De Vughterstraat in 's-Hertogenbosch is een straat met een rijke en lange geschiedenis. Deze straat heeft door de eeuwen heen een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van de stad, van de middeleeuwen tot het heden.
Vughterstraat, gezien richting de stadspoort (foto: Bossche Encyclopedie)
De Ontstaan van de Vughterstraat
Al snel na de stichting van de stad rond 1185 voelde men de noodzaak tot het optrekken van een verdedigingsmuur. Het ommuurde gedeelte besloeg niet meer dan wat nu de Markt is, met een aantal zijstraten. De totale oppervlakte bedroeg ongeveer negen hectare. In die eerste stadsmuur werden drie landpoorten, twee waterpoorten en drie hoektorens (bolwerken) geplaatst.
Een van die landpoorten was de (eerste) Vughterpoort: die werd opgetrokken aan het einde van de huidige Schapenmarkt, ongeveer ter hoogte van de Snellestraat en Achter het Vergulde Harnas. De Vughterstraat bestaat dan nog niet. Vóór de poort en de aansluitende stadsmuren stroomde de Binnendieze als vestinggracht. Via een houten brug voor de poort kwam men op de weg naar Vught. Die was niet breed, en laag gelegen, 's winters liep hij herhaaldelijk onder water.
De stad maakte een snelle groei door, er werd volop buiten de stadsmuren gebouwd en gewoond. Daarom begon de stad, na toestemming in 1318 door Hertog Jan III, aan een tweede vestingmuur. Men werkte ruim vijftig jaar aan deze tweede, veel omvangrijkere ommuring, de stad werd tot honderd hectare vergroot. Tijdens deze eerste uitbreiding is de Vughterstraat ontstaan.
Lees ook: Duik in de Geschiedenis van Autobedrijven
Uitbreidingen en Stadspoorten
Rond 1400 vonden nog twee kleine uitbreidingen plaats, Vughterdijk en Hinthamereinde. De Vughterstraat is ontstaan tijdens de eerste uitbreiding van de stad (1318-1365). In haar lange bestaan heeft de Vughterstraat drie belangrijke stadspoorten gekend.
Zijn naam was Antwerpense Poort, ook wel Onze Lieve Vrouwe Poort of Jodenpoort genoemd. Ongeveer 100 jaar later werd de tweede Vughterpoort gebouwd, bij de Kuipertjeswal, met de naam Kruispoort. De poort werd genoemd naar de vlakbij gelegen Kruiskerk van de kruisbroeders. Door de uitbreiding met de Vughterdijk rond 1400, was een nieuwe stadspoort noodzakelijk: de Pieckepoort verving de Kruispoort. Deze laatste werd Vughterbinnenpoort en ging dienst doen als hulpgevangenis en rariteitenkabinet.
De Pieckepoort lag ongeveer in het midden van het huidige Wilhelminaplein (Heetmanplein). Het bestond uit een imposant, vierkant poortgebouw met vier hoektorens en een puntdak. Ter beveiliging ervan werd in 1498 een voorpoort gebouwd. Die werd geflankeerd door twee hoge torens en was door dikke zijmuren met de hoofdpoort verbonden. Op torens en puntdak stonden zeven ranke torenspitsen, vandaar de naam Pieckepoort.
De Pieckepoort (foto: Erfgoed 's-Hertogenbosch)
Sloop van de Stadspoorten
In de loop der tijden zijn alle drie poorten helaas gesloopt. De Antwerpense Poort is vermoedelijk eind 15e of begin 16e eeuw afgebroken. De Kruispoort werd in 1799 neergehaald. De Pieckepoort werd in 1890/1891 geslecht. Behalve de fundamenten onder het Heetmanplein, is het enige overblijfsel van de Pieckepoort de grote gevelsteen, die in de voorgevel boven de ingang van de hoofdpoort zat. In 1960 werd hij herontdekt en in de tuinmuur van het Noordbrabants Museum gemetseld.
Lees ook: Betrouwbaar auto-onderhoud
De Vughterstraat door de Eeuwen Heen
VUCHTERSTRAAT en -DIJK. Behoeven geen verklaring. De Vughterstraat is pas ontstaan tijdens de eerste uitbreiding der stad die plaats vond tussen de jaren 1250 en 1352 ofschoon er voordien al huizen gestaan moeten hebben. Het was de belangrijkste Bossche straat: door de Vughterstraat kwamen de Brabantse hertogen indien zij hun noordelijke vestingstad wilden bezoeken. Daarom was de Vughterpoort de meest indrukwekkende Bossche stadspoort.
Toch kende de Vughterstraat ook ongewenste bezoekers. In de winter van 1585 werd de stad op een vroege ochtend door Staatse troepen binnengevallen, die eerst via een hinderlaag de poortwachter hadden verschalkt.
Veranderingen in de 20e Eeuw
Tot ver in de twintigste eeuw kende de Vughterstraat weliswaar vele winkels, maar er waren ook tal van woonhuizen in deze hoofdstraat aanwezig. Thans zijn praktisch alle woonhuizen uit het eerste deel van de Vughterstraat verdwenen; incidenteel wordt nog wel boven winkels gewoond.
Kenmerkend voor de Vughterstraat is dat deze altijd een groot verkeersaanbod heeft gekend. Tot in de Tweede Wereldoorlog moest al het Noord-Zuid verkeer dwars door de Bossche binnenstad, door de Vughterstraat. Iedere automobilist uit de richting Tilburg en Eindhoven die naar Nijmegen of Utrecht moest, reed door de straat. Ook de tram maakte gebruik van deze straat. Tot 1929 reed de paardetram in de richting Vught via de in de Vughterstraat liggende rails. In dat jaar werd de tram opgeheven.
Tot 1964 kende de Vughterstraat, evenals de meeste Bossche straten, tweerichtingsverkeer. Daarna mocht het verkeer slechts in één richting door de straat rijden.
Lees ook: Overzicht Autoservice Den Blanken
De tram in de Vughterstraat (foto: Bossche Encyclopedie)
Recente Ontwikkelingen
Wat opvalt als we foto's van vóór de Tweede Wereldoorlog vergelijken met de huidige situatie, is dat de reclame boven de winkelpuien enorm is toegenomen. Dit jaar heeft de Vughterstraat een 'Spaanse' renovatie ondergaan. De trottoirs en het wegdek zijn geheel vernieuwd.
Wat opvalt, is dat de stoepen over het algemeen iets breder geworden zijn. Vóór de renovatie volgden de stoepranden meer de gevelrooilijnen, nu zijn de bochten afgesneden. Maar toch zijn - en dit in tegenstelling tot de Hinthamerstraat - de rooilijnen tamelijk goed gevolgd. De trottoirs zijn ook breder geworden. Vughterstraat werkt nu als 'bottleneck'.
Nog geen vier jaar geleden waren er nog grote zorgen over de leegstand in de Vughterstraat, nu gaat het opeens crescendo. En dat komt niet alleen door het einde van de crisis.
Steegjes en Schuilkerken
De Vughterstraat telt nog steeds talrijke steegjes, waarvan sommigen intussen met een hek zijn afgesloten. Evenals in de Hinthamerstraat zijn er ook enkele onzichtbare inpandige straatje die na 1629, in de tijd van de reformatie, toegang gaven tot schuilkerken. Langszij Vughterstraat 54 liep een steegje naar een kerk-op-zolder. De kerkgangers konden er ook via Sint Jorisstraat 14 komen, of in noodgeval langs vluchten.
In diezelfde Vughterstraat nummer 92, ter hoogte van Henk de Klerk, was een inpandig straatje, evenals tussen de Van Sonsteeg en de Halve Maan op perceel 262-264. Dat steegje gaf toegang tot de H. Corneliskapel. Op de Parklaan verwijst de Cornelishekelssluis, die nog onderaan de stadsgracht zichtbaar is, naar deze kapel.
Bekende Namen in de Vughterstraat
Door de jaren heen hebben diverse bekende namen in de Vughterstraat gewoond en gewerkt. Hieronder een tabel met enkele voorbeelden:
| Jaar | Naam | Beroep/Activiteit |
|---|---|---|
| 1865 | C. Bienbar | Meubel- en matrassenmaker |
| 1875 | E. van Daal | Mr. broodbakker |
| 1910 | Hollenkamp en Co. | - |
| 1943 | G. Welle | 't Vakkleedinghuis |