De renaissance was zowel een breuk met als een voortzetting van de middeleeuwen: de religie bleef wel, maar kreeg een andere plek. Veel meer focus op de mens → humanisme. Secularisatie (verwereldlijking) van de elite gaat minder vanuit de religie, de elite bestaat dus niet meer uit alleen geestelijken.
Richt zich op fatsoen, opvoeding en onderwijs.
Vóór de renaissance lag macht en religie veel dichter bij elkaar, maar de macht werd verdeelder. Er kwam nu een positief mensbeeld, in de middeleeuwen was dit negatief. Renaissance: zelfontplooiing, actief.
Benadrukken individuele vermogen tot zelfontplooiing, met behulp van verstand.
Beschouwt de klassieke oudheid als richtlijn, de sleutel tot kennis ligt in de teksten.
Lees ook: Aanhanger Reclame van Volkswagen: Van Klassiek tot Modern
Patrarca (14e eeuw) was de eerste vertegenwoordiger van het humanisme. Het is een intellectuele stroming.
De mens staat centraal en ontwikkelt zich door studie van de Klassieke Oudheid. Humanisten waren christenen.
De mens die zichzelf door intensieve studie van teksten uit de oudheid ontwikkeld heeft, kan zijn gedachten goed uitdrukken.
Humanisten dachten dat je mensen kan opvoeden door plaatjes/schilderijen, deze theorieën vertellen dat je naast God ook van jezelf moet houden.
In de 15e eeuw was Italië verdeeld in losse rijken/vorstendommen, Florence was er een van. Het was een soort Republiek waar een rijke familie aan de macht was. De stad lag gunstig, aan de rivier de Arno. Had een goed klimaat voor kunstenaars.
Lees ook: T-Roc of T-Cross kiezen?
Florence en de Medici
Sinds 1434 was familie de Medici (bankiers) aan de macht, dankzij een staatsgreep. Ze wilden pronken met hun geld en hierdoor stimuleerden ze de kunst heel erg: door bouwen van het Pallozzi, het laten maken van kunstwerken, etc.
Ze stimuleerden de kunst als Mecenassen.
Mecenas: er was een non, Maecenas, in de tijd van Augustus (toen werd er ook veel kunst gestimuleerd). Maecenas gaf veel opdrachten aan onder andere Vergilius en Catallus (en nog een naam die ik niet kon lezen). Een mecenas is dus iemand die de kunst en cultuur stimuleert.
Cosimo de Medici, 1389-1434, pleegde de staatsgreep, sterft in 1464.
Lorenzo de Medici, 1449-1492, ook wel il Magnifico genoemd, hij gaf de meeste opdrachten. Hij liet veel mensen vermoorden. 1492 gestorven, maar zijn zoon was helemaal geen goede opvolger, dus werd de familie in 1494 verbannen.
Lees ook: Gids voor Tweedehands Caddy Automaat
Heb je interesse in mens en maatschappij? Houden urgente vragen in de samenleving je bezig? In de bachelor Humanistiek combineer je kennis uit filosofie, psychologie, sociologie en geschiedenis. Meer weten?
Dit veranderde weer in de renaissance, er kwam meet contraposto van spier en betere verhoudingen. Dingen worden dus steeds expressiever afgebeeld.
Franciscus van Assisi, 1182-1226, onze huidige paus heet ook zo, want hij nam het op voor de armen en dieren (dierendag). Volgens hem moet je met eerbied omgaan met de natuur zoals je bent geschapen, dus bijvoorbeeld niet voor de lol jagen.
Hij legde nadruk op de menselijkheid van Christus, want hij had namelijk een menselijke moeder en hij leed (patiens= Christus met gevoel). Hij verwerpt de verhevene Christus, triumphans, in de godsdienst.
Het was ook een excuus om vrouwen naakt te mogen schilderen, bijvoorbeeld door Lucas Cranack en Rubens. Lucas Cranack was een Duitse schilder van onder andere de drie Gratiën, waarin drie vrouwen samen worden afgebeeld.
Engelen zijn nooit klassiek, want ze komen uit het christendom. Hetzelfde geldt voor Jezus. Er werden ook veel reliëfs gemaakt, net als in de oudheid, maar dan met christelijke rituelen. Deze leken op de Ara Pacis, uit 14 na Chr., op dit schilderij wordt Augustus met zijn familie afgebeeld (Bron 3).
Leerling van Fra Fillippo Lippi (een beroemde, goede Florence schilder), hij was eerst opgeleid als goudsmid (vanaf 1459), maar vanaf 1462 leerling van Fra Filippo Lippi. Hij was een goede leerling en kreeg in 1470 een eigen atelier, dit was bijzonder, want hij was niet van hoge afkomst (vader was leerlooier). Hij kreeg de opdracht voor schilderijen voor in de markthal van Florence toen hij 25 was.
Zijn schoonheidsideaal staat dicht bij ons huidige schoonheidsideaal. Gebruikte als een van de eerste de klassieke thema’s in zijn werken, er kwam ruimte voor andere thema’s dan alleen het christelijke geloof.
Veel mensen werden in die tijd losbandiger, de monnik Savonarola (1452-1498) kwam hiertegen in opstand. Hij vroeg de Florentijnen hun bezittingen in te leveren en roept ze ter verantwoording. Hierop liet Botticelli zich inspireren, God moest weer belangrijk worden, daarom komt hij terug op de klassieken.
O simbolismo da primavera na obra de Botticelli
Vreugdevuren → schilderijen van losbandig gedrag (verbranden?). Vreugde want zo werd de wereld verlost. Ze willen Savonarola weg hebben, dit lukt lang niet, maar uiteindelijk wel. Excommunicatie (opgepakt, gekruist en verbrand), want het is niet in de wil van de kerk. Mensen geloofden hem eerst door zijn voorspellingen.
Botticelli beeldt zichzelf ook af, helemaal rechts vooraan.
3 koningen werd op 6 januari nagespeeld, dit werd op een schilderij afgebeeld. Voorbeeldend voor de renaissance.
Plato wijst naar boven, niet de werkelijkheid. Aristoteles wijst naar voren, de werkelijkheid.
14e eeuw. Groot verschil met de middeleeuwen: de achtergrond, de engelen, het lichaam van Jezus heeft meer volume, aureool/stralenkrans komt terug, alleen bij heiligen.
Had relatief al veel perspectief, was de eerste die gebruik maakte van lijnperspectief, dit was een enorme stap. In Florence kon je dus al je eigen mening vormen, er was veel ruimte voor persoonlijke ontwikkeling.
Gemodelleerd naar koepels van Romeinen en het patheon in Rome.
Botticelli's La Primavera
Gemaakt in 1485, geschilderd op linnen (volgens Daan op canvas) in plaats van hout, minder kostbaar. Tempera: dun en doorzichtig. Tegenwoordig te zien in Florence.
Links: Zephir, god van de westenwind, met een nymf → waarschijnlijk niet Chloris, want de nimf verzet zich niet/kijkt niet ongelukkig. Rechts: godin die lijkt op Flora, bloemenjurk etc. Het is Hora, seizoensgodinnen. Afgebeeld is de Hora van de lente, dus niet Flora.
Venus is met schelp afgebeeld, vanwege haar geboorte, Uranos en Gaia zijn haar ouders. Kronos is hun kind, maar hij neemt wraak voor zijn moeder en hakt de penis af. Die gooit hij vervolgens in zee, het sperma bevrucht de zee en Venus ontstaat. In het Grieks heet Venus Aphrodite = geboorte uit schuim.
De houding van Venus lijkt op die van klassieke beelden, is gebaseerd op Venus Pudica (Romeins, contraposto). De huid komt goed overeen met de Venus pudicus, heeft vaak rossig blonde krullen. De achtergrond is niet zo goed uitgewerkt.
Aangetroffen in Villa di Castello: buitenverblijf van familie de Medici in 1490-1527. Ligt rond Florence. Het is in middels open voor publiek en heeft een grote tuin met boompjes in potten.
De Venus van Botticelli inspireert nog steeds. La Primavera betekent ‘het voorjaar’.
Gemaakt in 1484, ten tijden van de bouw van de Sixtijnse Kapel (inspiratie opgedaan door het werk in de kapel). Het hing eerst in een stadsvilla (stadspaleis?) van familie de Medici, eigendom van een neefje van Lorenzo de Medici: Lorenzo di Pierfrancesco de Medici. Het was een huwelijksgeschenk voor die neef. Het hing in de voorkamer van de slaapkamer, samen met een Madonna (Maria met Jezus) en Minerva (Camilla → amazone) en de centaur (ook door Botticelli).
De afgebeelde scene is beschreven in Ovidius de Fasti, een feestkalender met verhalen. Dit was een inspiratiebron voor Botticelli.
Bij de maand mei staat het volgende verhaal (uit powerpoint): In de maand mei vertelt Flora hoe zij eens de nimf Chloris was. Chloris werd door de windgod Zephyr met geweld tot vrouw genomen omdat hij verliefd op haar was geworden. Later betreurde Zephyr dit en transformeert Chloris tot Flora. Uit de mond van Chloris wellen bloemen op nadat Zephyr zijn levensadem in de mond van Chloris heeft geblazen. Deze bloemen lopen prachtig door in het gewaad van Flora en Flora lijkt hiermee als het ware voort te komen uit Chloris. Deze gift van Zephyr aan Chloris, de transformatie tot Flora, schenkt haar een prachtige tuin, een weerspiegeling van de bloem die ze feitelijk zelf geworden is.
Ook de Rerum Natura was een inspiratiebron (=natuur over dingen), want hierin komen veel figuren voor die ook op het doek staan. Het middelste figuur is dus Venus. Venus spat er uit, door een soort aureool (boog), ze staat in het middel en de vegetatie is afwisselend (sinaasappelbomen, bloemetjes en vruchten). Venus staat rozenblaadjes rond te strooien, een teken van goddelijke liefde. Flora was ooit de nymf Chloris (3e figuur van rechts met bloemenjurk ) Zephyr, de westenwind had haar als vrouw genomen. Hij kreeg hier spijt van, trouwde met haar en maakte haar Flora, godin van het voorjaar. Zephyr blaast zijn adem in Chloris en er groeien bloemen uit haar mond, rechts op het schilderij is dus een metamorfose te zien. De 2e persoon rechts is dus Chloris en de 3e Flora. Er zijn dus twee fasen van Chloris afgebeeld. De metamorfose van Ovidius is aanwezig.
Boven Venus vliegt Cupido, die een liefdespij schiet op Euphrosyne, een van de 3 gratiën (middelste die al naar Mercurius kijkt). Cupido is de zoon van Venus en handelt naar orders van zijn moeder. Hij heeft twee pijlen: een loden die staat voor haat en een gouden die staat voor liefde. Euphrosyne betekent levenslust. Links staat Thalia (opgewektheid) en rechts Aglaia (schoonheid). Dit zijn de belangrijkste wortels van de levenskracht en dus van ons bestaan. De drie gratiën werden afgebeeld bij feestelijke gebeurtenissen, maar nooit echt individueel.
Mercurius staat links en is niet geïnteresseerd in de liefde, hij kijkt naar boven. Hij was boodschapper en onder andere god van de handel. Hij wend zich dus af: homoseksualiteit, keert zich af van vrouwen, vlammetjes in z’n kleren → Lorenzo de Medici wil bescherming voor de rest, hij zorgt ook voor mooi weer door middel van eaduceas.
In de Primavera komt liefde overeen, dit was een populair thema om Botticelli’s tijd.
- Geestelijke, hemelse liefde: gericht op god, een beheersend leven leiden met minder minachtig voor materiële verlangens.
- “Er is één doorgaande aantrekkingskracht, te beginnen met God, gaande naar de wereld, en weer terugkerend naar God. Een aantrekkingskracht in een cirkel, beginnend en eindigend in God zelf. Het schilderij laat deze cirkel in drie gedeelten zien. Het gedeelte van de ziel: de lentewind die in de schoonheid van de aarde blaast zodat het de vegetatie voortbrengt. De Gratiën dansen in blijdschap over de wereld, gezegend door de aanblik van Venus en Cupido richt zijn boog op Euphrosyne die zich reeds aangetrokken voelt door Mercurius. Er is een sterke gewaarwording van beweging van rechts naar links.
Gemaakt in 1482 en 2,07m hoog bij 1,5m breed.
Camilla was een amazone, een vrouwenvolk dat niets van mannen moest hebben. Camilla was een strijdster van de Volski. De jurk van Camilla verwijst naar familie de Medici: het wapen er op is het wapen van de familie de Medici, het schilderij was weer in hun opdracht gemaakt. Het wapen heet hellebaard. Ze heeft olijftakken om zich heen, dit staat voor overwinning (oudheid) en vrede (christendom). De amazone staat voor het beheerselijke en de Centaur voor het onbeheerselijke. Het thema is dan ook ‘beheersing van het geestelijke over het lichamelijke.
Ongeveer in 1483 gemaakt, tempera op hout, dit was duur omdat het mooi aan elkaar gemaakt moest worden.
Centaurs/Satiers staan voor de dierlijke/moeilijk tembare kant van de mens. De satiers spelen met een lans met schelp en een helm, ze proberen de slapende mens te wekken met een hoorn. Een satier is een fabeldier met bokkenpootjes en hoorntjes, hier hebben ze een klassieke rol, maar normaal zijn ze ADHD. Een satier gaat bijna Mars wakkerblazen. Dit is de eerste keer dat er een satier op een schilderij voorkomt, dat niet uit de oudheid komt.
Het schilderij was een huwelijksgeschenk, maar niet voor de Medici → voor de Vespucci. Amerigo Vespucci (1454-1512), naar hem is Amerika vernoemd, kwam ook in deze familie voor. Vespa is wesp in het Italiaans, dit is een woordspeling met het familiewapen van de Vespucci’s.
Venus draagt een witte jurk met een parelbroche: dit staat voor kuisheid en maagdelijkheid. Mars heeft geen kleren aan. Venus is wakker en Mars slaapt. Venus werpt een waakzame, serieuze, zorgelijke blik naar Mars.
Deze Venus is een hele andere dan in het verhaal van Herodotus, deze is namelijk veel kuiser. Venus was eigenlijk getrouwd met Vulvanus, dus ze deed aan overspel. Venus en Mars hebben dus een geheime relatie, VUlcanus maakte een net over het bed en Venus en Mars werden gevangen. Alle goden werden erbij geroepen en er volgde Homerisch gelach. Venus triomfeert de liefde over Mars, liefde overwint strijd, Mars is niet bij bewustzijn.