Pierre Audi, geboren in Beiroet in 1957, is een toonaangevende figuur in de wereld van opera en theater. Zijn carriĂšre omspant decennia en diverse landen, van zijn jeugd in Libanon tot zijn invloedrijke posities in Nederland en daarbuiten. Dit artikel werpt een blik op zijn leven, zijn werk en zijn impact op de culturele wereld.
Pierre Audi
Vroege jaren en opleiding
Pierre Audi werd geboren in 1957 in Beiroet, Libanon, in een Frans georiënteerd gezin. In 1974 vluchtte hij met zijn moeder naar Parijs. Van daar verhuisde hij naar Engeland en later naar Nederland. Zijn vader werkte tot op de dag van vandaag als bankier in Libanon. Tussen 1975 en 1978 studeerde hij geschiedenis aan de universiteit van Oxford in Groot-Brittannië.
Het Almeida Theatre in Londen
In 1979 richtte Audi het Almeida Theatre in Londen op, een centrum voor avant-garde theater, muziek en dans. In 13 jaar realiseerde hij er veel no (of low) budget-voorstellingen. Toonaangevende componisten als KurtĂĄg, Nono, Cage, Krenek - ze kwamen allemaal naar het Almeida. Hij regisseerde daar diverse theater- en operaproducties en leidde het Festival of Contemporary Music tot 1989.
Directeur van De Nationale Opera
Sinds 1988 is Audi artistiek directeur van De Nationale Opera (voorheen De Nederlandse Opera). Audi zegt het âbizarâ te vinden dat niemand er in 1988 over viel dat hij als âdertigjarige allochtoonâ directeur werd van een prestigieus instituut als toen nog De Nederlandse Opera. âHet was helemaal geen onderwerp, het viel niemand op, er werd niet tegen geprotesteerd, er kwam geen commentaar. Nu wordt er gevraagd om meer diversiteit, dertig jaar geleden zei niemand daar iets over. Het is een paradox en het zegt iets over hoe ons werk is veranderd.
Lees ook: Autobedrijf Pierre: Mazda specialist in Heerhugowaard
Audi kwam vanaf het seizoen 1990-91 met een eigen ambitieus artistiek beleid. Hij ging in Amsterdam zelf operaâs regisseren, als eerste Il ritorno dâUlisse in patria van Claudio Monteverdi. Hij maakte een onvergetelijke indruk, hij bleek een natuurtalent. Door Audi en door de regisseurs die hij kansen gaf hebben we op een andere manier naar opera leren kijken. Van de sobere, zuiver menselijke Monteverdiâs waar Audi zelf mee begon, tot aan de geweldige Ring-cyclus van Wagner. Daarbij heeft hij, zoals hij zelf zegt, âde problemen van onze zaal gebruikt als voordelenâ.
Een groot deel van zijn werk bestond eruit zangers te leren dingen niet te doen. Als leider van de Opera was hij er daarentegen juist een meester in meer te laten zien. Hij gaf regisseurs met veel uitgesprokener opvattingen dan hij had, zoals Willy Decker of Peter Sellars, alle ruimte.
Audi: âJa, ik vind het leuk om naar een andere complexiteit en een andere logica te kijken. Zelf ben ik voorzichtig met interpretaties. Dat is een enorm ding in Duitsland, daar willen ze dat niet accepteren. Voor Wagners Parsifal in MĂŒnchen ben ik gevraagd om te fungeren als zoân ding dat je op het dak hebt staan, hoe heet dat in het Nederlands, o ja, een bliksemafleider. Zodat alle kritiek naar mij toe kon komen. De zangers waren supersterren, die konden ze niet bekritiseren. De decorontwerper was de beroemde Duitse kunstenaar Georg Baselitz - eigenlijk was ik als regisseur gevraagd omdat ik veel met beeldend kunstenaars had gewerkt, en ook al eerder met Baselitz. De Duitse critici zochten naar een geheide interpretatie, maar het was met een heel fijn pennetje gedaan, heel delicaat en subtiel, het verhaal werd teruggebracht tot het scheppingsverhaal uit de bijbel.
Belangrijke producties bij DNO
- Monteverdi-cyclus
- Mozart-cyclus
- Wagner's Der Ring des Nibelungen
Opera Forward Festival 2018 - Pierre Audi over Passages aus Licht
Holland Festival
Naast zijn werk bij de Nationale Opera was Audi ook artistiek directeur van het Holland Festival. De combinatie werkte uitstekend. Hij kon op het Holland Festival regisseurs uitnodigen die daarna bij de Opera gingen werken. Jarenlange voorbereiding ook vergde een gigantisch project, een selectie van scĂšnes uit Aus Licht van Karlheinz Stockhausen: zijn epos over het universum als een menselijke schepping dat eigenlijk zeven dagen omvat, maar in het Holland Festival van 2019 over drie avonden wordt verdeeld. Audi doet de regie, maar noemt het een âmise-en-espaceâ.
Internationale projecten
Audi regisseerde tal van operaproducties buiten Nederland en zorgde ook voor een grote export van Amsterdamse voorstellingen. Veel van Audiâs producties die hij bij De Nederlandse Opera op het podium bracht verwierven elders bijval, zoals de cyclus van de vier Monteverdi operaâs, die werd uitgevoerd in de Brooklyn Academy of Music in New York, in het Sydney Festival en in de Los Angeles Opera. Als gastregisseur werkte hij onder andere voor de Beierse Staatsopera (Venus und Adonis), de Zweedse Drottningholm Hofopera (Tamerlano, Alcina en Zoroastre), de Salzburger Festspiele (herneming in 2006 De Nederlandse Opera-productie van Die Zauberflöte), de Parijse OpĂ©ra (La Juive) en het ThĂ©Ăątre des Champs-ElysĂ©es (Il matrimonio segreto).
Lees ook: Ontdek de invloed van Pierre Audi
Intussen werkt Audi nu drie jaar als artistiek directeur en programmeur bij het Park Avenue Armory Art Centre. Het is een oude legerclub, die altijd al een culturele dimensie had (de eerste Wagners in Amerika werden daar uitgevoerd), maar sinds tien jaar is het een volwaardig kunstcentrum dat aan theater, muziektheater, dans en beeldende kunst doet. âNatuurlijk moet je in New York met al zân diversiteit reflecteren op de stad, het is ook interessant voor mij om te zien hoe dat werkt. Zo brachten wij een community installation van Nick Cave, een zwarte kunstenaar, die er een heel divers project van heeft gemaakt. De voorstelling die Peter Sellars regisseerde met straatdansers was er ook te zien. Maar we brengen ook belangrijke voorstellingen uit Europa, van Ariane Mnouchkine en het ThĂ©Ăątre du Soleil uit Parijs, Lorcaâs Yerma van Simon Stone uit Londen, muziek van Kaija Saariaho en Pierre Boulez. Van Les damnĂ©s, naar de film van Visconti, dat Ivo van Hove met veel succes regisseerde bij de ComĂ©die Française werden zelfs tien voorstellingen gespeeld, in het Frans nog wel. Het zijn maar zes producties per jaar, maar Audi vindt het interessant werk, dynamisch, en hij kan zijn research naar wat interessant is, nu, voortzetten.
Zijn werk in Aix-en-Provence moet nog beginnen, maar het programma van 2019 staat al vast. Aix is een operafestival van drieĂ«nhalve week in de zomer, met vijf nieuwe producties. Het festival krijgt niet veel subsidie; veel van zijn tijd zal gaan zitten in het aantrekken van sponsors en politiek lobbyen, niet de leukste kant van het werk. Volgend jaar komt Romeo Castellucci, die ensceneert het Requiem van Mozart; de Franse regisseur Christophe HonorĂ© (van de film Plaire, aimer et courir vite) regisseert Pucciniâs Tosca. Dat lijkt geen gewaagde keuze, maar Puccini is in Aix nog nooit gedaan. Van Hove doet Der Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny van Brecht en Weill, en Van Hove associeer je niet meteen met Brecht. En Jakob Lenz van de moderne Duitse componist Wolfgang Rihm wordt geregisseerd door de Oostenrijkse Andrea Breth. Een heel nieuw werk dat in Aix in premiĂšre gaat is The Sleeping Thousand van de jonge IsraĂ«lische componist Adam Maor. De tekst is van Yonatan Levy die ook de regie doet. Het zal voorlopig alleen in Aix te zien zijn.
Persoonlijke reflecties
Audi zegt het âbizarâ te vinden dat niemand er in 1988 over viel dat hij als âdertigjarige allochtoonâ directeur werd van een prestigieus instituut als toen nog De Nederlandse Opera. âHet was helemaal geen onderwerp, het viel niemand op, er werd niet tegen geprotesteerd, er kwam geen commentaar. Nu wordt er gevraagd om meer diversiteit, dertig jaar geleden zei niemand daar iets over. Het is een paradox en het zegt iets over hoe ons werk is veranderd. Of het niet ook een voordeel was om een volkomen outsider te zijn? âNatuurlijk komt dat ook door mijn biografie. Ik ben nu eenmaal in Libanon geboren en heb een bepaald traject afgelegd dat me naar Parijs en Londen bracht. Daardoor kon ik snel reageren op veranderingen, anders was ik misschien minder alert geweest. Nee, Nederland lijkt in geen enkel opzicht op Libanon. Op de eerste plaats is Nederland een calvinistisch land, ook de katholieken en de joden zijn hier calvinistisch. âNederland is een calvinistisch land.
Bijna verbaasd, heel rustig, verwoordt Pierre Audi het: âNederland is een beetje thuis geworden.â Toch wel? âJa, natuurlijk. We blijven hier wonen. We zitten aan een grote tafel in de werkkamer beneden, in zijn huis aan de Keizersgracht. Stemmen van kleine kinderen klinken in de marmeren gang. Soms staat hij op om zijn huilende dochter te gaan troosten. De solitaire workaholic is schijnbaar een vriendelijke familievader geworden, gedeeltelijk althans. Nog altijd reist hij de wereld rond. De laatste twee jaar waren bijzonder slopend. Hij had drie banen tegelijk en af en toe deed hij er nog een zware operaregie bij, zoals onlangs Wagners Parsifal in MĂŒnchen, die overigens niet onverdeeld positief werd ontvangen.
Audi vertelt dat hij, mede doordat hij nu zelf kinderen heeft, overdracht aan jongere generaties belangrijker is gaan vinden. Volgend jaar krijgen jonge regietalenten als Lotte de Beer en Floris Visser grote kansen bij dno. Audi is er niet op uit ze te beĂŻnvloeden: âKijk, ik heb zelf niemand geĂŻmiteerd en niemand heeft mij geĂŻmiteerd. Ze zijn bezig hun eigen stem vinden. Ze moeten veel voorstellingen kunnen regisseren voordat je hun handtekening kunt herkennen en zien wat het precies is.
Lees ook: Complete gids voor Audi naafdoppen
Het gaat niet goed in het Midden-Oosten, zijn geboortegrond, na wat eens als de Arabische Lente bekend stond: âHet hele gebied is nu zo geblokkeerd, door de oorlog in SyriĂ«, de invloed van Iran, de situatie in IsraĂ«l, het niet doorgaan van de tweestatenoplossing. En die blokkade heeft een directe invloed op Europa. Het is niet erg hoopvol, maar wel heel interessant. Mijn enige oplossing is een beetje hoop te vinden met kunstenaars. Geen activisme, maar reflectie. Wat ik kan doen, is een stem geven aan kunstenaars die het hebben over de noodzaak van hoop, de noodzaak van een dialoog.
Onderscheidingen
Pierre Audi ontving diverse prijzen: de Johannes Vermeer Prijs (2009), Prins Bernhard Cultuurfonds Prijs (2001), Leslie Boosey Award, de Prijs van de Kritiek, en de eremedaille Drottningholm. Hij is benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw en Chevalier de la LĂ©gion d'Honneur.
| Onderscheiding | Jaar |
|---|---|
| Johannes Vermeer Prijs | 2009 |
| Prins Bernhard Cultuurfonds Prijs | 2001 |
| Prijs van de Kritiek | N.v.t. |
Pierre Audi legt in september 2018 zijn functie bij de Nationale Opera neer. Hij wordt directeur van het Festival International dâArt Lyriques in Aix-en-Provence, als opvolger van Bernard Foccroulle.