport opvraagt en dit met je Eigen verklaring meestuurt.
Het is verstandig om een verlenging van het rijbewijs vroegtijdig aan te kaarten bij je oogarts. Dan kunnen je situatie en de eventuele belemmeringen voor verlenging worden besproken.
Een rijbewijs is maximaal 10 jaar geldig. Vanaf je 70ste verjaardag is je rijbewijs nog maximaal vijf jaar geldig.
Samenvatting van de visuele eisen:
| Aspect | Eisen |
|---|---|
| Gezichtsscherpte (visus) | Minimaal 0,5 met beide ogen |
| Gezichtsveld (horizontaal) | 120 graden |
| Gezichtsveld (verticaal) | 40 graden |
| Defecten in het gezichtsveld | Geen defecten in het centrale deel |
Politie en Rijgeschiktheid
Denkt de politie op de weg dat u onvoldoende geschikt bent om een auto te besturen? Dan kan de politie dit doorgeven aan het CBR. Ook de officier van justitie kan een mededeling doen. Na zo’n mededeling volgt een opgelegd onderzoek volgens de Vorderingenprocedure. Het CBR brengt hiervoor kosten in rekening.
De politie kan een rijbewijs invorderen als iemand de verkeersveiligheid ernstig in gevaar brengt. Dit is bijvoorbeeld het geval bij rijden onder invloed van alcohol of drugs. Heeft de politie uw rijbewijs ingevorderd? Dan onderzoekt het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) of de bestuurder nog wel veilig aan het verkeer kan deelnemen. Op grond van het politierapport besluit het CBR welke maatregelen er nodig zijn.
Rijgeschiktheid bij Psychiatrische Aandoeningen
Een vraag die opkomt is hoe goed de huidige wetgeving in de praktijk wordt nageleefd.In juli 2016 is de regelgeving rondom rijgeschiktheid bij psychotische stoornissen en stemmingsstoornissen versoepeld. Vóór 2016 gold dat mensen met psychotische stoornissen twee jaar na een doorgemaakte psychose niet rijgeschikt waren; deze termijn is versoepeld naar zes maanden. Daarnaast kunnen mensen met een eenmalige psychose weer rijgeschikt zijn voor beroepsmatig verkeer. Ten aanzien van stemmingsstoornissen werd tot 2016 een termijn van een jaar na volledig herstel gehanteerd voordat iemand weer rijgeschikt was. Deze wetgeving is versoepeld: iemand is direct na remissie van stemmingsstoornis weer rijgeschikt.
Hieronder volgt een samenvatting van de rijgeschiktheid per psychiatrische stoornis:
- Psychotische stoornissen:
- Groep 1: zes maanden recidiefvrij en positief specialistisch rapport; rijgeschikt voor max.
- Groep 2: twee jaar recidiefvrij, medicatie gestaakt en positief specialistisch rapport: geschikt voor max.
- Manie:
- Groep 1: zes maanden recidiefvrij, ziekte-inzicht, geringe negatieve symptomen en positief specialistisch rapport; max.
- Waanstoornis:
- Groep 1: ernstige waanstoornis: ongeschikt; ‘lichte’ waanstoornis (dwz: niet interfererend met rijgeschiktheid): max.
- Persoonlijkheidsstoornissen:
- Mensen met ernstige persoonlijkheidsstoornissen zijn ongeschikt voor elk rijbewijs indien zij duidelijk blijk hebben gegeven van gebrek aan sociale verantwoordelijkheid of geweten en/of miskenning van risico’s van rijden onder invloed van alcohol of middelen.
Mentale gezondheid en rijden
Twijfels over de Rijgeschiktheid van een Bekende?
Heb je twijfels over de rijgeschiktheid van een familielid of een bekende? Dan is het verstandig eerst met deze persoon in gesprek te gaan. Soms helpt een gesprek samen met de huisarts om de betrokkene te bewegen zelf een Gezondheidsverklaring in te dienen bij het CBR. Het CBR kan dan beoordelen of hij of zij rijgeschikt is. Die beoordeling is niet vrijblijvend. Het besluit ‘niet rijgeschikt’ betekent dat iemand niet meer mag rijden.
Verschillende Rijbewijzen en Eisen
Iedereen die op een motorvoertuig aan het verkeer deelneemt, moet een geldig rijbewijs hebben. De overheid wil zo het verkeer veiliger maken. Elk soort voertuig heeft een eigen soort rijbewijs. Want voor elke soort voertuig gelden aparte regels. Daarom moet u voor elke rijbewijscategorie apart examen doen. De eisen voor verschillende rijbewijscategorieën hangen af van hoe groot en hoe zwaar het voertuig is.
Bestuurders van een vrachtwagen of bus zitten vaak veel uren op de weg. Ook zijn deze voertuigen groot en zwaar. Dit vraagt een extra verantwoordelijkheid van de chauffeurs.
U kunt voor meerdere voertuigsoorten examen doen. Slaagt u voor uw vrachtwagenrijbewijs en heeft u al een autorijbewijs? Vraag dan een nieuw rijbewijsdocument aan.