Naast het autorijden biedt een rijbewijs nog een voordeel: het dient vaak als een erkend identiteitsbewijs. Handig, zo'n rijbewijs, nietwaar? In dit artikel gaan we dieper in op wanneer het wel of niet mag, en hoe het zit met het buitenland.
Een lezer vroeg ons: soms krijg je de vraag om een identificatiebewijs, en soms moet je jezelf legitimeren. Maar maakt dat juridisch nog verschil? En klopt het dat het rijbewijs geen middel is om jezelf te identificeren?
Identificeren versus Legitimeren
Identificeren wil zeggen “bewijzen wie je bent”. Legitimeren wil zeggen “bewijzen dat je bevoegd bent”. Een paspoort identificeert je. Het toont je identiteit en bevat kenmerken om vast te stellen dat jij die persoon bent. Een rijbewijs legitimeert, het bewijst dat je bevoegd bent een motorvoertuig te besturen.
Een rijbewijs identificeert je indirect ook, je naam en foto staan erop. Maar specifiek als je je status als Nederlander of EU-burger moet bewijzen (identificatie als ingezetene) werkt het rijbewijs niet: dat staat er niet op. Daarom is je rijbewijs in het buitenland geen geldig identificatiebewijs.
Vroeger maakte de wet onderscheid tussen identificatie- en legitimatiebewijzen en bepaalde dat een rijbewijs géén geldig middel was als je jezelf moest identificeren. Dat is met de huidige wet anders: de Wet op de identificatieplicht noemt nu in artikel 1 expliciet het rijbewijs als identificatiemiddel. Daarmee maakt het dus niet meer uit wat je laat zien, paspoort, identiteitsbewijs of rijbewijs.
Lees ook: Nieuw rijbewijs nodig? Lees dit!
Let wel op dat een rijbewijs zijn kracht als identiteitsbewijs verliest als de eigenaar de bevoegdheid tot besturen van een motorvoertuig is ontzegd! Enkele wetten schrijven specifiek voor dat het rijbewijs niet mag worden gebruikt. Dit heeft meestal te maken met het moeten vaststellen van je nationaliteit of status als Nederlander.
Wat zijn je rechten als de politie je tegenhoudt?
Wanneer is een Rijbewijs een Geldig Identificatiebewijs in Nederland?
In Nederland kan je rijbewijs in bepaalde gevallen dienen als een geldig legitimatiebewijs. Dit betekent dat je je rijbewijs als ID kunt gebruiken en hierdoor aantonen wie je bent. Een geldig identiteitsbewijs bij je hebben is vanaf 14 jaar ook verplicht om bij je te hebben. Heb je dit niet, kan dit zelfs een boete opleveren.
Je kunt je rijbewijs als identiteitsbewijs gebruiken in situaties waarin je je moet identificeren, maar waarvoor geen paspoort of identiteitskaart vereist is. Voorbeelden zijn:
- Bij een identiteitscontrole van politie, toezichthouders en marechaussee
- Bij geldzaken
- Bij de notaris
- Op het werk
- In de zorg
- Bij zwartrijden in het openbaar vervoer
- Bij het bezoeken van een evenement
- Bij het stemmen (verkiezingen)
In feite is in veel dagelijkse situaties je rijbewijs als ID een geaccepteerde vorm van identificatie.
Wanneer is een Rijbewijs Geen Geldig Identificatiebewijs in Nederland?
Er zijn echter ook situaties waarin je rijbewijs niet als geldig identiteitsbewijs wordt beschouwd. Hieronder vallen:
Lees ook: Alles over je rijbewijs
- Bij de Belastingdienst (tenzij de Belastingdienst anders aangeeft)
- Bij aanvraag van een burgerservicenummer
- Uitkeringsaanvraag
- Indiensttreding bij een nieuwe werkgever
- Bij binnenlands vreemdelingentoezicht
- Inschrijving voor een opleiding bij een onderwijsinstelling
- Overige situaties waarin gegevens over verblijfsstatus en nationaliteit belangrijk zijn
Het is dus belangrijk om te weten dat hoewel je rijbewijs in veel situaties kan dienen als geldig legitimatiebewijs, dit niet altijd het geval is.
Rijbewijs als ID in het Buitenland
De regels met betrekking tot het gebruik van je rijbewijs als ID in Europa of daarbuiten zijn geheel anders dan in Nederland. Je kan je alleen in het buitenland legitimeren met een geldig ID bewijs of paspoort. Het is dus raadzaam om altijd een geldig legitimatiebewijs mee te nemen als je naar het buitenland gaat.
In sommige landen is zelfs vastgesteld dat het nederlands rijbewijs niet geldig is. Hier geldt alleen een internationaal rijbewijs. Deze moet je apart aanvragen.
Uw Nederlandse rijbewijs is in het buitenland niet geldig als identiteitsbewijs. Buiten Nederland kunt u zich alleen identificeren met een geldig paspoort of een geldige ID-kaart. Buiten Nederland kunt u met een Nederlands rijbewijs niet laten zien wie u bent (identificeren of legitimeren). Welke van de 2 u nodig heeft, verschilt per land.
Met een Nederlands rijbewijs kunt u buiten Nederland alleen laten zien welke voertuigen u mag besturen.
Lees ook: Rijbewijs Verlengen Losser
Identificatieplicht in het Algemeen
De identificatieplicht geldt voor iedereen. Het is niet mogelijk voor bepaalde groepen een uitzondering te maken, bijvoorbeeld voor mensen met een verstandelijke beperking en psychiatrische patiënten. Kunt u zich zelfstandig in openbare ruimten begeven?
De identificatieplicht houdt in dat iedereen vanaf 14 jaar een geldig identiteitsbewijs moet kunnen tonen als de politie daar om vraagt. Omdat u het identiteitsbewijs verplicht moet kunnen tonen, betekent het in de praktijk dat u altijd een identiteitsbewijs bij u moet dragen. U bent strafbaar als u geen origineel en geldig identiteitsbewijs kunt of wilt laten zien. U loopt dan het risico op een boete.
U heeft geen draagplicht, alleen een toonplicht. Als u gezichtsbedekkende kleding zoals een boerka draagt, moet u toch voldoen aan de identificatieplicht. U bent dus verplicht uw gezicht te laten zien als de politie u vraagt om identificatie. Wanneer u hiertegen grote bezwaren heeft, moet u mee naar het politiebureau. Op het bureau doet een politieagente de controle bij vrouwen.
Vreemdelingen die wachten op hun vreemdelingendocument of het document kwijt zijn, krijgen van de IND een schriftelijke verklaring. Daarin staat dat zij rechtmatig in Nederland verblijven. Dit heet ook wel een artikel 9-brief. De brief is te gebruiken als het bewijs van rechtmatig verblijf.
Heeft u tijdelijk geen identiteitsbewijs? Bijvoorbeeld omdat u dit kwijt bent? Dan loopt u het risico dat u niet aan de identificatieplicht voldoet. U kunt zich op verschillende manieren identificeren. Bijvoorbeeld met uw paspoort.
Een politieambtenaar, een toezichthouder en een conducteur mogen naar uw identiteitsbewijs vragen.
Documenten voor Identificatie
Welke documenten kunt u altijd gebruiken als identiteitsbewijs? U kunt uzelf altijd identificeren met een paspoort en Nederlandse ID-kaart. Uw (Europese) rijbewijs is volgens de wet een identiteitsbewijs (en ‘legitimatiebewijs’). Maar u kunt uw rijbewijs niet altijd gebruiken om uzelf te identificeren.
Wilt u zeker weten dat u niet voor niets naar de balie komt? Neem dan altijd uw paspoort of ID-kaart mee.
Een paspoort is een identiteitsbewijs en reisdocument, waarmee u wereldwijd kunt reizen. Met een Nederlandse identiteitskaart - of ID-kaart of ID-bewijs - toont u aan wie u bent. U kunt met een ID-kaart ook reizen naar de meeste Europese landen.
Een paspoort, ID-kaart of rijbewijs vraagt u aan in de gemeente waar u ingeschreven staat. Als uw paspoort, ID-kaart of rijbewijs verlopen is, moet u dit document opnieuw aanvragen.
Problemen bij het Aanvragen van Identiteitsbewijzen
De ombudsman krijgt regelmatig klachten over het aanvragen van paspoorten, ID-kaarten of rijbewijzen. Soms is het moeilijk om snel een afspraak te maken. Als iemand zijn paspoort kwijt is, bijvoorbeeld omdat het is gestolen, wil diegene natuurlijk snel een nieuw paspoort.
Bent u het niet eens met hoe de gemeente u bij de aanvraag van een Nederlandse identiteitskaart of paspoort behandelt? Dien dan eerst een klacht in bij uw gemeente. Helpt dit niet of duurt het te lang? Kom dan naar de ombudsman.
Kopie ID bij Identificatie
Als u zaken doet met de gemeente moet u vaak een identiteitsbewijs laten zien. Hiermee laat u zien dat u bent, wie u bent.
De financiële onderneming of dienstverlener (hierna noemen we dit: financiële onderneming) is verplicht om uw ID te controleren. Dat staat in de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft). Zo’n controle wordt een cliëntenonderzoek genoemd.
De financiële onderneming controleert uw ID om te kijken of u wel echt bent wie u zegt te zijn. Dat is ook in uw belang, want zo kan bijvoorbeeld niet iemand anders op uw naam een rekening openen.
Welk ID bij Identificatie?
Uw ID mag uw paspoort, identiteitskaart of rijbewijs zijn. Tenzij de financiële onderneming specifiek om een paspoort of identiteitskaart vraagt. Dan mag het niet uw rijbewijs zijn. De financiële onderneming mag dit zelf bepalen.
Kopie ID bij Identificatie
De financiële onderneming moet een aantal gegevens van u vastleggen. In de Wwft staat dat dit mag door een kopie, scan of foto (hierna noemen we dit: kopie) van uw ID te maken of vragen. Met de kopie ID kan de financiële onderneming bewijzen dat uw identiteit is gecontroleerd. En bij verdachte transacties direct gegevens van een klant doorgeven aan opsporingsdiensten.
Niet Beschrijven en Geen Watermerk
De financiële onderneming mag een 'schone' (onbewerkte) kopie van uw identiteitsbewijs vragen. Dat betekent dat u:
- niets op de kopie mag schrijven;
- geen gegevens onleesbaar mag maken op de kopie, zoals uw pasfoto of burgerservicenummer (BSN);
- geen watermerk mag aanbrengen in de kopie.
Alleen met een onbewerkte kopie kan de financiële onderneming de echtheid van uw ID controleren. En zo uw identiteit controleren. Dat komt door de apparatuur die financiële ondernemingen hiervoor gebruiken.
Heeft de kopie bijvoorbeeld een watermerk? Dan lukt het niet altijd om de echtheid van uw ID vast te stellen. En dan kan de financiële onderneming dus niet aan de wettelijke verplichting voldoen. Daarom mag de financiële onderneming een onbewerkte kopie aan u vragen.
Heeft de financiële onderneming apparatuur die de echtheid van uw ID ook kan controleren als de kopie bewerkt is? Dan mag de financiële onderneming géén onbewerkte kopie vragen of maken.
Zodra de identificatie is afgerond, moet de financiële onderneming uw ID goed beveiligen. Bijvoorbeeld door er een watermerk van de instelling op te plaatsen en bepaalde gegevens af te schermen.
BSN op Kopie ID
U mag uw BSN niet afschermen op de kopie ID. Want het moet een onbewerkte kopie zijn, zoals hiervoor uitgelegd. Tenzij de financiële onderneming ook met een bewerkte kopie de echtheid van uw ID kan controleren. Dan mag u uw BSN onleesbaar maken.
Let op: Soms heeft een financiële onderneming uw BSN nodig voor iets anders. Bijvoorbeeld voor het doorgeven van informatie aan de Belastingdienst. Dan mag de financiële onderneming daarvoor uw BSN opvragen en opslaan.
Foto of Video bij Identificatie
Controleert de financiële onderneming uw identiteit op afstand? Bijvoorbeeld omdat u klant wordt bij een online bank? Dan mag de financiële onderneming naast een kopie ID vragen om een foto van uw gezicht (selfie) of een video (filmpje) van uzelf. Daarmee kan de financiële onderneming of dienstverlener vaststellen dat uw ID bij u hoort.
De financiële onderneming kan hiervoor ook een ander bedrijf inschakelen. Bijvoorbeeld een bedrijf dat een app aanbiedt waarmee u een kopie ID en een foto of video kunt versturen.
Wilt u geen foto of video versturen? Vraag dan of u kunt langskomen bij de financiële onderneming. Degene die uw ID controleert, kan dan ter plekke kijken of u het bent op de foto in uw ID.
Let op: De financiële onderneming is niet verplicht om u de mogelijkheid te geven om langs te komen. Dus is die mogelijkheid er niet, dan moet u alsnog een foto of video opsturen. Of u kiest ervoor om klant te worden bij een andere financiële onderneming.
Biometrische Gegevens
Foto’s of video’s van u kunnen biometrische persoonsgegevens zijn. Dit hangt ervan af wat de financiële onderneming precies met uw foto of video doet. Zijn deze 3 punten van toepassing? Dan zijn het biometrische persoonsgegevens.
Het verwerken van biometrische persoonsgegevens is verboden, tenzij er een uitzondering geldt. In de UAVG staat als een van de uitzonderingen dat organisaties biometrische gegevens mogen verwerken als de verwerking noodzakelijk is voor authenticatie of beveiliging.
Er is alleen sprake van noodzaak als het gaat om een groot maatschappelijk belang. Bij identificatie van klanten is dat zo, want dit helpt bij de bestrijding van zware georganiseerde criminaliteit. Het controleren van de identiteit van klanten valt onder authenticatie. Daarom is het verwerken van biometrische gegevens in dit geval toegestaan.
Opnieuw Identificeren (Heridentificatie)
Een financiële onderneming mag vragen of u zich opnieuw identificeert. Ook als u zich al eerder heeft geïdentificeerd. Financiële ondernemingen moeten zorgen dat hun klantadministratie klopt. Anders kunnen zij niet voldoen aan de verschillende wettelijke verplichtingen die zij hebben.
Daarnaast staat in de privacywet AVG dat organisaties moeten zorgen dat de persoonsgegevens die zij verwerken kloppen. En dat zij de gegevens actueel maken als dat nodig is.
De financiële onderneming mag een kopie van uw ID maken of vragen als u zich opnieuw moet identificeren. Ook hierbij mag de financiële een onbewerkte kopie aan u vragen.
De financiële onderneming mag een foto van uw gezicht (selfie) of een video (filmpje) van uzelf vragen als u zich opnieuw moet identificeren.
Organisatie Inhuren voor (Her)identificatie
Een financiële onderneming kan er ook voor kiezen om (her)identificatie door een andere organisatie te laten uitvoeren. Zo'n organisatie kan bijvoorbeeld een app aanbieden waarmee u een kopie ID en een foto of video kunt versturen. Of u de mogelijkheid bieden om zelf een tijdstip en locatie te kiezen waarop een medewerker van de organisatie langskomt om een kopie van uw ID te maken.