Mensen met een verstandelijke beperking kunnen in principe gewoon hun rijbewijs halen. Wel leggen zij soms een andere weg af naar het behalen van het rijbewijs.
Een verstandelijke beperking is een ontwikkelingsstoornis waarbij sprake is van beperkingen in het intellectuele functioneren en het aanpassingsvermogen. Een algemeen kenmerk van verstandelijk beperkte mensen is dus dat zij een lagere intelligentie hebben dan gemiddeld. Het IQ van iemand met een verstandelijke beperking is maximaal 75.
Omdat er grote verschillen zijn tussen mensen met een verstandelijke beperking, maken we onderscheid tussen mensen met lichte, matige, ernstige en diepe verstandelijke beperking. Vaak hebben mensen met een verstandelijke beperking extra begeleiding nodig in het dagelijks leven. Veel verstandelijk beperkte kinderen gaan daarom naar het speciaal onderwijs. Volwassenen met een verstandelijke beperking krijgen meestal ook begeleiding bij dagelijkse activiteiten. Ze krijgen bijvoorbeeld een dagbesteding die bij hen past. Dit hoeft echter niet altijd zo te zijn.
Oorzaken van een verstandelijke beperking
Een verstandelijke beperking kan diverse oorzaken hebben:
- Syndroom of stoornis: Een verstandelijke beperking kan een gevolg zijn van een syndroom of stoornis.
- Prenatale problemen: Bepaalde problemen tijdens de zwangerschap van de moeder kunnen ervoor zorgen dat de hersenen van het kind niet goed groeien.
Ongeveer 1,1 miljoen mensen in Nederland hebben een licht verstandelijke beperking (LVB) of functioneren op LVB-niveau. Een laag gemiddeld IQ of zwakbegaafdheid is niet direct te herkennen. Het gevolg daarvan is dat deze mensen soms op een hoger niveau van kennis en vaardigheden worden aangesproken dan ze aankunnen.
Lees ook: Nieuw rijbewijs nodig? Lees dit!
Volgens de DSM-5-TR en de American Association on Intellectual and Developmental Disabilities functioneert iemand op het niveau van een LVB als hij aanzienlijke beperkingen heeft in zowel zijn cognitieve ontwikkeling als zijn adaptieve vaardigheden. Dit kan gaan om beperkingen in onder andere logisch nadenken, problemen oplossen en leren door ervaringen. Maar ook conceptuele, sociale en praktische vaardigheden. Daarnaast speelt ook het IQ een rol. Een gemiddeld IQ dat lager dan 70/75 is duidt op een LVB, een gemiddeld IQ tussen de 70 en 85 duidt op zwakbegaafdheid.
Het is slechts een momentopname, een IQ-test is geen ‘robuust gegeven’.
Je spreekt dus over een LVB of zwakbegaafdheid wanneer iemand aanzienlijke beperkingen heeft in zowel zijn cognitieve ontwikkeling als zijn adaptieve vaardigheden.
Wanneer je naar de adaptieve vaardigheden kijkt, dan kun je die in drie categorieën onderdelen. Zo heb je conceptuele vaardigheden: lezen, schrijven en rekenen en begrip van tijd. Maar ook sociale vaardigheden: communicatieve vaardigheden, hoe om te gaan met andere mensen en het oplossen van sociale problemen. En als laatst praktische vaardigheden.
Wanneer je werkt met mensen met een - verstandelijk - beperking, dan heeft jouw manier van begeleiden invloed op de mate van zelfstandigheid van de cliënt. Het kan geen kwaad om regelmatig je eigen begeleidingsstijl ter discussie te stellen om de ontwikkeling van jouw cliënt te bevorderen.
Lees ook: Alles over je rijbewijs
Naast bovenstaande directe signalen, kunnen ook indirecte signalen wijzen op een LVB of zwakbegaafdheid. Voorbeelden van indirecte signalen kunnen zijn dat kinderen in emotioneel opzicht jonger zijn dan leeftijdsgenootjes. Dat ze moeite hebben met het geven van selectieve aandacht en dat logisch nadenken minder vanzelfsprekend voor ze is.
Mensen met een LVB, laag gemiddeld IQ of zwakbegaafdheid zullen het zelf lang niet altijd zeggen als ze iets niet begrijpen en ook aan hun taalgebruik merk je dit vaak niet. Ze gebruiken woorden en zinnen die ze hebben opgevangen, maar die ze zelf niet altijd ook echt begrijpen. Dit maakt het nog lastiger om een LVB/zwakbegaafdheid te herkennen. Het inzicht in hun beperkingen ontbreekt vaak, al merken ze wel dat ze dingen niet kunnen die bij hun leeftijdgenoten vanzelf lijken te gaan.
Dit alles kan leiden tot faalervaringen, gevoelens van frustratie en een negatief zelfbeeld, wat vervolgens de verdere ontwikkeling kan belemmeren omdat ze gedemotiveerd raken als ze niet aan de verwachtingen kunnen voldoen.
In maart 2025 heeft Landelijk Kenniscentrum LVB hun Handreiking (vroeg)signalering van een LVB en zwakbegaafdheid vernieuwd. In de handreiking wordt benadrukt dat vroegsignalering heel belangrijk is. ‘Hoe eerder een LVB/zwakbegaafdheid herkend wordt, hoe meer problemen op latere leeftijd kunnen worden voorkomen.’ Om professionals te helpen, zijn in de handreiking bronnen gebundeld die informatie geven over de normalen of gemiddelde ontwikkeling.
5 tips om je rijbewijs te halen als je ouder bent
Lees ook: Rijbewijs Verlengen Losser
De Gezondheidsverklaring en het CBR
Iedereen die het rijbewijs wil halen, moet een Gezondheidsverklaring invullen. Dit is een verklaring van het CBR waarin u een aantal vragen beantwoordt over uw gezondheid. De laatste vraag van de verklaring geschiktheid cbr (vraag 19) luidt: “Heeft u verder nog klachten of aandoeningen die u kunnen beperken bij het besturen van een voertuig?”
Als u een verstandelijke beperking heeft, beantwoordt u deze vraag met ‘ja’. Bij de toelichting vermeldt u dat u een verstandelijke beperking heeft. Aan de hand van uw Gezondheidsverklaring kan het CBR besluiten om onderzoek te doen naar uw rijgeschiktheid.
Rijgeschiktheidsonderzoek
Soms krijgt u na het invullen en opsturen van de Gezondheidsverklaring een uitnodiging voor een keuring rijbewijs CBR. U moet dan een medische keuring rijbewijs ondergaan. Tijdens deze keuring voert een keuringsarts een algemeen medisch onderzoek bij u uit. De arts noteert de uitslagen in een keuringsverslag en stuurt deze op naar het CBR.
Soms heeft het CBR meer informatie nodig om te bepalen of u rijgeschikt bent. Dan moet u bijvoorbeeld een specialist bezoeken die meer weet over uw verstandelijke beperking. Deze specialist doet aanvullend onderzoek en deelt de bevindingen met het CBR.
Een andere mogelijkheid voor het CBR om uw rijgeschiktheid te onderzoeken is het afnemen van een rijtest. U moet samen met een deskundige een stukje rijden in de auto. De deskundige controleert tijdens de rit of uw verstandelijke beperking uw rijvaardigheid beïnvloedt.
Als het CBR alle informatie binnen heeft, wordt er een besluit genomen over uw rijgeschiktheid. De mogelijke uitkomsten zijn:
- U bent rijgeschikt: Uw verstandelijke beperking vormt geen probleem voor het autorijden. U mag rijexamen doen en een rijbewijs aanvragen.
- U bent niet rijgeschikt: Uw verstandelijke beperking heeft te veel invloed op uw rijvaardigheid.
- U bent rijgeschikt voor een bepaalde tijd: Het CBR acht u rijgeschikt, maar vindt het wel noodzakelijk dat u regelmatig gekeurd wordt om te controleren of u dat nog steeds bent. Uw rijbewijs is korter geldig dan het reguliere rijbewijs. De geldigheidsduur is 5 jaar, 3 jaar of 1 jaar.
- U bent rijgeschikt onder voorwaarden: U bent rijgeschikt, maar alleen als u aan bepaalde voorwaarden voldoet. Een voorwaarde kan bijvoorbeeld zijn dat u auto aanpassingen doet.
Bent u ongeschikt verklaard?
Rijlessen en rijscholen
Mensen met een verstandelijke beperking kunnen rijles nemen bij een reguliere rijschool. Soms kan het echter fijn zijn om te lessen bij een speciale rijschool voor mensen met een beperking. De rijinstructeurs daar zijn getraind om verstandelijk beperkte mensen te begeleiden.
Wanneer mag je rijlessen nemen?
Iedereen in Nederland mag rijlessen nemen vanaf 16,5 jaar. Dat geldt ook voor mensen met een verstandelijke beperking.
Wanneer mag je autorijden?
Er zijn geen vaste regels over wanneer iemand met een verstandelijke beperking wel of niet mag autorijden. Het CBR beoordeelt de rijgeschiktheid van elke persoon individueel. U mag autorijden als u rijgeschikt bent verklaard en geslaagd bent voor het rijexamen.
Individueel begeleid theorie-examen
Heb je wat meer tijd of begeleiding nodig bij je theorie-examen? Dan is een individueel begeleid theorie-examen een goede keuze.
Voor wie is het bedoeld?
Het individueel begeleide theorie-examen is bedoeld voor:
- mensen die moeite hebben met een standaard theorie-examen of examen met extra tijd;
- mensen met faalangst, autisme of een andere situatie waardoor het afleggen van een standaard examen of examen met extra tijd niet passend is.
- mensen die slechthorend of doof zijn en examen willen doen met een gebarentolk.
Hoe gaat het in zijn werk?
Tijdens het individueel begeleide theorie-examen zit je alleen in een ruimte samen met een medewerker van het CBR. We zorgen voor een rustige sfeer tijdens het examen, zodat jij je goed kan concentreren. De medewerker leest de vragen en antwoordmogelijkheden voor en je ziet de vragen en antwoordmogelijkheden ook op je scherm. De antwoorden vul je zelf in op de computer. De medewerker geeft alleen uitleg over het examenproces. Je krijgt geen uitleg over de examenvragen. De medewerker mag de examenvragen ook niet vertalen. Wanneer het nodig is dat de vragen vertaald worden, reserveer je een theorie-examen met tolk.
Theorie-examen met extra tijd
Bij het theorie-examen met extra tijd krijg je ook 15 minuten langer de tijd, maar zit je wel in de examenzaal. Kijk op onze site voor meer informatie over het examen extra tijd. Het theorie-examen met extra tijd is vooral geschikt als je leesproblemen hebt, zoals dyslexie.
Kosten
Je vindt de kosten voor een individueel begeleid theorie-examen in het tarievenoverzicht van het CBR. Voor het individueel begeleid theorie-examen betaal je een toeslag. In sommige gevallen kan je de toeslag voor het individueel begeleid theorie-examen terugvragen.
Tips en ervaringen
Hieronder enkele tips en ervaringen van anderen:
- Overleg met CBR en de rijschool over wat kan en of het begeleide examen en/of extra tijd een optie is.
- Rustig beginnen te leren op een manier zoals hij ook op school wat leert. Tijd, geduld, structuur etc.
- Wellicht heeft of weet de rijschool een plaatjesboek/app/site met de cbr-plaatjes en kan hij daarmee de borden en situaties oefenen.
- ANWB theoriecursus op de computer. Theorie echt per hoofdstuk doornemen en daarna proefexamenvragen maken.
- Beginnen en 1 op1 begeleiding.
- Bij de rijschool informeren of het handig is eerst z'n theorie te halen als dat het grootste struikelblok is, misschien is er dan een uitzondering dat hij dan niet binnen x aantal tijd af moet rijden, maar krijgt hij meer tijd.
BNOR (Bureau Nader Onderzoek Rijvaardigheid)
Als je vroeger na een paar keer je normale examen niet haalde, kwam je in aanmerking voor een staatsexamen.
Het verschil zit hem vooral in de aanpak. Je bent alleen in een zaal (meestal kantine of café) Er zitten dus niet nog 5 of meer examinatoren en kandidaten. De examninator heeft 20 minuten meer de tijd. Tijdens het BNOR examen heb je de mogelijkheid een "time out" te vragen. Deze kan ook op initiatief van de examinator plaatsvinden. Examinatoren zijn speciaal voor de BNOR opgeleid en zij kunnen een beslissing heroverwegen. D.w.z. dat ze als een rotonde fout gaat ze je nog in een vergelijkbare situatie proberen te brengen en deze dan opnieuw beoordelen.
Tegenwoordig is er de mogelijkheid bij het CBR een speciaal faalangstexamen te doen.