Rijden zonder rijbewijs is een serieuze overtreding in Nederland, met name voor minderjarigen. Het is belangrijk om de consequenties te begrijpen, variërend van boetes tot Halt-interventies en mogelijke verzekeringsproblemen. Dit artikel geeft een overzicht van de straffen en gevolgen van rijden zonder rijbewijs als minderjarige.
Wettelijke Basis en Strafbaarheid
De wetgever heeft het rijden zonder rijbewijs als onwenselijk gezien en als een strafbaar feit aangemerkt. Het rijden zonder rijbewijs is een overtreding.
De meest klassieke vorm van het zonder rijbewijs rijden, is wanneer iemand in het geheel niet in het bezit is van een rijbewijs. Dit kan zijn omdat iemand in het geheel niet aan rijlessen is begonnen of omdat iemand er niet in is geslaagd het rijexamen te halen.
Daarnaast is er sprake van rijden zonder rijbewijs wanneer het rijbewijs ongeldig is, of wanneer er sprake is van een tijdelijk rijverbod. In artikel 107 lid 2 Wegenverkeerswet is opgenomen dat een rijbewijs zijn geldigheid niet mag hebben verloren. Dit tijdelijke rijverbod kan zijn gebaseerd op de invordering van een rijbewijs door de politie, een inhouding door de officier van justitie en een ontzegging van de rijbevoegdheid door de rechter.
Strafrechtelijke Gevolgen
Bert Kabel, advocaat verkeersrecht, stelt: "Rijden zonder rijbewijs is een overtreding en is daarom strafbaar".
Lees ook: Rijden zonder rijbewijs: wat zijn de risico's?
De maximale straf voor het zonder rijbewijs rijden is op grond van artikel 177 Wegenverkeerswet een hechtenis van zes maanden en een geldboete van de derde categorie. De maximale straf voor het rijden zonder geldig rijbewijs is een gevangenisstraf van 12 maanden en een geldboete van € 21.750,- (2020). In de praktijk gaan rechters streng om met het rijden tijdens een tijdelijk rijverbod.
Boetes
Als het de eerste keer is dat je zonder rijbewijs een voertuig bestuurt, moet je een boete van maximaal 340 euro betalen. Hoe vaker je wordt betrapt, hoe zwaarder de straf. Uiteindelijk kan je zelfs in de gevangenis belanden.
Om de gelijkheid in de berechting te bevorderen heeft het College van Procureurs-Generaal van het Openbaar Ministerie een richtlijn voor straffen opgesteld. Dit is de Richtlijn voor strafvordering feitgecodeerde misdrijven en overtredingen. Een eerste overtreding wordt met een geldboete afgedaan.
Minderjarigen en Halt-interventies
Voor kinderen onder de 16 jaar worden de boetes gehalveerd. Echter, rijden zonder rijbewijs levert voor minderjarigen niet automatisch een boete op. Volgens Kabel worden minderjarigen vaak naar bureau Halt gestuurd.
Leeropdrachten Halt is een instantie die met interventies jeugdcriminaliteit wil voorkomen, bestrijden en bestraffen. “Kinderen die naar Halt zijn gestuurd, krijgen leeropdrachten mee waarin ze bewust worden gemaakt van welke overtreding ze hebben begaan", laat een woordvoerder van de instantie weten. Denk aan baldadigheid, vuurwerkgebruik of rijden zonder rijbewijs.
Lees ook: Boetes voor foutparkeren bij laadpalen
“De nadruk ligt op de gevolgen van hun gedrag en hoe ze hun fout in het vervolg kunnen vermijden." "We noemen het bewust geen straf, maar een interventie”, zegt de woordvoerder. “Als het kind Halt goed heeft afgerond, krijgt het geen strafblad." En dat is belangrijk, benadrukt de woordvoerder. "Want een strafblad kan ten koste gaan van bijvoorbeeld een stage."
Man zonder rijbewijs spuugt naar politie | WEGMISBRUIKERS
De Rol van Ouders
De ouders zijn bij het eerste en laatste gesprek met hun kind aanwezig bij Halt-interventies. Het gaat er vooral om of de ouders wisten dat het kind reed. Als de ouders het weten, kunnen ze er niet op worden aangesproken”, zegt advocaat Bert Kabel.
De meeste kinderen doen het stiekem, dan is er sprake van joyriden. Joyriden is het rijden in een motorvoertuig zonder toestemming van de eigenaar.
Als de ouders wél toestemming hebben gegeven, zijn ze niet verstandig geweest. Dan kunnen ze een geldboete krijgen. Ook als de ouder naast het kind in de auto zit, zijn ze strafbaar. Sommige ouders geven bijvoorbeeld rijlessen aan hun kinderen. De advocaat benadrukt dat dit om een kleine groep ouders gaat. De meeste ouders geven echt geen toestemming aan hun kinderen om te rijden zonder rijbewijs.
Verzekeringsproblemen
Wanneer iemand niet in het bezit is van een (geldig) rijbewijs en een aanrijding veroorzaakt, kan men problemen met de verzekeringsmaatschappij krijgen. In de meeste verzekeringspolissen is namelijk opgenomen dat de verzekeraar de uitgekeerde schade op de verzekerde kan verhalen wanneer iemand ten tijde van het ongeval niet in het bezit was van een (geldig) rijbewijs.
Lees ook: Rijden zonder geldig rijbewijs: risico's
Stijging van Boetes Onder Jongeren
Ruim 5.000 jongeren zijn het afgelopen jaar betrapt door de politie op rijden zonder rijbewijs. Dat is een stijging van bijna 30 procent ten opzichte van voorgaande jaren. In totaal werden vorig jaar 5.130 minderjarigen op de bon geslingerd omdat ze zonder rijbewijs achter het stuur van een auto, motor of scooter kropen. Het gaat om jongeren tussen de 12 en 17 jaar. Voorgaande jaren lag het aantal boetes nog rond de 4.000. Dat blijkt uit cijfers die EenVandaag heeft opgevraagd bij het Openbaar Ministerie (OM).
“Wij merken al langer dat meer minderjarigen zonder rijbewijs rijden. Het wordt bijna normaal gedrag. We hebben de indruk dat corona hierbij een rol speelt. De verveling bij jongeren is nog groter en de wachttijden voor rijlessen en examens is zijn veel langer," zegt Rosanne Som de Cerff van stichting Halt.
TeamAlert ziet ook meer minderjarigen achter het stuur zonder rijbewijs: "De stijging in boetes verrast ons niet, wij krijgen die signalen van jongeren al langer. En ze worden lang niet allemaal betrapt door de politie. Het is heel gevaarlijk, want deze jongeren missen de juiste opleiding om verkeerssituaties goed in te schatten," zegt woordvoerder Tom Plaum.
Vooral 16-jarigen (1.970 boetes) en 17-jarigen (1.686 boetes) werden het afgelopen jaar beboet voor rijden zonder rijbewijs. Ook veertien 12-jarigen werden betrapt op het rijden in een auto of op een scooter.
Redenen voor het Rijden Zonder Rijbewijs
TeamAlert deed de afgelopen maanden onderzoek naar jongeren die rijden zonder rijbewijs. Sommigen geven aan op zoek te zijn naar vrijheid en plezier. Ze willen niet wachten tot ze achttien zijn. Anderen doen het om hun rijvaardigheid op peil te houden nu veel rijlessen zijn uitgesteld, ziet Plaum.
Volgens hem pakken de meeste jongeren stiekem de auto van hun ouders of gebruiken ze de scooter van een vriend of vriendin. Dat herkent ook Halt. Jongeren doen dit impulsief, zonder goed na te denken over de gevolgen. Wat ze niet beseffen is dat ze niet verzekerd zijn als ze een ongeluk veroorzaken en dat ze een strafblad krijgen als ze gepakt worden. De schade kan ze de rest van hun leven achtervolgen, legt Som de Cerff uit.
Effectiviteit van Halt-interventies
Als onderdeel van een pilot begeleidt Som de Cerff minderjarigen die betrapt zijn achter het stuur zonder rijbewijs. In plaats van de gebruikelijke boete (gemiddeld 180 euro) wordt deze jongeren een Halt-interventie opgelegd: "Ze komen op gesprek met hun ouders, maken leeropdrachten, reflecteren op hun gedrag en bieden soms ook hun excuus aan," vertelt ze.
De resultaten zijn goed. Van een boete leren jongeren niets. Na een boete recidiveert 14 procent, na een Halt-interventie was dit nog maar 6 procent. Het zorgt bij jongeren voor een stukje bewustwording en gedragsverandering. En dat is hard nodig.
Samenvatting van de Gevolgen
Hieronder een overzicht van de mogelijke gevolgen van rijden zonder rijbewijs:
| Gevolg | Omschrijving |
|---|---|
| Boete | Geldboete, bedrag afhankelijk van de situatie en leeftijd |
| Halt-interventie | Leeropdrachten en gesprekken met ouders (vooral voor minderjarigen) |
| Strafblad | Mogelijk, afhankelijk van de afhandeling van de zaak |
| Verzekeringsproblemen | Geen dekking bij ongevallen, verhalen van schade op de veroorzaker |
| Hechtenis | Mogelijk bij herhaalde overtredingen |
Belangrijke Feiten over je Rijbewijs
- Een kopie van uw rijbewijs is niet geldig. U moet altijd een origineel en geldig rijbewijs laten zien
- Als uw rijbewijs is gestolen of u ‘m bent verloren, hoeft u geen aangifte te doen bij de politie. Vul wel bij de gemeente een verklaring in en vraag een nieuwe aan
- Heeft u de pech dat uw rijbewijs op vakantie wordt gestolen, dan moet u aangifte doen bij de plaatselijke politie. Er wordt dan een proces-verbaal gemaakt. Eenmaal weer thuis moet u nog een keer aangifte doen