In Nederland zijn er specifieke situaties waarin je verplicht bent om je rijbewijs te tonen aan de politie. Het is belangrijk om je rechten en plichten te kennen om onnodige problemen te voorkomen. Dit artikel geeft een overzicht van de regels en procedures rondom het tonen van je rijbewijs en andere identificatiebewijzen.
Identificatieplicht in Nederland
In Nederland geldt een algemene identificatieplicht voor iedereen van 14 jaar en ouder. Dit betekent dat je op verzoek van een politieagent een geldig identiteitsbewijs moet kunnen tonen.
- Je bent strafbaar als je geen origineel en geldig identiteitsbewijs kunt of wilt laten zien.
- U heeft geen draagplicht, alleen een toonplicht. Omdat u het identiteitsbewijs verplicht moet kunnen tonen, betekent het in de praktijk dat u altijd een identiteitsbewijs bij u moet dragen.
Wanneer mag de politie om identificatie vragen?
De politie mag alleen uw identificatiebewijs vragen als daar een goede reden voor is. Dat is het geval als de politie redelijkerwijs uw identiteit nodig heeft om haar taak uit te voeren. Bijvoorbeeld als u strafbare feiten pleegt of betrokken bent bij een verkeersongeluk.
Uitzonderingen en bijzondere situaties
- Gezichtsbedekkende kleding: Als u gezichtsbedekkende kleding zoals een boerka draagt, moet u toch voldoen aan de identificatieplicht. U bent dus verplicht uw gezicht te laten zien als de politie u vraagt om identificatie. Wanneer u hiertegen grote bezwaren heeft, moet u mee naar het politiebureau. Op het bureau doet een politieagente de controle bij vrouwen.
- Mensen met een beperking: De identificatieplicht geldt voor iedereen. Het is niet mogelijk voor bepaalde groepen een uitzondering te maken, bijvoorbeeld voor mensen met een verstandelijke beperking en psychiatrische patiënten. Kunt u zich zelfstandig in openbare ruimten begeven?
- Vreemdelingen: Vreemdelingen die wachten op hun vreemdelingendocument of het document kwijt zijn, krijgen van de IND een schriftelijke verklaring. Daarin staat dat zij rechtmatig in Nederland verblijven. Dit heet ook wel een artikel 9-brief. De brief is te gebruiken als het bewijs van rechtmatig verblijf.
- Tijdelijk geen identiteitsbewijs: Heeft u tijdelijk geen identiteitsbewijs? Bijvoorbeeld omdat u dit kwijt bent? Dan loopt u het risico dat u niet aan de identificatieplicht voldoet.
Rijbewijscontrole en de Wegenverkeerswet
De politie mag snel een auto controleren op basis van de wegenverkeerswet. Echter moet wel vaststaan dat degene die gecontroleerd wordt, daadwerkelijk bestuurder was van een voertuig. Is dat niet het geval, dan kan de politie niet zomaar om inzage van het rijbewijs en kentekenbewijs op basis van dit artikel vragen.
Artikel 160 lid 1 Wegenverkeerswet luidt:
Lees ook: Auto detailing zonder de deur uit te hoeven
‘’1.Op de eerste vordering van de in artikel 159 bedoelde personen is de bestuurder van een motorrijtuig verplicht dat motorrijtuig te doen stilhouden alsmede de volgende bewijzen behoorlijk ter inzage af te geven: de bij algemene maatregel van bestuur aangewezen delen van het kentekenbewijs, dan wel het in artikel 37, eerste lid, onderdeel b, bedoelde bewijs, en, indien met het motorrijtuig een aanhangwagen wordt voortbewogen, de bij algemene maatregel van bestuur aangewezen delen van het kentekenbewijs van de aanhangwagen, dan wel het in artikel 37, eerste lid, onderdeel b, bedoelde bewijs voor de aanhangwagen; het rijbewijs dan wel het hem door het daartoe bevoegde gezag buiten Nederland afgegeven rijbewijs en, indien hem buiten Nederland een internationaal rijbewijs is afgegeven, dat bewijs;(…)’’
De Hoge Raad heeft geoordeeld dat de controlebevoegdheid van artikel 160 van de Wegenverkeerswet alleen kan worden uitgeoefend als er sprake is van een bestuurder. Als de politieagenten waarnemen dat de auto geparkeerd staat en de verdachte bij de auto staat, maar niet hebben gezien dat de verdachte de auto daadwerkelijk bestuurd heeft, dan mogen ze niet zomaar om inzage van het rijbewijs en kentekenbewijs vragen op basis van dit artikel.
Rechten en plichten bij een staande houding
Een staande houding door de politie houdt in dat een politieagent je aanhoudt om je identiteit en/of rijbewijs te controleren.
- Reden voor staande houding: De politie moet een gegronde reden hebben om je staande te houden.
- Rijbewijscontrole: Hoewel de politie het recht heeft om je rijbewijs te controleren, kan het zijn dat ze in sommige situaties hier niet specifiek om vragen.
Als je tijdens een staande houding niet om je rijbewijs bent gevraagd, kan dit verschillende redenen hebben. Zolang je je aan de algemene identificatieplicht houdt en geen overtredingen begaat, is er meestal geen probleem.
Identificatie door andere ambtenaren
Een politieambtenaar, een toezichthouder en een conducteur mogen naar uw identiteitsbewijs vragen.
Lees ook: Regels en voorschriften voor autoruit tinten
- Toezichthouders: Toezichthouders hebben dezelfde bevoegdheden als de politie om naar het identiteitsbewijs te vragen. Voor toezichthouders geldt dat het verzoek om een identiteitsbewijs te tonen, moet passen bij hun functie.
- Particuliere beveiligers: Particuliere beveiligers, portiers of uitsmijters mogen alleen bezoekers van hun pand vragen zich te identificeren.
U mag de politieambtenaar, toezichthouder of conducteur vragen zich te legitimeren. Vraagt u een politieambtenaar om zijn naam en legitimatiebewijs? Dan moet de politieambtenaar dit aan u laten zien.
Het politielegitimatiebewijs
Om zeker te weten dat u te maken heeft met een politieagent, kunt u vragen naar het politielegitimatiebewijs. Het politielegitimatiebewijs is kaart met naam, personeelsnummer en pasfoto.
- Een politieambtenaar in uniform hoeft zich niet uit eigen beweging te legitimeren. Maar als u ernaar vraagt, moet hij wel zijn politielegitimatiebewijs tonen.
- Zegt een persoon in ‘burgerkleding’ dat hij van de politie is? Dan moet de politiemedewerker wel uit eigen beweging het politielegitimatiebewijs tonen.
Vertrouwt u het niet? Dan kunt u altijd contact opnemen met het dichtstbijzijnde politiebureau en/of bellen naar het algemene nummer van de politie: 0900 - 8844.
Sinds 2023 ontvangen politiemedewerkers een nieuw politielegitimatiebewijs. Dit bewijs is een kaart van polycarbonaat, net zoals een rijbewijs. Het politielegitimatiebewijs bevat meerdere zichtbare en onzichtbare echtheidskenmerken, waardoor vervalsing moeilijker wordt. Het belangrijkste kenmerk is het hologram. Wanneer u de pas beweegt, verschijnt afwisselend het politielogo of het woord ‘politie’.
Voor een periode van twee jaar geldt dat naast het huidige politielegitimatiebewijs ook het nieuwe politielegitimatiebewijs kan worden getoond door de politiemedewerker om zichzelf kenbaar te maken als politiemedewerker.
Lees ook: Stappenplan auto interieur reinigen
Klachten indienen
Bent u het niet eens met het optreden van de politie bij het vragen om een identiteitsbewijs? Dan kunt u hierover een klacht indienen. Dit doet u bij de regionale eenheid waar de betrokken politieambtenaar in dienst is. Bij veel regionale eenheden zijn brochures verkrijgbaar over de klachtenregeling van de politie.
Heeft u een klacht over het optreden van een toezichthouder bij het vragen om een identiteitsbewijs? Dan kunt u deze indienen bij het bestuursorgaan waar de toezichthouder in dienst is. Het gaat dan bijvoorbeeld om reinigingscontroleurs of milieu-inspecteurs. Deze klachten worden behandeld zoals vastgesteld in de Algemene wet bestuursrecht.