In 1998 lanceerde computerbedrijf Apple de eerste iMac, stond Celine Dion bovenaan de hitlijsten met My Heart Will Go On en wilde Ford Volvo overnemen voor bijna 5 miljard euro. Maar het grootste nieuws uit dat jaar was natuurlijk het nieuwe model van Fiat: een gezinsauto genaamd Multipla met niet twee, maar drie stoelen voorin. Ontwerper Roberto Giolito was maar wat trots op de 3+3 stoelverdeling.
De Fiat Multipla, een auto die bekend staat om zijn unieke ontwerp.
De Multipla: Een halve Abraham
Ook 25 jaar later hebben we het nog geregeld over de Multipla. Niet op de manier zoals Giolito het bedoeld had denken we, maar toch. De gezinsauto is nu een halve Abraham en dat mag gevierd worden. Voor de verjaardag van de Multipla stoft Giolito zijn penselen graag af en tekent de auto zoals je die kent.
De Fiat Multipla 6×6
De Heritage-afdeling van Stellantis zet Roberto Giolito aan het werk om nog één exemplaar van de auto te bouwen, de Fiat Multipla 6×6. Overigens is Giolito binnen Stellantis doorgegroeid naar het voorzitterschap bij Stellantis Heritage.
Zes stoelen voor zes verschillende personen
Hij tekent de auto zoals je die kent, maar geeft daarbij aan wie er in de auto horen. De zes figuurtjes staan voor ‘de zes manieren van waarnemen’ volgens de ontwerper. Je ziet de tekening trouwens ook op de motorkap.
Lees ook: Uitgebreide Review Zenec Navigatie
De zes figuren zijn: de avonturier, de baby, de manager, de vrouw die aantrekkelijk is voor een elegante man, de monnik en de jonge hippie. ‘Het is een vrolijk eerbetoon in typische Fiat-stijl voor een model dat nog steeds interesse aantrekt en nieuwe manieren van het vervoeren van mensen aanmoedigt’, gaat Giolito verder.
De Fiat Multipla 6×6 is van 17 tot 19 november te zien op de autobeurs van Milaan. Hierna wordt de auto verkocht ‘aan een verzamelaar die gepassioneerd is door fantasierijk en onconventioneel Italiaans design’, zegt Stellantis. Dit lijkt ons geen lijstje waar je aan moet voldoen om te mogen bieden, maar een omschrijving van degene die al heeft betaald voor de laatste Multipla.
De Fiat 600 Multipla: De voorloper
Het begint in 1959. De Fiat 600 is op dat moment net een jaar op de markt. In tegenstelling tot wat je wellicht zou denken was de Fiat 600 eerder op de markt dan de veel bekendere Fiat 500. De Fiat 600 was iets groter (lees: minder klein). In 1959 krijgt de Fiat 600 er een variant bij. En het is zelfs een bijzondere. Ondanks dat de 600 een stukje ruimer was dan de 500, hield het nog steeds niet echt over. Daarom komt er een grotere variant. Omdat het motorblok bij de auto achterin ligt, wordt de voorkant verlengd. Het dak is hoger. De frontovergang is langer.
De Fiat 600 Multipla, de voorloper van de bekende Multipla.
Gezien de ruimte die de auto op straat inneemt biedt de auto van binnen opvallend veel ruimte. De auto is te krijgen met diverse interieur-indelingen. Je kon de auto bijvoorbeeld als vijfzitter krijgen. Dan heb je een voorbank en achterbank. De bagage kun je kwijt tussen de achterkant van de leuning en boven de motor. Een andere variant is de zespersoons uitvoering. Deze had een voorbank voor 2 personen en daarachter 2 rijen van elk 2 stoelen. Die vier stoeltjes kon je ook nog eens wegklappen. De 600 Multilpla was echter geen daverend succes. Althans, niet in vergelijking met de gewone Fiat 600, laat staan de Fiat 500. Desalniettemin blijft de auto maar liefst 14 jaar in productie. De Fiat Multilpla zou je (terecht) kun zien als de eerste Multi Purpose Vehicle. Was het een mooie auto? Neen, maar dat maakte niet uit.
Lees ook: Stuurbekrachtiging Fiat Panda oplossen
Roberto Giolito: Van concept tot realiteit
Maak kennis met Roberto Giolito. De beste man wordt op de 1e van januari geboren, in 1962. Al vroeg blijkt dat tekenen hem waanzinnig goed afgaat. Na zijn middelbare school gaat hij naar de ISIA (Hoger Instituut voor Artistieke Industrieën), alwaar hij werkt aan grafische ontwerpen en meubels. Op 27-jarige leeftijd komt hij terecht bij Fiat. Het Turijnse automerk is namelijk op zoek naar een nieuwe generatie ontwerpers, die hun werk kunnen doen met het gebruik van computers. Hij mag eerst een paar concept-cars ontwerpen, de Fiat Downtown concept en de Fiat Zic Concept. Beide zijn geen parels voor het netvlies, maar dat was ook niet de intentie.
In 1996 wordt er wederom een concept van Roberto Giolito getoond. Om mee te kunnen doen met de Midi-MPV rage mag Giolito er ook eentje ontwerpen. Gezien zijn eerdere werk was Fiat niet uit op een behoudend vormgegeven auto. Die kregen ze ook niet. De Multipla Concept uit 1996 was namelijk compleet gestoord. De auto was bol, had overal vreemde details en zag er gewoonweg niet uit. Mis! Dus toch. In 1998 komt de Fiat Multipla op de markt. Net als de Coupe Fiat hoort eigenlijk de typenaam ervoor: Multipla Fiat. Marketing nonsens natuurlijk. Maar het is niet de naam waar men over valt, want dat is natuurlijk het design. Fiat heeft bijzonder veel lef getoond door het concept gewoon in productie te nemen. Er werd namelijk bijna niets veranderd voor het productiemodel.
De briljante lelijkheid van de Multipla
Maar waarom eigenlijk? Waarom lelijk zijn om het lelijk zijn? Dat heeft toch geen enkele zin? Dat klopt helemaal. Maar de Multipla was niet lelijk om het lelijk zijn. De Fiat Multipla was namelijk briljant. En omdat de Multipla zo briljant was, was deze toevallig lelijk. De Multipla was geen concurrent voor de Ferrari F50 (die ook lelijk was, maar dat terzijde). Want, wat is de Multipla nu eigenlijk? Een Midi-MPV, zoveel is duidelijk. De auto stond op het platform van de Fiat Brava, maar was een stukje korter. De totale lengte bedraagt slechts 3,99 meter. De breedte daarentegen is een forse 1,87 meter. Combineer dat met de hoogte van 1,67 meter en je krijgt bijzondere verhoudingen. Kort, breed en hoog.
De buitenmaten waren verantwoordelijk voor de meest perfecte interieur-indeling van welke Midi-MPV dan ook. Fiat was ervan overtuigd dat een 2+3+2 configuratie nooit ideaal zou zijn. Als je iedereen aan boord hebt, kan de bagage niet mee. Daarom was de Multipla zo breed. Je kon er met zes man inzitten. Drie op de voorste rij en drie op de achterste rij. De bagageruimte onder de hoedenplank bedroeg 430 liter. Kijk, daar kun je nog wat mee. Het was een MPV, dus het interieur was bijzonder variabel. Je kon de stoelen neerklappen of verwijderen. Deed je dat, dan was de bagageruimte even vorstelijk als die van een Mercedes-Benz E-klasse Combi (S210): bijna 2.000 liter.
Het dashboard was net als de rest van de Multipla: compleet gestoord, maar het klopte. De ergonomie was namelijk uitstekend. De versnellingspook zat op het dashboard. Dat ziet er niet sexy uit, maar het werkt wel prettig. Alles was eigenlijk kinderlijk eenvoudig te bedienen. Mocht je veel spullen over hebben, dan kon je die in allerlei bakjes en vakjes kwijt.
Lees ook: Oplossingen Versnellingsbak Fiat 500
Heel verfrissend was het motoren- en modellenaanbod van de Multipla. Tegenwoordig zijn er talloze verschillende motoren en uitvoeringen leverbaar op alle auto’s. Dat wil de markt nu eenmal (zegt men). Niet zo bij de Multipla. Je kon kiezen uit twee motoren: benzine (1.6, 105 pk) of een diesel (1.9 JTD, 105 pk). Had je die keuze gemaakt, dan had je nog één keuze te gaan: de uitrusting. De Multipla kon je kaal krijgen (SX) of met opties (ELX). That’s it. De ELX had als belangrijkste item airconditioning.
Al vanaf de introductie gaat het er alleen maar over hoe lelijk de auto is. Het is de lelijkste auto aller tijden in elk lijstje of bij elke lezersvraag. Dat is eeuwig zonde, want de Fiat Multipla is eigenlijk bloedmooi. Roberto Giolito had met de Multipla een welhaast perfecte auto ontworpen. Dankzij de Fiat-technici was de auto kwalitatief ook bizar goed. Mede dankzij die vreemde verhouding was het ook een bijzonder fijne auto om in te rijden. Je zat behoorlijk hoog. De instap was gemakkelijk. Het overzicht was enorm goed. Aan de achterkant: waar het glas stopt, stopt de auto. Parkeersensoren waren nog geen gemeengoed in 1998. Die gekke voorkant had ook nut. Omdat de koplampen tussen de wielen zat en niet het voor het voorwiel, was het rustiger voor het oog. Dankzij die gekke bobbel aan de voorkant was de motorkap behoorlijk horizontaal. Als je iets voorover boog, kon je de neus zelfs zien.
De Multipla was gebaseerd op de Brava, een prima rijdende C-segment hatchback. Maar de Multipla reed beter. Omdat de auto relatief kort en relatief breed was, kon je enorm hoeken met deze MPV. Het gaat te ver om te zeggen dat de Multipla zich kon meten met een Ford Focus. Op motorisch vlak droeg met name de dieselmotor bij aan de feestvreugde. De 1.9 JTD was zo smeuïg als een grote pot Calvé pindakaas. Al vanaf 1.500 toeren werd het maximale koppel geleverd. De Multplia stuurde relatief strak. De koets bleef heel erg lang vlak.
Om toch nog een beetje commercieel te kunnen profiteren van de Multipla, kreeg de auto uiteindelijk een nogal grondige facelift. Aan de achterkant veranderde er niet zo heel erg veel. Ook het koetswerk bleef grotendeels gelijk. De auto zou nooit mooi worden. Maar de neus werd wel aangepakt. De kenmerkende Dolfijn-neus werd overboord gekieperd ten faveure van een conventioneler front.
Al met al is dit een positief verhaal dus over de Mulitpla. Is dat wel terecht? Want het ís een bijzonder lelijke auto. De Aston Martin DB9 aan de andere kant is schitterend. Dus Ian Calllum is briljant en Roberto Giolito was maar een rare. Als we de auto beschouwen als sculptuur, dan klopt dat ook. Maar misschien moeten we dat niet doen. Paul Bracq zei altijd: een designer staat in dienst van de fabrikant. Niet andersom. Robert Giolito heeft namelijk precies voldaan aan alle eisen die gesteld werden aan de Multipla. De auto mocht niet langer zijn dan 4 meter, er moesten 6 personen (plus hun bagage!) in passen en dat allemaal op basis van bestaande techniek. Oh en maak er ook nog even wat bijzonders van. Dat is precies wat Roberto heeft gedaan. Ian Callum mag de meest onpraktische sportwagens ontwerpen voor een fabrikant dat niet eens winst maakt.
En dan nog iets. Er zijn sinds de Multipla enorm veel lelijke auto’s op de markt gekomen. Niet zo lelijk als de Multipla, maar nog altijd bijzonder lelijk. Twee voorbeelden die direct naar boven komen zijn de Porsche Panamera (970) en BMW X6. De Panamera is nog altijd erg lelijk. Dat komt door de eisen die Wendelin Wiedeking eraan stelde: de Panamera moest in staat zijn als limousine te fungeren. Daarom loopt die achterkant zo raar en hoog door. Het heeft een praktische reden. Bij de BMW X6 (of Mercedes-Benz GLE Coupé) is er geen excuus. Met een enkele lijn hebben ze het hele ontwerp om zeep geholpen. De X6 is veel lelijker dan de X5 én dankzij die lelijkheid is de X6 ook nog eens minder praktisch. Vergelijk dat even met de Multipla. Het enige wat de Multipla fout deed, was lelijk zijn. Maar die lelijkheid kwam tot stand om een van de allerbeste Midi-MPV’s ooit te ontwerpen.
De Multipla was ruim, compleet en spotgoedkoop (voor minder dan 20 mille had je een nieuwe!). De Multipla is die lelijke bastaardhond die al jarenlang je trouwste maatje is. Het ziet er niet uit, maar doet meer dan dat je verwacht. En kom op: liever een lelijke auto, dan eentje die je nu al vergeten bent.
Men bezigt weleens de term ‘mooi door lelijkheid’. Die gaat in dit geval niet op. De Multipla was, is en blijft gewoon lelijk. De gekke bobbel is niet het moedervlekje bij Cindy Crawford. Het is de snor van Susan Boyle. Van haar moet je een CD kopen, geen naaktkalender. Maar al met al was de Multipla oogverblindend mooi dankzij lelijkheid.
De Multipla in het Museum of Modern Art
Het ontwerp van de Fiat Multipla was geen toevalstreffer. De Fiat werd ontworpen door Roberto Giolito, hij wilde in de Multipla het gevoel van ruimte, comfort en veiligheid maximaliseren. De Multipla bood plaats aan zes personen en bood nog steeds ruimte voor bagage. De koplampen, verdeeld over verschillende niveaus, zorgden voor een optimale verlichting van de weg en gaven de auto zijn karakteristieke look.
Het revolutionaire ontwerp werd zelfs tentoongesteld in het Museum of Modern Art (MoMA) in New York als onderdeel van een expositie over auto's van de toekomst. Giolito legde uit dat het concept van de Multipla draaide om gezelligheid en samen zijn, iets wat in die tijd misschien te vooruitstrevend was voor het grote publiek.
De terugkeer van de Multipla
Overigens keert de Multipla ook weer terug. Stellantis heeft een moderne elektrische interpretatie in gedachten die medio 2025 zal debuteren. Het ontwerpen van een compacte Multi Purpose Vehicle vraagt veel creativiteit van de ontwerpers. Daarom spreken veel midi-MPV’s van eind jaren negentig mij zo aan. Of de Fiat Multipla het soort ontwerp is dat de meeste mensen in gedachten hebben bij Italiaans design, kun je je afvragen.
De Multipla 6x6
Hij zal om het jubileum van de Multipla te vieren een uniek exemplaar ontwerpen die in november tijdens Milano Auto Classica zal worden aangeboden. Stel je voor; een 25 jaar oude Multipla met nul km op de teller in een uniek jasje van de geestelijk vader! Je zou er zomaar hebberig van kunnen worden. De Multipla 6×6 zal hij heten in unieke ‘Bio Turchese’ tint. Het blauw en een hele lichte grijstint zullen de buiten- en binnenkant sieren en op de auto vind je 6 originele illustraties van de ontwerper zelf. Hij maakte deze tijdens het ontwerpproces om op ludieke wijze de doelgroep te definiëren. De illustratieve en artistieke stijl typeert misschien wel de eindeloze creativiteit en vrijheid die men kreeg om de Multipla van het einde van de 20ste eeuw te definiëren.
Innovaties van de Multipla
Naast het innovatieve interieur en de modulaire zitplaatsen, bood de Multipla ook technische vernieuwingen. Het voertuig was beschikbaar met verschillende motoren, waaronder opties voor alternatieve brandstoffen zoals aardgas. Bovendien was de Multipla een van de eerste Fiat-modellen die standaard uitgerust was met een Bluetooth-telefoonfunctie.
De erfenis van de Fiat Multipla
Hoewel de productie van de Fiat Multipla in 2010 stopte, blijft de auto een iconisch voorbeeld van gedurfd ontwerp en innovatie.