De energietransitie in Nederland staat onder druk door verschillende factoren, waaronder netcongestie, vertragingen bij projecten en maatschappelijke weerstand. Dit heeft gevolgen voor zowel grootverbruikers als particulieren, en bedreigt de doelstellingen voor duurzame energieopwekking.
Netcongestie en Capaciteitsproblemen
De wachttijd voor nieuwe of zwaardere stroomaansluitingen in Nederland is opgelopen tot meer dan 20.000 aanvragers. Netbeheerder Liander meldt dat bijvoorbeeld vijftig nieuwbouwwoningen in Wognum voorlopig geen stroomaansluiting kunnen krijgen door een tekort aan capaciteit op het elektriciteitsnet. Enexis zal wellicht de komende winter gedwongen worden om de elektriciteit uit te schakelen in delen van Tilburg, Den Bosch, Etten-Leur, Uden en Ommen (Overijssel). De netbeheerder ziet dat in bepaalde situaties de elektriciteitsvraag zo hoog is, dat verdeelstations in de betreffende regio’s de vraag niet meer aankunnen.
Ook in Noord-Brabant lopen projecten forse vertraging op. In april kondigde Tennet aan dat ook enkele projecten in Noord-Brabant en Limburg langer zouden gaan duren dan gepland. De uitbreiding van het hoogspanningsnet in de provincies Gelderland, Utrecht en de Flevopolder loopt nu helemaal spaak. Zo gaat uitbreiding zeker vier jaar langer duren in de regio Utrecht, Gelderland en de Flevopolder. Oorspronkelijk was de uitbreiding gepland voor 2029, maar inmiddels gaat netbeheerder Tennet uit van 2033. Bij meer tegenslagen kan dat zelfs 2035 worden.
Door de vertraging moeten vooral grootverbruikers langer wachten, maar indirect kunnen ook inwoners de gevolgen merken. Bijvoorbeeld omdat ze langer moeten wachten op een nieuwe supermarkt. Ook producenten van wind- en zonnestroom zullen langer moeten wachten op een aansluiting in de provincies.
Problemen bij de Ontwikkeling van Duurzame Energie
Rond Den Haag en Rotterdam valt de ontwikkeling van duurzame elektriciteit via zon en wind stil. De 21 gemeenten die zijn aangesloten bij de Energieregio Rotterdam Den Haag hadden afgesproken om in 2030 tussen de 2,8 en 3,2 terawattuur (TWh) aan energie op te wekken, maar dat doel wordt niet gehaald. De tussenstand is nu 1,77 TWh, meldt de regio in een voortgangsrapportage. Om binnen vijf jaar het doel te halen, moeten er minstens 58 windturbines of ongeveer 1400 hectare aan zonneparken bij komen.
Lees ook: Prijzen en uitvoeringen van de Toyota Yaris Cross
De aanleg van nieuwe windparken, met name op zee, staat in Nederland onder druk door achterblijvende investeringen en stijgende kosten. De windenergiesector waarschuwt dat de energietransitie vertraging oploopt door een combinatie van factoren. Ten eerste zijn de bouwkosten van windparken aanzienlijk gestegen door inflatie en hoge rentes, waardoor financiering duurder is geworden. Energiebedrijven zoals Eneco en BP hebben aangegeven dat windparken op zee minder rendabel zijn, mede door lage elektriciteitsprijzen en een afnemende vraag naar windenergie vanuit de industrie, die traag verduurzaamt. Dit heeft geleid tot het afblazen van projecten zoals IJmuiden Ver Gamma en Nederwiek 1B.
Daarnaast speelt het kabinetsbeleid een rol. Subsidies voor windparken zijn afgeschaft, en de overheid vraagt nu zelfs geld voor kavels, wat investeringen verder ontmoedigt. De sector pleit voor een financieringsmodel zoals het Britse “Contract for Difference”, waarbij de overheid prijsrisico’s deels afdekt. Ook juridische obstakels, zoals het Nevele-arrest (2021), veroorzaken vertraging. Dit arrest vereist uitgebreide milieueffectrapportages, waardoor vergunningstrajecten langer duren. Tot slot kampt de sector met infrastructuurproblemen.
Voor het eerst sinds 2016 daalt in de hele Europese Unie de hoeveelheid zonne-energie die aan het stroomnet wordt toegevoegd. De verwachting is dat de extra stroomproductie van zonnepanelen dit jaar met 1,4 procent zal dalen, door een lagere vraag naar zonnepanelen, als gevolg van de steeds lagere opbrengsten van zonne-energie. De markt voor zonne-energie is inmiddels zo verzadigd dat de elektriciteitsprijs op extreem zonnige momenten regelmatig onder de 0 euro daalt. De groei van het vermogen van zonnepanelen op Nederlandse daken is in 2024 behoorlijk teruggelopen. De groei van 12% is aanzienlijk lager dan de 30-40% in voorgaande jaren.
Het overwinnen van netcongestie: de weg vrijmaken voor aansluiting van Nederlandse zonnecapaciteit | Solarplaza Webinar
Weerstand tegen Windmolenparken
Het plan van de Provincie Zuid-Holland om 15 windturbines van 245 meter hoog te plaatsen langs de N207 stuit op brede en georganiseerde weerstand. De geplande locatie tussen Rijnsaterwoude en Langeraar raakt ook omliggende dorpen als Nieuwkoop, Woubrugge, Alphen, Leimuiden, Ter Aar en Roelofarendsveen. In deze regio’s leeft sterke bezorgdheid over geluidsoverlast, waardeverlies van woningen en aantasting van het open landschap. De bewoners verwijzen naar ervaringen in de Hoeksche Waard, waar sinds 2019 vijf windturbines staan.
In Kaag & Braassem verwijzen bewoners nu naar dezelfde structurele fouten. De ingediende zienswijzen op de Lokale Energie Strategie (LES) zijn genegeerd. Eerdere dossiers tonen volgens hen een patroon van schijnparticipatie en besluitvorming buiten de inwoners om. De gemeente heeft aangekondigd het LES-besluit over de twee turbines bij Rijnsaterwoude te heroverwegen en in gesprek te gaan met actiegroepen. De situatie illustreert het groeiende spanningsveld tussen energietransitiebeleid en de bescherming van leefomgeving en burgerrechten.
Lees ook: Betrouwbare Occasions 's-Hertogenbosch
PFAS in Zonnepanelen
Ongeveer 80% van de zonnepanelen bevat PFAS, voornamelijk in de backsheet, de achterste laag die beschermt tegen UV-straling, vocht en andere omgevingsfactoren. PFAS zorgen voor duurzaamheid en een lange levensduur (25-30 jaar). Met naar schatting 60 miljoen zonnepanelen in Europa (en wereldwijd veel meer), vormt dit een aanzienlijke hoeveelheid PFAS. Daarnaast worden PFAS gebruikt in andere componenten van de energietransitie, zoals batterijen, windturbines en waterstoftechnologieën.
Afgedankte zonnepanelen (binnen 5 jaar naar schatting 500.000 in Nederland) vormen een risico door PFAS- en antimoonuitstoot bij shredden of verbranden. Huidige recyclingprocessen zijn ontoereikend, en er is nog geen oplossing voor het veilig verwerken van PFAS-houdende panelen.
Financiële Problemen en Faillissementen
Ocean Grazer, een start-up uit Groningen, is op 1 juli 2025 failliet verklaard. Volgens twee betrokken ondernemers was de oorzaak mismanagement. Het bedrijf ontwikkelde een zogenoemde “zeebatterij”, een opslagsysteem voor duurzame energie waarbij water op de zeebodem wordt gebruikt om tijdelijk elektriciteit op te slaan. De Europese Unie kende een subsidie van 2,5 miljoen euro toe. Mark Duursma, operationeel directeur vanaf januari 2020, stelt in een reconstructie dat het faillissement te wijten is aan verkeerde keuzes bij het opzetten van een pilot.
Noodmaatregelen en Oplossingen
In Noord-Brabant kunnen bedrijven en woningbouwontwikkelaars pas na 2028 rekenen op meer ruimte op het net. In West-Brabant zou het nieuwe hoogspanningsstation Geertruidenberg vanaf eind 2026 enige verlichting moeten bieden. In Zuid-Holland is de capaciteit volledig benut, met wachttijden tot tien jaar. Ook in Den Haag moesten noodmaatregelen worden genomen. Het Rijk, de provincie, de gemeente, vervoerder HTM en het Rijksvastgoedbedrijf hebben daartoe een akkoord ondertekend met demissionair minister Sophie Hermans van Klimaat.
Netbeheerder Stedin zegt tot 2033 nodig te hebben om het stroomnet uit te breiden. Tot die tijd ligt de oplossing in het zogenoemde flexvermogen. Om te voorkomen dat het elektriciteitsnet een rem blijft op economische ontwikkeling en verduurzaming, stelt het kabinet garanties beschikbaar aan TenneT Nederland. Voor de Duitse tak van TenneT worden twee financieringsroutes overwogen: een beursgang of een onderhandse aandelenuitgifte.
Lees ook: Yaris 2002: Brandstofverbruik
Buurtbudget in Rijnpark
In ontwikkelgebied Rijnpark, de grootste stedelijke gebiedsontwikkeling van Arnhem, start een pilot voor het Buurtbudget. Rijnpark wordt hiermee het eerste pilotgebied van Nederland waar binnen een vastgesteld energiebudget ruimte ontstaat voor flexibel bouwen en ontwikkelen. Door het instellen van een buurtbudget weet men op voorhand hoeveel stroom gebruikt kan worden voordat er congestie ontstaat. Het Buurtbudget biedt de mogelijkheid om binnen een afgesproken energielimiet te bouwen zonder dat er telkens gewacht moet worden op extra netcapaciteit.