De Nederlandse wetgeving, vastgelegd in de ‘Regeling eisen geschiktheid 2000', stelt specifieke richtlijnen op voor mensen met geestelijke gezondheidsproblemen die een rijbewijs willen halen of verlengen. Het CBR (Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen) beoordeelt de rijgeschiktheid op basis van een gezondheidsverklaring en eventueel een medische keuring. Hierbij wordt gekeken naar de invloed van psychische aandoeningen op het vermogen om veilig een voertuig te besturen.
De Impact van Psychische Aandoeningen op de Rijgeschiktheid
Psychische aandoeningen kunnen de rijgeschiktheid beïnvloeden. Het CBR beschouwt mensen met psychiatrische problemen als ongeschikt om te rijden bij onvoorspelbare verstoringen van bewustzijn of controle. Hetzelfde geldt als hun vermogen om verkeerssituaties te beoordelen ernstig beperkt is. In dit artikel leest u meer over deze ziektes en hoe deze van invloed zijn op uw rijgeschiktheid.
Gezondheidsverklaring
Als u uw rijbewijs wilt verlengen, moet u een gezondheidsverklaring invullen. Hierin wordt u gevraagd naar mogelijke psychische klachten of ziekten die u heeft. Let op dat u specifiek bent bij het invullen van deze verklaring. Geef precies aan welke ziekte gediagnosticeerd is of welke symptomen u ervaart. Ook eerdere psychische ziekten zijn belangrijk om te vermelden.
Het CBR analyseert uw gezondheidsverklaring om te bepalen of een arts u moet keuren. Daarbij beslist het CBR welk type arts of specialist de rijbewijskeuring dient uit te voeren.
Uw klachten bepalen welk type keuring u moet ondergaan. Bijvoorbeeld, als u antipsychotica gebruikt, wordt u waarschijnlijk doorverwezen naar een psychiater voor de keuring. Als u in het verleden een eenmalige depressie heeft gehad en nu geen medicatie meer gebruikt, dan geldt een specifieke situatie. U kunt waarschijnlijk terecht bij een reguliere keuringsarts. Bij het verlengen van uw rijbewijs moet u uw gezondheidsverklaring nauwkeurig en grondig invullen. Vergeet niet informatie over vroegere psychische aandoeningen te vermelden. Het CBR zal op basis van deze informatie de juiste keuring voor uw situatie bepalen.
Lees ook: Adressen voor een voordelige medische keuring rijbewijs Eindhoven
De Medische Keuring voor het Rijbewijs
Het CBR bepaalt op basis van uw ingevulde gezondheidsverklaring of u mogelijk een medische keuring nodig heeft. Deze keuring kan uitgevoerd worden door een reguliere keuringsarts of een specialist. Het CBR zal deze informatie naar u verzenden via Mijn CBR, post of telefoon. Ziet u ‘keuringsverslag arts psychiatrie’ staan? Dan kunt u een afspraak maken bij een reguliere keuringsarts. Hiervoor kunt u een afspraak maken bij Rijbewijskeuring Holland. Als een psychiatrisch verslag nodig is, dan is een gespecialiseerde medische keuring vereist.
Tijdens de rijbewijskeuring kijkt de arts naar uw situatie. Deze specifieke situatie betreft psychische aandoeningen en rijgeschiktheid. Er worden vragen gesteld over uw psychische gezondheid. Er wordt gevraagd welke psychische ziekte bij u is gediagnosticeerd. Ook vragen ze wanneer deze diagnose is gesteld. Het is van belang of u nog in behandeling bent bij een psychiater of psycholoog. Ook wordt gevraagd of u medicatie gebruikt voor de aandoening. U moet inzicht geven in uw ziektebeeld. Dit betekent dat u uw ziekte moet kunnen uitleggen. U moet uitleggen hoe u symptomen herkent. Ook moet u vertellen wat te doen als uw gezondheid verslechtert.
Specifieke Psychische Aandoeningen en Rijgeschiktheid
Depressies en Angststoornissen
Depressie en rijgeschiktheid kunnen hand in hand gaan (voor zowel groep 1 en 2) als aan drie cruciale voorwaarden is voldaan. Ten eerste, geen risico op ernstige schade voor de eigen gezondheid voortvloeiend uit uw ziektebeeld. Ten tweede, effectieve en consistente behandeling. En ten derde, een goed begrip van de ziekte zelf. Als arts en de diagnose depressie minder dan 5 jaar geleden hebben gesteld, moet u een psychiatrisch rapport aanleveren. Als de diagnose ouder is, kan een reguliere keuringsarts de vragenlijst voor u invullen. Zijn de symptomen volledig verdwenen, dan kan het rijbewijs worden verlengd zonder tijdslimiet.
Bij angststoornissen is de situatie complexer. Fobische reacties kunnen de rijvaardigheid beïnvloeden. Mensen met regelmatige therapieresistente paniekaanvallen zijn echter meestal ongeschikt om te rijden. Voor een volledig beeld van de impact van angststoornissen op uw rijgeschiktheid is meer onderzoek nodig, doorgaans door een specialist of middels een rijvaardigheidstest.
Psychotische Stoornissen
Mensen met een psychotische stoornis kunnen onder bepaalde voorwaarden als rijgeschikt worden aangemerkt. Doorgaans komt het erop neer dat een rapport van een keurend psychiater vereist is. Personen die met een kortdurende psychotische episode te maken hebben gehad, kunnen bijvoorbeeld in aanmerking komen voor een rijbewijs van groep 1, mits zij een bepaalde periode zonder recidieven zijn gebleven. Voor groep 2 zijn deze eisen strikter, en omvatten zij ook een langere periode zonder recidieven en het stoppen van medicatie. Voor mensen die lijden aan schizofreniespectrumstoornissen of waanstoornissen, ligt de situatie iets gecompliceerder. In sommige gevallen kunnen ze voor groep 1 worden goedgekeurd, maar groep 2 is doorgaans niet haalbaar.
Lees ook: Alles over de Medische Keuring
Bipolaire Stoornissen
Het CBR kan nog steeds rijbewijzen van groep 1 en 2 toekennen aan personen met een bipolaire stoornis. Deze goedkeuring hangt echter af van bepaalde voorwaarden zoals het ontbreken van zelfbeschadigend gedrag, het volgen van een juiste behandeling en voldoende ziekte-inzicht. Psychische aandoeningen en rijgeschiktheid spelen een cruciale rol bij de beoordeling, waarbij de tijd sinds de diagnose en de huidige toestand van de persoon bepalend zijn. Doorgaans voert een keurend psychiater de beoordeling uit. In sommige gevallen kan een keuringsarts verslag arts psychiatrie een uitkomst bieden voor de rijbewijskeuring.
ADHD
Het is essentieel om te weten dat het CBR mensen met ADHD vraagt om medische keuringen te ondergaan voor rijbewijzen van groep 1 en 2. De eerste evaluatie omvat meestal een onderzoek door een onafhankelijke specialist met expertise in volwassen ADHD. Voor een positieve beoordeling moet de persoon geen misbruik maken van psychoactieve middelen, inzicht hebben in hun ziekte, therapietrouw zijn, en geen rijgevaarlijke bijwerkingen van medicatie ervaren. Verder moeten eventuele comorbiditeiten zoals angst-, depressieve of persoonlijkheidsstoornissen goed onder controle zijn. In geval van twijfel kan de specialist een termijnbeperking adviseren, of kan het CBR een rijtest aanvragen voor een grondige evaluatie van de rijgeschiktheid.
Autismespectrumstoornissen (ASS)
Bij de beoordeling van bestuurders is de invloed van psychische aandoeningen en geestelijke gezondheid erg belangrijk.
Misbruik van Middelen
We beschouwen personen die psychoactieve middelen zoals alcohol en andere verboden/verdovende middelen gebruiken als ongeschikt om een voertuig te besturen. Om vast te stellen of er sprake is van misbruik, is een specialistisch rapport vereist. Als deze personen kunnen aantonen dat ze gestopt zijn met het misbruik, moet er een jaar zonder terugval zijn voordat ze via een herkeuring als geschikt kunnen worden beschouwd. Het regelmatig gebruik van deze middelen op een manier die het rijgedrag negatief beïnvloedt, wordt eveneens beschouwd als misbruik. Het is daarom van groot belang om de invloed van psychische aandoeningen en geestelijke gezondheid serieus te nemen bij het beoordelen van de rijgeschiktheid van bestuurders.
Dit doet de lockdown met mensen met psychische klachten [RTV Utrecht]
Rijgeschiktheid per Psychiatrische Stoornis
Een samenvatting is terug te vinden in tabel 1 hieronder. De overheid stelt strengere eisen ten aanzien van de rijgeschiktheid voor personen met een rijbewijs groep 2 (zware motorvoertuigen; rijbewijs C en D) en beroepschauffeurs, dan aan personen met een rijbewijs groep 1 (het gewone rijbewijs motor en auto; rijbewijs A, B en BE).
Lees ook: Rijbewijskeuring kosten: Wanneer worden ze vergoed?
In juli 2016 is de regelgeving rondom rijgeschiktheid bij psychotische stoornissen en stemmingsstoornissen versoepeld. Vóór 2016 gold dat mensen met psychotische stoornissen twee jaar na een doorgemaakte psychose niet rijgeschikt waren; deze termijn is versoepeld naar zes maanden. Daarnaast kunnen mensen met een eenmalige psychose weer rijgeschikt zijn voor beroepsmatig verkeer.
Ten aanzien van stemmingsstoornissen werd tot 2016 een termijn van een jaar na volledig herstel gehanteerd voordat iemand weer rijgeschikt was. Deze wetgeving is versoepeld: iemand is direct na remissie van stemmingsstoornis weer rijgeschikt.
Een vraag die opkomt is hoe goed de huidige wetgeving in de praktijk wordt nageleefd.
| Stoornis | Groep 1 (Auto, Motor) | Groep 2 (Vrachtwagen, Bus) |
|---|---|---|
| Psychotische Stoornis | Zes maanden recidiefvrij en positief specialistisch rapport; max. | Twee jaar recidiefvrij, medicatie gestaakt en positief specialistisch rapport: geschikt voor max. |
| Waanstoornis | Ernstige waanstoornis: ongeschikt; ‘lichte’ waanstoornis (dwz: niet interfererend met rijgeschiktheid): max. | |
| Persoonlijkheidsstoornis | Mensen met ernstige persoonlijkheidsstoornissen zijn ongeschikt voor elk rijbewijs indien zij duidelijk blijk hebben gegeven van gebrek aan sociale verantwoordelijkheid of geweten en/of miskenning van risico’s van rijden onder invloed van alcohol of middelen. | |
Twijfels over uw Rijgeschiktheid?
Bent u onzeker over uw gezondheidssituatie en de vragen die gesteld worden ten aanzien van uw geestelijke gezondheid? Maakt u zich geen zorgen, bij Rijbewijskeuring Holland staan onze ervaren keuringsartsen voor u klaar om uw psychiatrische voorgeschiedenis met u te bespreken en u van advies te voorzien.
Wij begrijpen de specifieke uitdagingen rondom uw geestelijk welzijn en de rijgeschiktheid. Vragen over autorijden en psychofarmaca behoren tot onze dagelijkse praktijk. We kennen allemaal de site www.rijveiligmetmedicijnen.nl waar adviezen gegeven worden t.a.v. autorijden en medicatie. Minder bekend is dat iemands psychiatrische aandoening, nog los van de psychofarmaca, ervoor kan zorgen dat iemand als niet rijgeschikt wordt geacht. De opmerking ‘Dokter, ik wil stoppen met de pillen want dan kan ik weer autorijden’ gaat vaak niet op.