Er is veel onduidelijkheid over de zogenaamde tachograafplicht bij lichte bestelauto’s (GVW* 3500 kg). Net als zware vrachtwagens, moeten bestelauto’s met een GCW** (bestelauto + aanhangwagen) van boven de 3500 kg zich houden aan het rijtijdenbesluit. Heb ik nu vrijstelling of niet en hoe vaak worden er controles uitgevoerd op bestelauto’s die met een aanhangwagen rijden?
In dit artikel geven we een overzicht van de huidige regels, vrijstellingen en praktische overwegingen rondom de tachograafplicht voor bestelauto's in Nederland.
Wanneer is een Tachograaf Verplicht?
Algemeen geldt dat er tachograafplicht is voor bedrijfsauto’s of voertuigcombinaties wanneer de toegestane maximummassa (tmm) meer is dan 3.500 kg. Vanaf 24 juli 2009 is elke lichte bedrijfsauto in de klasse N1 (bestelauto) of klasse M1 (van personenauto afgeleide bedrijfsauto), die met een aanhangwagen of oplegger een gezamenlijke tmm van meer dan 3.500 kg heeft, tachograafplichtig.
Aangezien de meeste bestelauto’s een GCW** hebben van meer dan 3500 kg, betekent dat dus dat de bestelauto’s die regelmatig met aanhangwagen rijden moeten worden uitgevoerd met een tachograaf. Dat is in de praktijk lang niet altijd het geval.
Tachograaf + Bestuurderspas
De tachograaf functioneert alleen met een persoonsgebonden bestuurderspas. Iedere bestuurder die in een bestelauto met tachograaf rijdt, moet dus een bestuurderspas hebben én gebruiken. Het maakt in deze niet uit of je op dat moment wel of niet met een aanhangwagen rijdt. Bestelauto’s voorzien van een tachograaf mogen dus niet bestuurd worden door bestuurders zonder deze pas. Iedereen met een geldig rijbewijs B, C, D en/of E kan de pas aanvragen.
Lees ook: Nieuw rijbewijs nodig? Lees dit!
Ondernemers moeten bij de aanschaf van hun nieuwe bestelauto direct al de keuze maken of ze een tachograaf bestellen. Achteraf een tachograaf inbouwen kan natuurlijk ook, maar is vele malen duurder. De auto voor de zekerheid voorzien van een tachograaf heeft ook weer consequenties, aangezien je dan alleen met de auto mag rijden als je ook je bestuurderspas gebruikt.
Vrijstellingen van de Tachograafplicht
Er zijn diverse uitzonderingen op de tachograafplicht voor voertuigen of werkzaamheden met een voertuig. De uitzonderingen zijn op te delen in twee hoofdgroepen, Europees en nationaal.
Vooropgesteld, je ontvangt geen vrijstelling in de vorm van een document of iets dergelijks dat je bij een controle kunt laten zien. Uiteindelijk moet de bestuurder door middel van een registratie kunnen aantonen, dat er binnen de vrijstellingsnorm wordt gereden. Je voldoet aan de vrijstellingsnorm, of niet. Dat gegeven maakt de hele regelgeving en de uitvoering van de controle, arbitrair en bijzonder gecompliceerd. Wanneer de bestuurder op dat moment geen tegenbewijs kan afgeven, kan er gesanctioneerd worden. Het maakt niet uit of je met of zonder lading rijdt.
Europese Vrijstellingen
Er is een internationale vrijstelling van tachograafplicht voor voertuigen of combinaties van voertuigen met een toegestane maximummassa van niet meer dan 7.500 kg en die gebruikt worden voor het eigen vervoer van materiaal, uitrusting of machines die de bestuurder nodig heeft voor de uitoefening van zijn beroep. Om te beoordelen of het rijden niet de voornaamste activiteit is, mag er door de bestuurder niet meer dan 12 uur per week worden gereden.
Om dit ook tijdens wegcontroles aan te kunnen tonen dient het bedrijf en de chauffeur een deugdelijke registratie bij te houden van de rijtijden. Deze registratie is ‘vormvrij’. Verder geldt deze vrijstelling alleen wanneer het voertuig binnen een straal van 100 km rond de vestigingsplaats van de onderneming wordt gebruikt.
Lees ook: Alles over je rijbewijs
Uitgezonderd van installatie en gebruik van de tachograaf zijn:
- Voertuigen of een samenstel van voertuigen met een toegestane maximummassa van niet meer dan 7,5 ton die gebruikt worden voor:
- het vervoer van materiaal, uitrusting of machines die de bestuurder nodig heeft voor de uitoefening van zijn beroep, of
- voor het leveren van goederen die op ambachtelijke wijze zijn vervaardigd, en die enkel binnen een straal van 100 km rond de vestigingsplaats van de onderneming worden geleverd en op voorwaarde dat het besturen van het voertuig niet de hoofdactiviteit van de bestuurder is en waarbij het vervoer niet voor rekening van derden gebeurt. Voor Nederland geldt een maximale rijtijd van 12 uur per chauffeur per week.
- Voertuigen met een toegestane maximumsnelheid van niet meer dan 40 km per uur.
- Voertuigen van, of zonder bestuurder gehuurd door, de strijdkrachten, civiele bescherming, brandweer en korpsen voor de handhaving van de openbare orde voor zover het vervoer plaatsvindt in het kader van de taak waarmee deze organen zijn belast en het onder hun controle valt.
- Voertuigen, met inbegrip van voertuigen gebruikt bij niet-commerciële vervoersoperaties met betrekking tot humanitaire hulp, die gebruikt worden in noodsituaties of voor reddingsoperaties.
- Speciaal voor medische doeleinden gebruikte voertuigen.
- Voertuigen die speciaal zijn uitgerust voor reparaties en wegslepen, binnen een straal van 100 km rond hun standplaats.
- Voertuigen die op de weg worden beproefd met het oog op technische ontwikkeling, reparatie of onderhoud, en nieuwe of vernieuwde voertuigen die nog niet in gebruik zijn genomen.
- Voertuigen of een combinatie van voertuigen die worden gebruikt voor niet-commercieel goederenvervoer en waarvan de toegestane maximummassa niet meer dan 7.500 kg is. “Niet-commercieel vervoer”: elk ander vervoer over de weg dan vervoer voor rekening van derden of voor eigen rekening, waarvoor geen directe of indirecte vergoeding wordt ontvangen en dat geen directe of indirecte inkomsten genereert voor de bestuurder van het voertuig of voor anderen en geen verband houdt met een beroeps- of handelsactiviteit.
- Commerciële voertuigen die krachtens de wetgeving van de lidstaat waar ermee wordt gereden een historisch statuut hebben, en die voor niet-commercieel vervoer van personen of goederen worden gebruikt.
Nationale Vrijstellingen in Nederland
Er is een nationale vrijstelling van de tachograafplicht voor voertuigen voor goederenvervoer van, of zonder bestuurder gehuurd door landbouw-, tuinbouw-, bosbouw-, veeteelt of visserijbedrijven die in het kader van hun eigen bedrijvigheid worden gebruikt voor ritten binnen een straal van 100 km rond de vestigingsplaats van het bedrijf. Deze vrijstelling voor hoveniersbedrijven geldt ongeacht de maximummassa van het voertuig.
In Nederland gaat het om:
- Voertuigen van, of zonder bestuurder gehuurd door, de overheid voor wegvervoer dat de particuliere vervoersondernemingen niet beconcurreert.
- Voertuigen voor goederenvervoer van, of zonder bestuurder gehuurd door landbouw-, tuinbouw-, hoveniers-, bosbouw-, veeteelt- of visserijbedrijven die in het kader van hun eigen bedrijvigheid worden gebruikt voor ritten binnen een straal van 100 km rond de vestigingsplaats van het bedrijf.
- Land- en bosbouwtrekkers die worden gebruikt voor land- of bosbouwwerkzaamheden, binnen een straal van 100 km rond de vestigingsplaats van het bedrijf dat deze voertuigen bezit, huurt of least.
- Voertuigen of combinaties van voertuigen met een toegestane maximummasse van ten hoogste 7,5 ton, die worden gebruikt door leveranciers van de universele dienst als gedefinieerd in artikel 2, lid 13, van Richtlijn 97/67/EG van het Europees Parlement en de Raad van 15 december 1997 betreffende gemeenschappelijke regels voor de ontwikkeling van de interne markt voor postdiensten in de Gemeenschap en de verbetering van de kwaliteit van de dienst (*) voor het bezorgen van goederen in het kader van de universele dienst.
- Voertuigen die worden gebruikt voor autorijlessen en -examens met het oog op het verkrijgen van een rijbewijs of een getuigschrift van vakbekwaamheid, op voorwaarde dat deze voertuigen niet worden gebruikt voor het commerciële vervoer van goederen of personen.
- Voertuigen die worden gebruikt in verband met de rioleringsdienst, diensten ter bescherming tegen overstromingen, diensten met betrekking tot de water-, gas- of elektriciteitsvoorziening, onderhoud van en toezicht op wegen, de deur-aan-deurophaaldienst voor huishoudelijk afval en de verwijdering ervan, diensten van telegrafie en telefonie, radio- en televisie-uitzendingen, evenals voor de opsporing van zend- of ontvangstapparatuur voor radio en televisie.
- Speciaal voor het vervoer van circus- of kermismateriaal uitgeruste voertuigen.
- Speciaal uitgeruste voertuigen voor mobiele projecten die in stilstand voornamelijk als educatieve inrichting bedoeld zijn.
- Voertuigen voor het ophalen van melk op boerderijen en het terugbrengen van melkbussen of zuivelproducten voor de veevoeding naar boerderijen.
- Speciaal voor geld- en/of waardetransporten uitgeruste voertuigen.
- Voertuigen gebruikt voor het vervoer van niet voor menselijke consumptie bestemde geslachte dieren of slachtafval.
- Voertuigen die voor het vervoer van levende dieren van de boerderijen naar de plaatselijke markten en omgekeerd of van de markten naar de plaatselijke slachthuizen gebruikt worden binnen een straal van ten hoogste 100 km.
- Voertuigen die uitsluitend gebruikt worden op wegen binnen hubfaciliteiten (zoals havens, intermodale overslagcentra en spoorwegterminals). In Nederland is dit beperkt tot een straal van 5 kilometer rondom de faciliteit.
Voertuigcombinaties zoals een BE-combinatie met een tmm van meer dan 7.500 kg, die voor de eigen bedrijfsvoering worden gebruikt, vallen daarmee ook onder de vrijstelling van de tachograaf. Algemeen geldt dat BE-combinaties met een tmm van meer dan 7.500 kg wel tachograafplichtig zijn, ook als deze misschien alleen worden ingezet voor het vervoer van eigen machines of materieel.
De meeste BE-combinaties zijn zwaarder dan 7.500 kg en de tachograaf moet dan ook gebruikt worden. De chauffeur heeft daarvoor een bestuurderskaart nodig. Ook bestuurders met alleen een BE-rijbewijs kunnen een bestuurderskaart aanvragen via deze link.
Lees ook: Rijbewijs Verlengen Losser
Tachograafvrijstelling voor Elektrische Voertuigen tot 4.250 kg
Vanaf 1 juli 2025 geldt er geen tachograafplicht meer voor goederenvervoer met volledig elektrische of brandstofcel-elektrische voertuigen die:
- een toegestane maximummassa van 3.501 kilogram tot en met 4.250 kilogram heeft,
- binnen 100 kilometer van de vestigingsplaats blijft en binnen Nederland. De vestigingsplaats is de plaats waar je die rit vertrokken bent.
De arbeidstijden van chauffeurs moeten wel in een boordcomputer worden geregistreerd.
Bedrijven die gebruik kunnen maken van een uitzondering van de tachograafplicht zijn vrijgesteld van gebruik, installatie en onderhoud van de tachograaf. Als in het voertuig een digitale tachograaf aanwezig is, mag deze op out-of-scope gezet worden. Dit is een status in het menu van de digitale tachograaf waarmee deze handmatig kan worden uitgezet.
Bij een voertuig met een analoge tachograaf hoeft de bestuurder geen tachograafschijf in het apparaat aan te brengen. Het is verstandig om een dummyschijf te plaatsen ter bescherming van het apparaat. Bij het gebruik van een vrijstelling is de bestuurder (gedeeltelijk) vrijgesteld van de voorgeschreven rij- en rusttijden.
Registratieplicht bij Vrijstelling
Als je niet tachograafplichtig bent, dan geldt er nog wel een registratieplicht vanuit de arbeidstijdenwet. De wijze van deze registratie is 'vormvrij'. Dat wil zeggen dat je zelf mag bepalen of dit op papier of in de computer wordt bijgehouden. Hiervoor kan echter ook de tachograaf worden gebruikt.
Deze registratieplicht is vormvrij; Werkbonnen, ritregistratie of een automatische registratie zodra men de aanhangwagen aankoppelt. De registratie wordt als deugdelijk beschouwd als de normen van de wet te controleren zijn.
De Nieuwe Smart Tacho 2
Voor internationaal vervoer geldt een smart tacho 2 in het voertuig. De slimme tachograaf is verplicht voor zware vrachtwagens, bussen en lichte bedrijfsvoertuigen in het beroepsgoederenvervoer. De slimme tachograaf vervangt de digitale tachograaf. Een tachograaf registreert de rij- en rusttijden, de snelheid en de afgelegde afstand van een voertuig. Een slimme tachograaf registreert ook grensovergangen automatisch. Bovendien is automatische registratie makkelijker voor chauffeurs.
Per 1 juli 2026 moeten voertuigen vanaf 2.500 kg totaalgewicht voorzien zijn van de Smart Tacho 2 voor het internationale vervoer. Een vrijstelling tachograaf voor voertuigen tussen 2.500 en 3.500 kg toegestane maximum massa geldt voor het eigen vervoer, waarbij het rijden niet de hoofdactiviteit is van de chauffeur. De rijtijd mag hierbij maximaal 30 procent van de arbeidstijd zijn.
Boetes bij Niet-Naleving
Het niet gebruiken van de tachograaf kan een boete opleveren van € 4.400,-. Overbelading wordt uitgedrukt in percentages en dat betekent dat een geringe overschrijding van de toegestane gewichten kan leiden tot een forse boete.
Controle door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT)
De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) controleert de naleving van de rij- en rusttijden via ingevoerde gegevens op de digitale tachograafkaarten. Alle EU-landen stemmen de tachograafcontroles op elkaar af. Bij een controle worden de gegevens uitgelezen, maar blijven op de bestuurderskaart en in de tachograaf staan.
Hoe verloopt een digitale inspectie? Hoe kiest de ILT wie voor een inspectie in aanmerking komt? Wat ziet de ILT in de praktijk vaak misgaan? Hoe kunnen ondernemers onvolkomenheden in de toekomst voorkomen?
Advies en Training
TLN benadrukt het belang van een goede tachograafadministratie. Met TLN Tachoweb kunnen de bestuurderskaart en tachograaf op afstand uitgelezen worden en is het eenvoudig om toezicht te houden. Zorg dat je team goed voorbereid is: laat medewerkers van alle relevante afdelingen op tijd trainen in het gebruik van de tachograaf en de toepassing van rij- en rusttijdenregels. Zo voorkom je fouten, boetes én onnodige stilstand.
Gericht op correcte bediening van de tachograaf en toepassing van rij- en rusttijdenregels.
Handige Tips en Overwegingen
- Bestelauto + trekhaak: Iedere ondernemer die een nieuwe bestelauto met trekhaak aanschaft zou op zijn minst de overweging moeten maken om de tachograaf of tachograaf-voorbereiding te bestellen als fabrieksoptie.
- Tachograafdata downloaden: De Remote Tacho Download op basis van een black box is dé manier om uw data een efficiënt en op afstand te downloaden en uit te lezen. Handmatig papierwerk is hiermee verleden tijd!
- Rijbewijs en aanhanger: Voor een rijden met een aanhangwagen of oplegger moet de bestuurder in het bezit zijn van een E-rijbewijs. Voor de lichte aanhangwagen achter de personen- of bestelauto is soms het B-rijbewijs voldoende.
BELANGRIJK: Dit is slechts een korte handleiding en hier kunnen geen rechten aan worden ontleend.
Met onze tachograafvrijstellingscheck kom je eenvoudig te weten of je in aanmerking komt voor een vrijstelling ja of nee.
| Voertuigtype | TMM | Tachograafplicht | Vrijstellingen |
|---|---|---|---|
| Bestelauto met aanhangwagen | > 3.500 kg | Ja | Diverse nationaal en internationaal |
| Voertuigcombinaties | ≤ 7.500 kg | Nee | Eigen vervoer, max. 12 uur/week, binnen 100 km |
| Elektrische voertuigen | 3.501 - 4.250 kg | Nee (vanaf 1 juli 2025) | Binnen 100 km in Nederland |
*GVW: Gewicht Voertuig Maximaal
**GCW: Gecombineerd Gewicht
Voor planners, P&O’ers en leidinggevenden. Voor mentorchauffeurs, coaches en interne opleiders die hun kennis willen verdiepen. Bekijk hier de inhoud van de training en de actuele data.