Turijn, gelegen in de Po-vlakte met de majestueuze Alpen als decor, wordt vaak beschouwd als een elegante en stijlvolle stad met een barok centrum en mooie winkelgalerijen. Hoewel vaak gezien als het mindere neefje van Milaan, doet deze typering de stad geen recht.
Turijn, Italië met de Alpen op de achtergrond.
Il Lingotto: Van Fabriek tot Industrieel Monument
De associatie van Turijn met de industrie komt natuurlijk door FIAT, de Fabbrica Italiana Automobili Torino. Het in 1899 opgerichte bedrijf groeide hier inderdaad uit tot een multinational. Naast werkgelegenheid bracht ze de stad ook de voetbalclub Juventus. Il Lingotto (1922), het gebouw waar de oude fabriek gevestigd was, kent een unieke constructie en wordt daarom nu beschouwd als een industrieel monument.
Het is zonder twijfel een van de markantste industriële gebouwen in de wereld. Zelfs de beroemde, rechtlijnig denkende architect Le Corbusier was flink onder de indruk. Het iconische ‘testbaandak’ en de spiraalvormige oprit ernaartoe zijn indrukwekkend, maar de fabriek die Fiat in het Turijnse stadsdeel Lingotto bouwde is zoveel meer dan die twee delen.
Adres Fiat Lingotto: Corso Unita d'Italia 40, Turijn.
Lees ook: Uitgebreide Review Zenec Navigatie
Terwijl het pas 55 jaar oude land Italië volop meestrijdt in de Eerste Wereldoorlog gaat in 1916 de bouw van de nieuwe Fiat-fabriek van start. Het in 1899 opgerichte merk produceert in de Corso Dante fabriek (daarvan resteert alleen nog het huidige Centro Storico annex Fiat-museum) onder andere bussen, vrachtwagens, trams en tractoren, maar ook industriële voertuigen en scheeps- en vliegtuigmotoren, die uiteindelijk zelfs in eigen vliegtuigen geïnstalleerd worden. Tijdens de laatste jaren van W.O. II begint men er ook met de productie van staal en onderdelen voor de spoorwegsector. Het geeft de diversiteit van het bedrijf goed weer, waarbij we natuurlijk ook Fiat’s personenauto’s niet mogen vergeten.
De spiraalvormige baan aan de binnenkant van het gebouw (5 verdiepingen) bracht de FIATjes meteen van de fabriek naar het dak dat als testparcours diende. Het is nu in gebruik als tentoonstellingsgebouw.
De testbaan op het dak van Lingotto.
De Geschiedenis van Lingotto
Vijftien jaar na de opening van Corso Dante voldoet het pand al niet meer aan het enorme potentieel dat Fiat heeft. De faciliteiten moeten groter en moderner; de industriële ontwikkelingen gaan enorm snel in die tijd en met een beter gestroomlijnd productieproces valt veel winst te behalen. Men wil de auto op één plek van A tot Z kunnen bouwen en daarvoor is een zeer efficiënt werkende fabriek nodig.
Het wordt door de talrijke Turijnse garagisten met argusogen bekeken. Ze vinden het on-Italiaans om je als autofabrikant te richten op massaproductie, dat wordt als iets Amerikaans gezien. Italië is een land van ambachtelijk gemaakte luxe- en sportauto’s, niet van massaal geproduceerd familievervoer.
Lees ook: Stuurbekrachtiging Fiat Panda oplossen
De locatie voor de nieuwbouw in Lingotto lijkt voor de hand te liggen, de oude fabriek is bij wijze van spreken al om de hoek van dit stadsdeel gevestigd en er is volop ruimte beschikbaar. De belangrijkste reden echter is er eentje die al eeuwen een belangrijke rol speelt bij de productie van goederen: goede aan- en afvoerwegen. Zo is de Arno die langs Lingotto stroomt een hoofdreden om er de fabriek te bouwen, hoewel de rol van het water vrijwel uitgespeeld is in het fabricageproces. Belangrijker voor de toekomst is de ‘stalen rivier’ die door en richting de stad ‘stroomt’. De spoorwegen zijn van levensbelang voor de toestroom van mens en materiaal van en naar de fabriek.
Het ontwerp van de nieuwe fabriek komt uit de hand van de zeer getalenteerde ingenieur Mattè Trucco (1869-1934), die al langer contacten heeft met de autowereld en de zware industrie. Als er iets is waar de Amerikanen meesters in zijn gebleken, is dat massaproductie. Het is dan ook niet verwonderlijk dat er in Trucco’s ontwerp veel overeenkomsten zitten met door de Fiat-leiding enkele keren bezochte Ford-fabriek Highland Park - de latere Mirafiori-fabriek zou gebaseerd worden op Ford’s River Rouge.
In 1916 begint de bouw van ‘Lingotto’ (de fabriek, niet de wijk), een proces dat in totaal zes jaar in beslag zal nemen. De nieuwe fabriek neemt na de opening in 1922 alle taken over van het pand waarvan nu nog alleen Centro Storico Fiat resteert. Basis van de nieuwbouw zijn twee productiehallen van 507 meter(!) bij 24 meter, die door vijf elementen met elkaar worden verbonden. In deze lange gedeelten worden de auto’s gebouwd, van beneden naar boven, waarbij ze uiteindelijk boven op het dak een testsessie op de kombaan ondergaan. De twee rechte stukken meten 443 meter en zijn met elkaar verbonden door parabolische bochten.
Het complex maakt veel indruk op de kunst- en architectuurwereld in die tijd. Foto’s van de fabriek doen denken aan Metropolis van Fritz Lang, een baanbrekende film uit 1926.
Hoewel de fabriek in 1922 klaar is en in gebruik wordt genomen, is pas vier jaar later het hoofdkwartier gereed. Het biedt plek biedt aan het management en de administratieve afdeling. Ook vandaag de dag nog zetelt het (hogere) management in dit in 1997 door architecten Roberto Gabetti en Aimaro Isola vernieuwde pand. Het fraaie trappenhuis en de historische bestuurskamer zijn daarbij volledig in tact gelaten.
Lees ook: Oplossingen Versnellingsbak Fiat 500
Tot in de jaren dertig wordt bij de auto-productie van Fiat het gróte geld nog verdiend met vrachtwagens, hoewel de personenwagentak het steeds beter gaat doen. Het merk is dan al zeer actief (en succesvol) in Europa en opereert ook in de VS. Het gaat Fiat voor de wind en Turijn groeit mee. Het platteland van de regio Piëmont, waar Turijn de hoofdstad van is, levert de meeste werknemers. Het biedt de plattelandsbewoners een kans op een vast inkomen, maar zachtzinnig gaat dit niet.
De Tweede Wereldoorlog kan ook hij echter niet voorkomen. Zoals de meeste Italiaanse fabrieken wordt ook Lingotto zwaar gebombardeerd, door de enorme schade hangt Fiats voortbestaan aan een zijden draadje. Agnelli’s eigen einde is ook in zicht, de oprichter en eigenaar van Fiat zal net na het einde van de oorlog op 16 december 1945 op 79-jarige leeftijd sterven.
In 1982, na zestig jaar productie komt er eind aan het werkzame leven van de fabriek in Lingotto. Maar liefst 80 autotypen en 35 motortypes zijn er dan gebouwd op het immense terrein, evenals commerciële voertuigen, auto-componenten en huishoudelijke apparatuur.
Industrieel erfgoed van deze omvang maak je natuurlijk niet met de grond gelijk om woningen te bouwen, al is het lot van de Lingotto-fabriek een tijdlang enigszins onzeker, mede omdat de financiële middelen voor nieuwe plannen lange tijd ontbreken. De oplossing ligt in een combinatie van historisch behoud en praktisch nut voor de toekomst. Onder leiding van architect Renzo Piano wordt in twaalf jaar tijd een prachtige balans gerealiseerd, in de vorm van een locatie die twee hotels, een auditorium, een conferentiecentrum, expositieruimte, een beurscomplex, een winkelcentrum, een bioscoop en zowel een opleiding voor autotechniek als voor tandheelkunde herbergt.
Na jaren van verval is de testbaan in 1993 gerestaureerd, waarna deze weer gebruikt kan worden. Niet voor testwerk, maar als publieke ruimte om te wandelen. Sporadisch komen er nog auto’s op de baan voor bijvoorbeeld promotionele activiteiten, maar van een serieus testwerk (lees: gassen) zoals in het verleden is dan zeker geen sprake.
Het dak heeft in de loop der jaren diverse toevoegingen gekregen, waaronder een helikopterplatform en de ‘Bubble’, een bolvormige glazen vergaderruimte met een schitterend uitzicht. Als kers op de betonnen taart is er ook nog een expositieruimte bijgekomen, waar onder andere permanent de privécollectie meesterwerken (onder andere van Picasso, Matisse en Canaletto) van Giovanni en Marella Agnelli wordt geëxposeerd.
Met de introductie de nieuwe Fiat 500E Red, eind 2021, zijn we te gast op het dak van Lingotto. Om het elektrische tijdperk in te luiden en de stad te bedanken voor alle jaren die Turijn en Lingotto samen deelden werd het dak van de fabriek symbolisch teruggegeven aan de bewoners van de stad. Een enorme stadstuin siert sindsdien de kombaan. Tijdens deze introductie hadden we de eer Bono te ontmoeten, waarbij hij ons graag even liet zien hoe je een Fiat 500E duwt.
Op de rechte stukken van de baan zijn enorme bloembakken aangebracht. Nee, die verplaats je niet zomaar even, maar zelfs als je de biologielessen vroeger maar met een half oor volgde, weet je dat planten niet al te best wortel schieten in beton en stenen. Meerdere tuinarchitecten zijn langdurig bezig geweest met de invulling en het eindresultaat is nu al fraai. De kombochten zijn ongemoeid gelaten, gelukkig.
Het Fiat Museum in Turijn
Het Fiat Museum in Turijn is een absolute must voor autoliefhebbers! Maar ook niet-autoliefhebbers zullen zich vergapen aan de gigantische fabriek en historische automobielen in dit leuke automuseum. De autofabriek Fiat, een afkorting van ‘Fabbrica Italiana Automobili Torino', werd opgericht in Turijn in 1899 door de familie Agnelli. Het al snel zeer succesvolle bedrijf werd de aanjager van de economie van stad en regio.
Nu huisvest de Lingottofabriek het automuseum van Fiat.
Het Centro Storico Fiat in Turijn, Italië, biedt een boeiende ervaring voor zowel autoliefhebbers als geschiedenisfanaten. Dit museum toont de evolutie van Fiat-auto's en biedt inzicht in de Italiaanse auto-industrie. Bezoekers waarderen de goed bewaard gebleven vintage auto's die tentoongesteld staan, variërend van modellen uit het begin van de 20e eeuw tot recentere ontwerpen. De locatie van het museum in de historische Lingotto-fabriek draagt bij aan de aantrekkingskracht en geeft context aan het industriële erfgoed van Fiat.
Over het algemeen wordt het Centro Storico Fiat gewaardeerd om zijn gerichte collectie en historische betekenis, vooral aantrekkelijk voor mensen met een specifieke interesse in Fiat of de Italiaanse autogeschiedenis.
Museo dell'automobile di Torino - ITALY - in Full HD
Meer Leuke Musea in Turijn
Het Fiat Museum is een van de leukste musea van Turijn. Maar Turijn heeft talloze andere bezienswaardigheden die zeker de moeite van een bezoek waard zijn. Het bekendste is wel de Lijkwade van Turijn.
| Museum | Beschrijving |
|---|---|
| Museo Egizio | Bevat de grootste collectie Egyptische kunst buiten het museum in Cairo. |
| Palazzo Carignano | Een museum gewijd aan de éénwording van de Italiaanse staat in 1860. |
| Palazzo Madama | Herbergt het Museo Civico d'Arte Antica. |
Toeristische Tips voor Turijn
Turijn is uiteraard ook de stad van Fiat en de erfenis van deze autofabrikant is nog op veel plekken in Turijn te zien. De mooiste plek waar Fiat nog voortleeft is in het Lingotto, de voormalige Fiat-fabriek even buiten het historisch centrum van Turijn.
Het complex is ontworpen door architect Matté Trucco en waar ooit de autos werden geproduceerd en getest, kun je nu winkelen, kunst en films kijken, eten, wandelen en slapen in een hotel (er zijn er twee). Op het dak wandel je over het vroegere testcircuit van Fiat.
SuperTip: Torino Card
La Torino Card is bedoeld voor iedereen die in alle rust Torino [Turijn] en omgeving wil ontdekken en dan ook nog eens tegen een gereduceerde prijs. De kaart geeft toegang tot wel 150 musea, monumenten, kastelen en forten in Torino [Turijn] en Piemonte. De lift van la Mole Antonelliana, de Sassi-Superga tram, TurismoBus Turino en de bootjes op de Po zijn gratis op vertoon van La Torino Card.
Daarnaast zijn er nog tal van kortingen op activiteiten in het gebied. Er zijn vier varianten te koop. Een kaart van 18 euro die 2 dagen geldig is, een van 20 euro die 3 dagen geldig is, een van 30 euro voor 5 dagen en als laatste een van 35 euro voor 7 dagen. De kaart is gratis voor kinderen onder de 12 jaar onder begeleiding van een volwassene. Je kunt La Torino Card verkrijgen bij de toeristische informatiepunten, Punti Informativi di Turismo, bij het vliegveld, treinstations, de grote metrostations en bij sommige hotels.
Als je hier toch bent loop dan zeker even binnen bij Eataly (tegenover Lingotto). Turijn is niet alleen de stad van de palazzi van de Savoia’s, maar ook de stad van Fiat.