BMW en motorsport zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, al is het alleen al vanwege de divisie die verantwoordelijk is voor de allerlekkerste BMW’s. BMW is vooral bekend van de rijke toerwagenhistorie, maar de mannen uit München hebben zich ook aan het strijdtoneel op Le Mans gewaagd.
Kunst op wielen in de meest letterlijke zin van het woord: de geschiedenis van BMW Art Cars is een bijzondere. Een discussiepuntje: kan een auto kunst zijn? Deze vraag houdt sommigen al lange tijd bezig, want de meningen zijn erover verdeeld.
Een auto is voornamelijk een nuttig vervoersmiddel. Goed, dat is de auto zelf. BMW denkt dat auto’s wel kunst kunnen zijn, maar dan vanwege de versieringen op de auto. Daarom startte BMW in 1975 met het fenomeen ‘Art Car‘.
Waar een kunstenaar zijn werk mocht tonen op een raceauto (later ook straatauto’s) om de auto iets interessanter te maken dan een lappendeken van sponsoren. Dat idee bleek goud te zijn omdat anno 2024 voor de officiële Art Cars al 20 kunstenaars zijn gevraagd.
De BMW Art Cars spreken al vier decennia lang enorm tot de verbeelding. De BMW M6 GT3 Art Car van John Baldessari is de 18e officiële Art Car van het Beierse merk. Het initiatief om auto's, in eerste instantie raceauto's, door een kunstenaar te laten beschilderen, werd in 1975 genomen door de Fransman Hervé Poulain, in het dagelijks leven veilingmeester en nog steeds bijzonder succesvol met zijn huidige veilinghuis Artcurial, en in zijn vrije tijd een verdienstelijk coureur.
Poulain kwam op het idee om zijn vriend Alexander Calder, een Amerikaans schilder, te vragen om een auto te decoreren, waarmee Poulain vervolgens in actie kwam tijdens de 24 Uur van Le Mans. Ook bij BMW, waar Poulain bij de toenmalige sportdirecteur Jochen Neerpasch een gewillig oor vond, voelde men wel voor dit idee en zo werd de eerste BMW Art Car een 3.0 CSL met een bont uitgevoerde decoratie in het rood, geel, blauw en oranje en witte lijnen, zoals ontworpen door Calder.
Deze auto heeft BMW meegenomen naar het circuit van Zandvoort voor een paar demo-ronden tijdens de Historic Grand Prix die dit weekend gehouden wordt. BMW had nog meer lekkers meegebracht uit zijn museum in München mee. Natuurlijk een M3 E30 zoals die jarenlang furore maakte in het DTM oude stijl.
Niet uit het museum, maar uit het privé-bezit van BMW’s hoofdontwerper Adrian van Hooydonk kwamen een 2002 tii en een 1800 tisa. Van Hooydonk reed zelf zijn tisa, en liet het stuur van tii aan Harm Lagaay, de befaamde Nederlandse Porsche-ontwerper die - maar dat is bijna iedereen vergeten - ook nog drieenhalf jaar voor BMW heeft gewerkt en onder andere de Z1 tekende.
De meest recente geschiedenis die de Beiers op de baan brachten, was de BMW M3 GT2 van de E92 generatie, dus nog met de hoogtoerige atmosferische V8. Deze nam in 2010 en 2011 deel aan de 24 Uren van Le Mans. In 2010 was een van de twee auto’s voorzien van een bijzondere livery van de hand van Jeff Koons.
Deze auto was een art car in de traditie die BMW begon in de jaren zeventig. Wel aanwezig op Zandvoort, maar helaas niet in actie op de baan, was de Brabham-BMW BT-52 Formule 1 auto uit 1983.
De Eerste BMW Art Cars
Het prille begin is ondanks deze lijst van 19 Art Cars misschien wel nog steeds de meest bekende. In 1975 kwam racer Hervé Poulain met het idee voor een auto versierd met kunst en hij was bevriend met kunstenaar Alexander Calder. Gezamenlijk wisten ze een 3.0 CSL om te toveren tot een authentieke Calder. Art Cars zijn traditioneel gezien in de stijl van de gevraagde artiest. De stijl van Calder is het gebruik van primaire kleuren met grote vloeiende lijnen. Dat beschrijft de Calder Art Car uit 1975 wel.
Het laatste werk van de in 1898 geboren Amerikaanse artiest: Calder overleed in 1976. In 1976 was er nogmaals een BMW 3.0 CSL die in het rijtje van BMW Art Cars geplaatst wordt. Frank Stella transformeerde de CSL in één groot stuk ruitjespapier, waarover hij abstracte vormen in grote lijnen over de auto maakte.
Vanuit een bepaalde hoek schijnen de 3D-vormen een afbeelding te vormen. Het werd vanaf de Calder CSL een fenomeen om jaarlijks een kunstenaar te vragen voor een Art Car. Zo ook in 1977, toen Roy Lichtenstein zijn verhaal kwijt mocht op een BMW 320i Group 5. Zijn inspiratie is ‘de weg waar de auto op rijdt’, met de kleuren die de landschappen van het platteland moeten weergeven in dynamische lijnen die met het silhouet van de auto meebewegen.
Het zal je opvallen dat als je geen kunstkenner bent, de namen van bovenstaande kunstenaars je misschien weinig zeggen. Misschien zegt Andy Warhol je wél iets. Warhol kennen we van extreem realistische schilderijen, waardoor deze abstracte touch op de prachtige M1 Procar een aparte keuze is. Zijn verklaring is dat deze auto in beweging moet zijn. Dan worden al deze kleuren vervaagd en heb je een pure beleving van snelheid.
In 1982 liet BMW voor het eerst een kunstenaar zijn gang gaan op een straatauto. Het resultaat is deze BMW 635 CSi door Ernst Fuchs. De vlammen op een zwarte ondergrond zijn gebaseerd op een ‘haas die in het midden van de nacht een weg oversteekt en over een brandende auto heen springt’.
Zoals je kunt zien aan de nu gebruikte termijnen is trouwens vanaf nu geen jaarlijks fenomeen meer, want het is pas in 1986 dat Robert Rauschenberg zijn Art Car mag maken. Rauschenberg houdt het eenvoudig, want zijn Art Car bestaat uit een collectie werken van andere artiesten. Dat alles in een voornamelijk zwart-witte compositie op een E24 met meegespoten bumpers.
In 1989 is het Australische artiest Michael Jagamara Nelson die bijzondere vroegere kunst gebruikt voor een BMW M3. Het gaat om abstracte kunst in de stijl van het vroegere ‘Papunya’. Dit was een kunstvorm die voornamelijk gebruikt werd door Aboriginals. De expert kan er emoes en kangoeroes in herkennen.
Gek genoeg is het niet de kleurrijkste BMW M3 die in 1989 kwam. De tevens Australische Ken Done baseerde zijn M3 op de kleuren van papegaaien en papegaaivissen, vooral die laatste inspireerde hem door hun snel uitziende silhouet. Vergelijkbaar met een raceauto, volgens hem.
Traditioneel inheems vinden we ook op de BMW 5 Serie E34 van Matazo Kayama, die aan de collectie BMW Art Cars bijdroeg met een Japans stukje kunst. De kunst zelf is wellicht niet het meest bijzondere, die eer gaat namelijk naar de gebruikte technieken. Airbrush is helemaal niet zo raar voor auto’s, maar ook het versnipperen van metaal om op de auto te plakken is uniek aan de Fünfer.
Pas nadat Kayama de hele auto had bedekt met zijn kunst, viel het hem op hoe uniek de E34 gestileerd was. Ook in 1990 kwamen er gewoon twee BMW Art Cars en de tweede is weer traditioneel ‘geverfd’. Dit keer door Spaanse artiest César Manrique die ook koos voor de ‘perceptie van dynamische lijnen die de gebaseerd zijn op het voortbewegen van de auto’.
Ook het kleurgebruik is ongebruikelijk door de vele kleuren en contrasten die worden gebruikt. In 1991 durfde BMW de Z1 al kunst op zich te noemen, omdat de kleine roadster zelfs zonder Art Car-perikelen al een stukje vrijheid van de ontwerpers was. Toch vormde deze auto in 1991 het decor voor een werk van A.R. Penck uit Duitsland. Zijn werk bestaat vooral uit symbolen gebaseerd op rotstekeningen, die in het zwart worden aangebracht op de ondergrond.
Bij het zien van deze BMW E34 uit 1991 denk je waarschijnlijk snel aan Afrika en dat klopt: Esther Mahlangu is van Zuid-Afrikaanse komaf. De 525i is dan ook gebaseerd op oude tekeningen van een inheemse stam, voornamelijk gebruikt als huisdecoratie.
De Italiaanse kunstenaar Sandro Chia kreeg deze BMW E36 Touring Car aangeleverd als een wit canvas en volgens de kunstenaar schreeuwde de auto ‘verf mij!’. Dus dat deed Chia en het resultaat is wat de artiest volledig op gevoel op de auto schilderde. Het is een verzameling gezichten, wat symbool staat voor de gigantische indruk die de auto heeft gemaakt op onze samenleving.
Britse artiest David Hockney gaf ook zijn seal of approval voor het wonderbaarlijke design van de BMW E31. Zijn idee was om de auto binnenstebuiten te keren en met behulp van je inbeeldingskracht zie je wat er binnenin de auto zich afspeelt aan de buitenkant. Het is inderdaad een goede test van je inbeeldingsvermogen.
Kunst is niet altijd iets wat perse mooi of visueel aantrekkelijk is. Amerikaanse artiest Jenny Holzer baseert haar kunst op spreuken die ‘nooit onjuist zullen worden’. Haar bijdrage aan de BMW Art Cars is dan ook een BMW V12 LMR die veelal wit bleef. Een aantal spreuken kwamen terecht op de bovenkant, zijkanten en de spoiler.
Ja, je kijkt naar een auto. Sterker nog, je kijkt naar een auto die laat zien wat voor impact de auto op het milieu moet gaan hebben. Het is een meerlaags ‘schelp’ die over een auto heen is gebouwd om natuurlijke vormen van water te laten zien.
We horen je denken: wat is hier auto aan? Nou, dat er daadwerkelijk een auto onder schuilgaat. Het gaat om een BMW H2R, een prototype raceauto op waterstof waarmee BMW in de jaren ’00 probeerde om te kijken hoe waterstof gebruikt kan gaan worden.
Even weer met beide benen op aarde en terug naar één van de meest bekende BMW Art Cars. Dit is namelijk gewoon weer een artiest die zijn werk kwijt mocht op een raceauto die daadwerkelijk zou gaan racen. In 2010 werd de BMW M3 GT2 onthuld met werk van Jeff Koons. De kleurrijke explosie van lijnen is ook weer gebaseerd op ‘de snelheid die auto’s oproepen in de mens’.
Het idee is dat de auto eruit ziet alsof ‘ie op topsnelheid beweegt, terwijl hij stilstaat. De twee meest recente BMW Art Cars zijn allebei op basis van een BMW M6 GT. De eerste is door Chinese artiest Cao Fei en het is een bizar ding.
Het is namelijk een digitale Art Car. Je zal hem niet vinden op een circuit, maar op een digitale experience waar je de auto alleen kunt zien met een Augmented Reality-bril, die de lijnen rondom de auto ook projecteren. Een bizar stukje moderne kunst.
2016 komt vóór 2017 maar BMW liet toch de nieuwere M6 door Cao Fei eerder zien dan deze van John Baldessari. De auto staat symbool voor een simpele vorm van satire met een touch van zijn eigen werk. Blikvanger is dat er groot ‘FAST’ op de zijkant staat. Een claim die meestal geen uitleg nodig heeft, maar goed.
De meest recente BMW Art Car werd gepresenteerd in 2024 door de Amerikaanse artiest Julie Mehretu. Dat betekent dat zij ook de eer had om voor de 24 uur van Le Mans een daadwerkelijke raceauto te beschilderen die met haar kunst de race zou rijden. De M Hybrid V8 werd voorzien van een bijzondere abstracte kleurstelling.
Dit zijn de 19 officiële BMW Art Cars, maar er zijn veel vaker artiesten die in samenwerking met BMW een keer hun kunst mochten tonen. Deze worden niet gezien als officiële Art Cars, maar ze bestaan toch. Een recent voorbeeld is de BMW M2 CS Cup door Belgische artiest en komiek Jeroom Snelders.
De reacties waren dusdanig positief dat een jaar later de volgende Art Car volgde, opnieuw een 3.0 CSL, ditmaal met een ontwerp van Frank Stella. De uitmonstering van dit model was meer technisch georiënteerd, met een soort millimeterpapier en geometrische figuren.
De derde Art Car, in 1977, was een BMW 320i Turbo met dikke spoilers en vleugels, zoals ze destijds werden ingezet in de Deutsche Rennsport-Meisterschaft volgens groep 5-reglement. De kunstenaar was ditmaal Roy Lichtenstein, die een dynamisch ontwerp met zwarte strepen en stippen en gele en groene kleuraccenten afleverde.
Twee jaar later was Andy Warhol degene die een Art Car ontwierp op basis van BMW's toen nieuwe en spraakmakende sportwagen, de M1. Het verhaal gaat dat Warhol de decoratie van de auto, ergens in München, in een goed half uur voor elkaar had, maar dat zijn handtekening op de auto wel twintig keer over moest, voordat hij tevreden was met het resultaat...
Niet alle Art Cars zijn ook raceauto's, zoals bleek bij de vierde uit de reeks, de door Ernst Fuchs in 1982 bewerkte 635 CSi. Vier jaar later vormde de 635 CSi ook de basis voor de vijfde Art Car, ontworpen door Robert Rauschenberg.
De BMW M3 (E30) is er in twee Art Car-varianten, beide daterend uit 1989, van Michael Nelson Jagamarra en van Ken Done. Ook in 1990 verschenen er twee Art Cars: een 535i met een decoratie van de Japanner Matazo Kayama en een 730i ontworpen door César Manrique.
Na de rode BMW Z1, gedecoreerd door A.R. Penck in 1991, en de BMW 525i van Esther Mahlangu uit hetzelfde jaar, was de volgende weer een raceauto: Sandro Chia beschilderde in 1992 een M3 GTR, met rolkooi en al, die echter nooit bij een race werd ingezet.
Art Car nummer 14 was een 850 CSi, in 1995 beschilderd door David Hockney. Vier jaar later verscheen de volgende Art Car, een V12 LMR, met opschriften van woordkunstenares Jenny Holzer. Deze auto nam als derde BMW in de LMP-900-klasse deel aan de testdag van de 24 Uur van Le Mans, maar kwam tijdens de race niet in actie.
Olafur Eliasson tekende in 2007 voor een Art Car op basis van het studiemodel H2R, terwijl de meest recente Art Car nog relatief vers in het geheugen ligt: de door Jeff Koons beschilderde M3 GT2 kwam in 2010 in actie tijdens de 24 Uur van Le Mans. Tussentijds, in 2009, was er nog een afgeleid project, dat echter niet resulteerde in een Art Car: kunstenaar Robin Rhode liet een BMW Z4 over een canvasdoek rijden en creëerde een kunstwerk door verf op de banden te smeren.
Daarnaast zijn er officieuze Art Cars, ondermeer een M1 Procar die in opdracht van de Amerikaanse coureur Peter Gregg door Frank Stella werd beschilderd. In de vroege jaren negentig beschilderde Keith Haring een BMW Z1 bij een galerie in Düsseldorf.
Nu volgt met de M6 GTLM van John Baldessari dus een nieuw hoofdstuk in deze interessante geschiedenis. De auto komt eind januari in actie tijdens de 'Rolex 24 at Daytona', de seizoensouverture van het Amerikaanse IMSA WeatherTech SportsCar Championship. Daarmee is het voor het eerst dat er een BMW Art Car deelneemt aan een lange-afstandsrace in Noord-Amerika. De Art Car van Baldessari draagt het nummer 19, terwijl nummer 18 pas in de zomer van volgend jaar verwacht wordt.
Overzicht van BMW Art Cars en hun Kunstenaars
| Jaar | Model | Kunstenaar |
|---|---|---|
| 1975 | BMW 3.0 CSL | Alexander Calder |
| 1976 | BMW 3.0 CSL | Frank Stella |
| 1977 | BMW 320i Turbo | Roy Lichtenstein |
| 1979 | BMW M1 | Andy Warhol |
| 1982 | BMW 635 CSi | Ernst Fuchs |
| 1986 | BMW 635 CSi | Robert Rauschenberg |
| 1989 | BMW M3 | Michael Jagamara Nelson |
| 1989 | BMW M3 | Ken Done |
| 1990 | BMW 535i | Matazo Kayama |
| 1990 | BMW 730i | César Manrique |
| 1991 | BMW Z1 | A.R. Penck |
| 1991 | BMW 525i | Esther Mahlangu |
| 1992 | BMW M3 GTR | Sandro Chia |
| 1995 | BMW 850 CSi | David Hockney |
| 1999 | BMW V12 LMR | Jenny Holzer |
| 2007 | BMW H2R | Olafur Eliasson |
| 2010 | BMW M3 GT2 | Jeff Koons |
| 2016 | BMW M6 GT3 | Cao Fei |
| 2017 | BMW M6 GTLM | John Baldessari |
| 2024 | BMW M Hybrid V8 | Julie Mehretu |
De BMW Art Car Collectie blijft een fascinerend project dat de grenzen tussen kunst en auto-industrie vervaagt, en autoliefhebbers en kunstkenners blijft inspireren.