Goed zien is cruciaal bij het autorijden. U moet de weg kunnen vinden en tijdig kunnen reageren op gevaar. Maar wat als u minder goed ziet, of slechts één functionerend oog heeft? Deze vraag is van groot belang voor de verkeersveiligheid en wordt gereguleerd door specifieke wettelijke eisen.
Oogaandoeningen kunnen risico’s opleveren in het verkeer. Mensen die minder zien door een oogaandoening kunnen bijvoorbeeld moeite hebben met verkeersborden lezen, overzicht behouden of gevaar zien aankomen. Daarom gelden er geschiktheidseisen als mensen met een oogaandoening willen autorijden. Denk hierbij aan aandoeningen als staar, macula degeneratie of glaucoom.
Tips voor omgang en begeleiding van een sporter die slechtziend is.
Wettelijke eisen voor de visus
Bij het autorijden spelen de gezichtsscherpte (ook wel visus genoemd) en het gezichtsveld een belangrijke rol. De gezichtsscherpte bepaalt hoe goed u borden kunt lezen. Hoe eerder u de borden kunt lezen, des te veiliger rijdt u. Met het gezichtsveld ziet u dingen waar u niet gericht naar kijkt. Deze dingen ziet u vanuit uw ooghoeken en hebben een belangrijke waarschuwingsfunctie.
De wettelijke eisen worden beoordeeld door het CBR (Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen) aan de hand van de "Regeling eisen geschiktheid 2000". Hoofdstuk 3 van deze regeling beschrijft de specifieke eisen waaraan bestuurders met oogaandoeningen moeten voldoen.
De belangrijkste eisen zijn:
Lees ook: Voorwaarden Circuit Zandvoort
- De visus met twee ogen samen is minstens 0,5 (50.
- Als één oog niet meer werkt dan is de visus in het andere oog dus minstens 0,5 (50%). Let op: de visus wordt altijd gemeten met twee ogen tegelijk.
- Het gezichtsveld is horizontaal 120 graden en verticaal 40 graden.
- In het centrale deel van het gezichtsveld mogen geen defecten zijn.
Voor een groot rijbewijs gelden strengere eisen. Als uw patiënt wilt rijden in een vrachtwagen of bus dan moet zijn of haar visus met het beste oog minstens 0,8 zijn. En met het slechtste oog 0,1. Het gezichtsveld van uw patiënt moet horizontaal 160 graden zijn en verticaal 60 graden.
Als iemand een oogaandoening meldt, beoordeelt het CBR of hij of zij voldoet aan de Regeling eisen geschiktheid 2000. Hoofdstuk 3 van deze regeling beschrijft de eisen over oogaandoeningen waaraan bestuurders moeten voldoen. Als zorgverlener heeft u een belangrijke rol in de voorlichting over deze eisen.
Uitzonderingen en aanvullende voorwaarden:
- Voldoet u net niet aan de eisen van visus of gezichtsveld? Na een rijtest kan toch (gedeeltelijke) goedkeuring volgen.
- De visus mag hierbij niet lager zijn dan 0,4 (40%) en het resterende gezichtsveld moet minimaal 90 graden zijn.
- Bij een gedeeltelijke goedkeuring krijgt u een rijbewijs met een restrictie. Hierbij kunt u denken aan de voorwaarde dat u alleen rijdt in de omgeving van uw woonplaats.
- Is uw visus minder dan 0,4 (40%), dan is het soms mogelijk om via Koninklijke Visio te leren autorijden met een bioptische telescoop.
- Ook biedt Visio specifieke kijktrainingen die tot voldoende praktische rijgeschiktheid kunnen leiden.
Gezichtsveldonderzoek
Gezondheidsverklaring
Iedereen die een rijbewijs wil halen, vult een vragenlijst in over zijn gezondheid: de Gezondheidsverklaring. Hierop geven mensen aan of ze medische aandoeningen hebben die de rijgeschiktheid kunnen beïnvloeden. Zij zijn verplicht deze naar waarheid in te vullen. Zo kan het CBR onderzoeken of mensen geschikt zijn om te rijden.
Lees ook: Kilometers per volle tank
Met de Eigen verklaring geeft u aan wat uw gezondheidssituatie is. Deze verklaring kunt u opvragen bij de gemeente, theoriecentra van het CBR en rijschoolhouders. Twee van de elf vragen gaan over de ogen. Als er sprake is van een progressieve oogaandoening of als de visus van het beste oog lager is dan 0,7 (70%), vraagt het CBR een rapport op bij de oogarts.
Als patiënten een oogaandoening hebben of beperkt zien met één of beide ogen, dan kunnen zij dit invullen op de Gezondheidsverklaring. Dat gebeurt in de volgende situaties:
- Als uw patiënt rijexamen gaat doen.
- Als uw patiënt een rijbewijs heeft dat bepaalde tijd geldig is en dit rijbewijs wil verlengen.
- Als uw patiënt een rijbewijs wil verlengen dat verloopt op of na zijn of haar 75ste verjaardag.
- Als uw patiënt zijn of haar vrachtwagen- of busrijbewijs wil verlengen.
- Als uw patiënt bij het CBR wil melden dat hij of zij een oogaandoening heeft.
Wel of niet melden bij het CBR
Als uw patiënt niet voldoet aan de geschiktheidseisen is het verstandig dat hij of zij de oogaandoening meldt bij het CBR. Dit doet uw patiënt door een Gezondheidsverklaring in te vullen.
Als de visus van uw patiënt minder dan 0,4 is en u denkt dat hij of zij door therapie of een bioptische telescoop (BTS) beter gaat zien, dan kunt u doorverwijzen naar Visio. Het is verstandig als uw patiënt dan tijdelijk stopt met autorijden. Visio beoordeelt of uw patiënt inderdaad in aanmerking komt voor therapie of een BTS. Zij beoordelen na een onderzoekstraject ook of het voor uw patiënt zinvol is om een Gezondheidsverklaring in te vullen.
Melden en de verzekering
Als uw patiënt een ongeval veroorzaakt en de oogaandoening niet heeft gemeld bij het CBR, kan de verzekering ervoor kiezen om de schade niet te vergoeden. Het is verstandig dat uw patiënt zijn of haar poliswaarden controleert.
Lees ook: Wetgeving omtrent autorijden zonder shirt in Nederland
Rijden met medicijnen
Voor rijden met medicijnen gelden aparte regels. Sommige medicijnen hebben namelijk bijwerkingen die gevaarlijk zijn in het verkeer. U kunt met uw patiënt de informatie over rijden met medicijnen doornemen. En op rijveiligmetmedicijnen.nl kunt u kijken of uw patiënt mag rijden met zijn medicijn.
Geldigheid van het rijbewijs
Blijkt uit onderzoek dat uw patiënt veilig de weg op kan? Dan krijgt uw patiënt een rijbewijs voor bepaalde of onbepaalde tijd. Een rijbewijs voor onbepaalde tijd is 10 jaar geldig. Een groot rijbewijs is maximaal 5 jaar geldig. U leest er meer over in de informatie voor patiënten.
Code 100 op het rijbewijs
Als uw patiënt een bioptische telescoop (BTS) draagt en rijgeschikt is, krijgt hij of zij code 100 op het rijbewijs. Dit betekent dat uw patiënt het rijbewijs niet beroepsmatig kan gebruiken. Uw patiënt kan voor zijn of haar werk wel code 101 aanvragen. Hij of zij heeft hiervoor een werkgeversverklaring nodig. Met code 101 kan uw patiënt maximaal 4 uur per dag rijden voor zijn of haar werk. Uw patiënt kan geen beroep uitoefenen waarbij hij of zij mensen in de auto vervoert, zoals taxichauffeur.
Aanpassingen en hulpmiddelen
Er zijn verschillende aanpassingen en hulpmiddelen die het autorijden met een verminderd zicht kunnen vergemakkelijken:
- Gebruik een panoramaspiegel in de auto om achteruit te kijken aan de kant van het ontbrekende gezichtsveld.
- Kijk goed in de verte.
- Pas je snelheid aan bij drukkere situaties en of bij situaties waar je veel moet overzien, zoals een rotonde.
- Neem contact op met kenniscentrum Koninklijke Visio voor tips over het rijden met één oog.
Oogaandoeningen en autorijden
Sommige oogaandoeningen tasten je visus en/of gezichtsveld aan, waardoor je niet meer mag rijden. Laten we voorop stellen: wij kunnen niet bepalen of jij de weg op mag. Alleen het CBR (eventueel geadviseerd door een oogarts) kan hier uitspraak over doen. Door te kijken welke oogaandoeningen je visus en gezichtsveld aantasten en welke niet, kunnen we grofweg zeggen met welke oogaandoeningen je waarschijnlijk wel en niet mag autorijden. Elk oog is echter anders.
Hieronder een overzicht van enkele veelvoorkomende oogaandoeningen en de invloed op de rijgeschiktheid:
| Oogaandoening | Invloed op rijgeschiktheid | Opmerkingen |
|---|---|---|
| Bijziendheid (Myopie) | Kan visus verminderen | Contactlenzen of bril kunnen helpen |
| Verziendheid (Hypermetropie) | Kan visus verminderen | Contactlenzen of bril kunnen helpen |
| Lui oog (Amblyopie) | Verminderde visus en diepteperceptie | Extra voorzichtigheid geboden |
| Diabetes (Diabetische retinopathie) | Wazig en onscherp zicht | Regelmatige controle noodzakelijk |
| Staar (Cataract) | Slecht zicht, vooral 's nachts | Operatie kan verbetering brengen |
| Glaucoom | Verminderd perifeer zicht | Regelmatige controle noodzakelijk |
| Maculadegeneratie | Beperkt centraal zicht | Moeilijk om verkeersborden te lezen |
| Nystagmus (Wiebeloog) | Moeilijk om scherp te stellen | Autorijden vaak niet mogelijk |
| Blindheid | Onmogelijk | Uitzonderingen mogelijk bij blindheid aan één oog |
Dit overzicht is slechts een indicatie. Het is essentieel om uw ogen te laten controleren door een specialist en het CBR te raadplegen voor een definitieve beoordeling van uw rijgeschiktheid.
TIP: Twijfel je aan je zicht tijdens het autorijden? Laat je ogen controleren door de oogspecialist.
Conclusie
Autorijden met één oog of een oogaandoening vereist een zorgvuldige beoordeling van de visus en het gezichtsveld. Het is belangrijk om de wettelijke eisen te kennen, een Gezondheidsverklaring in te vullen en het CBR te raadplegen. Door de juiste aanpassingen en hulpmiddelen te gebruiken, kan veilige deelname aan het verkeer mogelijk blijven.