Zandvoort en racen zijn al sinds het einde van de jaren '30 met elkaar verbonden. Met de terugkomst van de Formule 1 keerde de historie terug op het circuit, maar dan in een modern jasje. Voorafgaand aan de eerste Nederlandse F1 Grand Prix sinds 1985, kijken we nog eens terug op de historie van het legendarische circuit Zandvoort.
Circuit Zandvoort Baan Layout
Het Begin: Van Stratencircuit tot Permanent Circuit
Het begint altijd met een twinkeling in de ogen van een verlichte geest. In dit geval heet deze man waarschijnlijk van Alphen, de burgemeester van Zandvoort in die dagen. Zeker is dat rond 1930 het lumineuze idee ontstaat een autorace te organiseren in Zandvoort. Racen met auto’s in die tijd is helemaal hip en happening.
Op 3 juni 1939 werd er door liefhebbers een race georganiseerd op een tijdelijk stratencircuit. Het evenement was een succes en vormde het beginpunt voor de opzet van een permanent circuit in de Zandvoortse duinen. Burgemeester Henri van Alphen zag een goede kans om Zandvoort weer op de kaart te zetten, nadat de badplaats al een elite-status kende in de tweede helft van de 19e eeuw.
Het duurt echter tot 1939 voordat de eerste race daadwerkelijk georganiseerd wordt. Omdat er nog geen circuit is, vindt die race plaats op een tijdelijk stratencircuit. Piet Nortier wint de race en krijgt een krans omgehangen door Prins Bernhard.
Lees ook: Afmetingen F1 auto
Helaas moeten die plannen al snel de ijskast in. De Duitsers hadden namelijk andere permanente plannen met Zandvoort en Nederland. De kustplaats wordt een keten in de Atlantikwall, die de bezetter bouwt om zich te verdedigen tegen invallen door de lucht of over het water. Burgemeester van Alphen werd door de Duitsers afgezet, maar werkte hij in het geheim door aan de bouw van het circuit.
De burgemeester verzint nog wel een list, om stiekem toch een beginnetje te maken met het circuit. Onder het voorwendsel dat tewerkgestelden een ‘Paradestrasse’ voor de Duitsers bouwen, wordt een weg aangelegd. Deze weg wordt later inderdaad een paradeweg. Maar dan wel voor de winnaars van de races op Zandvoort.
Ondanks verzet van de landelijke politiek was in 1948 het circuit eindelijk af en werd er op 7 augustus de eerste race gereden. Winnaar van dit evenement was Prins Bira van Siam. Deze race was geen onderdeel van het kampioenschap, maar werd drukbezocht door Formule 1-coureurs.
De Vroege Jaren: Grand Prix van Nederland
In 1946 is een eerste opzet voor een circuit uitgesneden in de duinen. Bentley Boy Sammy Davis wordt door de KNAC uitgenodigd om zijn verdict te komen geven over het baantje. Sammy is enthousiast, maar geeft de circuitbouwers nog wel een aantal belangrijke tips mee. Eentje daarvan: haal zo veel mogelijk trage bochten uit het circuit. Die zijn namelijk niet alleen zwaar voor de remmen, maar zorgen ook dat de gemiddelde snelheid omlaag gaat.
Twee jaar na het bezoek van Sammy Davis, wordt de eerste race georganiseerd op het splinternieuwe permanente circuit van Zandvoort. De wedstrijd heet dan nog heel bescheiden ‘Prijs van Zandvoort’ in plaats van ‘Grote Prijs van Zandvoort’. Op uitnodiging van de KNAC verscheept de British Racing Drivers’ Club twintig raceauto’s naar de haven van Haarlem. Onder andere ERA’s, Bugatti’s en Masers kwamen aan de start. Het laaiend enthousiaste publiek, dat tussen de 2,50 Gulden en 7,50 Gulden heeft neergeteld voor een kaartje, ziet hoe Prins Bira in zijn Maserati 4CL de wedstrijd wint.
Lees ook: Alles over F1 auto gewicht
Dit na een zinderend duel met voormalig luitenant in het Britse leger Tony Rolt, die ooit nog ontsnapte uit de gevangenis van slot Colditz. Voor de winnaar, die ook de snelste ronde in de race rijdt, is er een cheque van 500 Gulden en een zilveren beker.
De wedstrijd is een groot succes. De media steken de loftrompet over het circuit en de ambiance. De betonnen pitboxen worden zelfs omschreven als luxueus. Na een aantal succesvolle races, maakt de race op Zandvoort in 1952 voor het eerst deel uit van de officiële F1 kalender. Alberto Ascari wint en wordt dat jaar ook wereldkampioen. Hij krijgt een louwerkrans omgehangen door Prins Bernhard.
In deze periode kende de baan slechts vijf bochten met een naam: Hoek van Tarzan, Hunserug, Scheivlak, Bos In en Bos Uit. Veel van deze namen worden nog steeds gebruikt of er wordt naar verwezen. In de jaren vijftig wordt de baan door de duinen volledig omarmt door de Formule 1.
De wedstrijd wordt omgedoopt tot 'Grote Prijs van Nederland' en in 1952 maakte de race voor het eerst deel uit van het officiële Formule 1-wereldkampioenschap, dat slechts uit acht races bestond. Verschillende grote namen uit de sport, zoals Juan Manuel Fangio, Sterling Moss en Alberto Ascari, wonnen de race in Zandvoort. In het decennium erna gingen onder ander Graham Hill, Jackie Stewart en Jack Brabham de strijd aan op het circuit.
Ook in 1953 en 1955 staat de F1 race op Zandvoort op de kalender. In 1953 wint Ascari nogmaals en in 1955 gaat Juan Manuel Fangio met de hoogste eer strijken. Na 1955 volgt een kort intermezzo, waarna de race van 1958 tot en met 1971 onafgebroken deel uitmaakt van het kampioenschap.
Lees ook: Uitdagingen van Formule Ford
De winnaars in die tijd zijn Stirling Moss (’58), Jo Bonnier (’59), Jack Brabham (’60 en ’66), Wolfgang von Trips (’61), Graham Hill (’62), Jim Clark (’63, ’64, ’65 en ’67), Jackie Stewart (’68 en ’69), Jochen Rindt (’70) en Jackie Ickx (’71).
Het spreekt boekdelen dat alleen de allergrootste namen de Grote Prijs van Nederland op hun naam hebben geschreven. Circuit Zandvoort was zeker in zijn traditionele vorm een waar rijderscircuit, waar talent het verschil kon maken. Werd dat talent gekoppeld aan de beste auto, dan konden winnaars een heel veld losrijden.
Hoe marginaal de Nederlandse aanwezigheid in de Formula 1 in de beginjaren van het wereldkampioenschap was, blijkt wel uit het feit dat ons land tot 1985 slechts tien coureurs aan het GP-circus leverde - en stuk voor stuk waren het achterblijvers. Terwijl andere kleinere landen als Oostenrijk, Finland en België wereldkampioenen en GPwinnaars leverden, wisten in die periode slechts twee Nederlanders WK-punten te scoren.
Veiligheidsproblemen en Aanpassingen
In de jaren zeventig kwam er een negatieve sluier over het circuit heen. In 1970 crashte Piers Courage achterop het circuit en overleed ter plekke. De race werd hervat, maar er heerste een rouwstemming op het circuit. Nadat de wedstrijd in 1971 'gewoon' werd gereden, werd de wedstrijd van 1972 in Zandvoort niet gehouden omdat het circuit niet door de veiligheidscontrole kwam.
Op aanraden van Sammy Davis, was het originele circuit van Zandvoort een snelle baan met weinig trage bochten. In de jaren ’70 begon men echter wat problemen te krijgen in de F1 met het feit dat coureurs bij bosjes het loodje legden. Circuit Zandvoort moest mee met de tijd. Zodoende werd de vlijmsnelle ‘Bos in’-sectie vervangen door een chicane. Er was nu dus nog wel een ‘Bos uit’, maar geen ‘Bos in’ meer op het circuit. Deze layout werd gehandhaafd tot en met 1979.
De F1 winnaars uit die jaren zijn nogmaals Stewart (’73), Lauda (’74 en ’77), Hunt (’75 in de Hesketh! en ’76), Andretti (’78) en Jones (’79). Ook niet bepaald de minste coureurs die ooit op aarde hebben rondgelopen dus.
In 1973 stond de Grote Prijs van Nederland weer op de kalender en wel met een nieuwe bocht, de Panoramabocht. De heropening van het circuit viel echter al snel in het water toen Roger Williamson crashte, zijn auto in brand vloog en door een gebrek aan blusmiddelen het ongeval fataal afliep. Wederom werden er veiligheidsaanpassingen gedaan waardoor de race in 1974 weer gereden werd en werd gewonnen door Niki Lauda.
Helaas bleek in deze periode ook dat racen op Zandvoort nog steeds gevaarlijk kon zijn. In 1973 overleed Roger Williamson tijdens de F1 Grand Prix. In 1979 overleed Rob Slotemaker van de bekende slipschool er eveneens.
In 1980 wordt daarom nog een snelle sectie geneutraliseerd middels een chicane. Zandvoort probeert zich aan te passen aan wat de bovenbazen willen. Maar inmiddels wordt ook in andere opzichten duidelijk dat dit steeds moeizamer gaat. De faciliteiten op het circuit, ooit nog geprezen om hun luxe en moderne uitstraling, zijn inmiddels hopeloos verouderd.
Financiële Problemen en het Vertrek van de Formule 1
De organisatie van het circuit heeft elk jaar de grootste moeite om het plaatje van de F1 race financieel rond te krijgen. De nieuwe rechtenhouder Bernie Ecclestone heeft er eigenlijk al lang genoeg van. Hij wil liefst alleen kapitaalkrachtige teams en circuits toegang verlenen tot ‘zijn’ sport. Even lijkt de Canadese ‘miljonair’ Michael Hordo de redder in nood. Hij koopt het circuit en heeft grootse plannen. De Olympische Spelen moeten maar naar Zandvoort komen, evenals een monorail richting Amsterdam.
Zo saai is de Formule 1 echt
Na nog enkele jaren pappen en nathouden, wordt duidelijk dat 1985 het laatste jaar wordt dat de Formule 1 Zandvoort aandoet. Dat jaar wint Niki Lauda zijn allerlaatste race na een scherp duel met teammaat Prost. De andere winnaars van de laatste Grote Prijzen op Zandvoort zijn de schoonvader van onze held Max Verstappen (’80), Prost (’81 en ’84), Pironi (’82) en Arnoux (’83).
Ondanks zijn Europese F3-titel van 1978 wist Jan Lammers in deze jaren geen F1-doorbraak te forceren. In drie optredens op Zandvoort haalde hij geen enkele keer de finish.
Met de F1 op Zandvoort nu een ding van het verleden, breken er moeilijke tijden aan voor Circuit Zandvoort. De mensen die over geluid en de dwarsgestreepte Korenwolf klagen, krijgen bijna hun zin. De goegemeente heeft het plan opgevat om het circuit verder van het dorp af te plaatsen. In voorbereiding daarop, wordt de baan in mootjes gehakt totdat slechts bovenstaande layout overblijft. Een schamele 2,5 kilometer lang meet de baan nu nog maar. De rest is gedegradeerd tot golfbaan en -oh gruwel- vakantiepark.
De Heropleving: Masters of Formula 3 en Andere Raceklassen
Gelukkig maakt in 1998 en 1999 het circuit toch weer een stap vooruit. In grote lijnen ontstaat de baan zoals die nu nog is, met uitzondering van de aanpassingen die speciaal voor de F1 zijn gemaakt in de afgelopen jaren. Bovenstaande afbeelding bekijkend, kan je zien dat de baan tot een stukje na het Scheivlak nog hetzelfde is als vroeger. Daarna blaf je helaas niet meer vol door, maar kom je in de technische sectie van bocht negen en tien terecht. Via de Kumho-bocht kom je richting Arie Luyendijk dan weer terecht op ‘de oude baan’.
In 1988 werd Circuit Zandvoort omgedoopt tot een interim circuit. Zo kon de nationale racerij doorgaan. Om ook internationaal weer op de kaart gezet te worden, werd er op zoek gegaan naar een alternatief. Hierdoor werd de Masters of Formula 3 geïntroduceerd. Hierin werden de winnaars van de Formule 3 tegenover elkaar gezet om te bepalen wie de beste was. Veel winnaars van de Masters bereikten uiteindelijk de Formule 1. Hierdoor verkreeg Zandvoort hernieuwd aanzien. Onder andere David Coulthard, Jos Verstappen, Tom Coronel en Christian Klien wonnen de Masters of Formula 3, maar ook Lewis Hamilton, Nico Hülkenberg, Valtteri Bottas en Max Verstappen stonden op de hoogste trede van het podium.
Door de populariteit van de Masters of Formula 3 kwamen ook andere raceklassen terug naar de Noord-Hollandse badplaats. In 2001 kwam de Duitse DTM naar Nederland en dit evenement werd een van de best bezochte locaties van de kalender. In 2006 werd een nieuw event geïntroduceerd: A1GP World Cup of Motorsport, een internationale wedstrijd waarin verschillende landenteams de strijd aangaan in gelijkwaardige auto's. Jeroen Bleekemolen reed een thuiswedstrijd en bracht de fans in Zandvoort in extase.
Ook de FIA WTCC wilde Zandvoort aandoen, maar door strikte geluidsregels werd dit uitgesteld. In 2008 bestond Circuit Zandvoort 60 jaar. Voor dit jubileum werd een speciaal evenement opgesteld waarin historische raceklassen en Dutch Power Pack-wagens werden samengevoegd in een speciaal programma en was er een parade door het centrum van Zandvoort. Het evenement werd vol enthousiasme ontvangen.
In opvolging op het 60-jarig jubileum werd in 2012 de eerste Historic Grand Prix georganiseerd.
De Terugkeer van de Formule 1
Zoals bekend is racen de afgelopen jaren opeens heet in Nederland, dankzij de prestaties van ene Max Emilian Verstappen. Deze schwung heeft mensen als Prins Berhard junior ervan overtuigd dat de tijd rijp is om de F1 terug te halen naar Circuit Zandvoort. Het circuit is hiervoor aangepast met behulp van architectenbedrijf Dromo uit Italië.
De bedoeling was daarbij om vooral géén ‘parkeerplaats’ van het circuit te maken met overal meters asfalt naast het circuit. Wel zijn er de inmiddels overbekende kombochten aangelegd. Dit in de hoop dat dit een unieke uitdaging zal bieden aan de F1 coureurs en dat inhalen erdoor bevorderd wordt.
Met de komst van de Dutch Grand Prix in 2020 was er een flinke berg werk te verzetten. De baan moest worden aangepast aan de vereisten van de Formule 1 voor de benodigde Grade 1-licentie. Ook werden er twee bochten aangepast en werden er kombochten neergelegd. Het lukte alle partijen om op tijd klaar te zijn, waardoor op 4 maart 2020 het circuit heropend kon worden met de zogeheten 'Legendary Lap.' Max Verstappen heropende het circuit in stijl in een Formule 1-wagen.
De Dutch Grand Prix 2020 viel in het water door de uitbraak van de COVID-19-pandemie. De positiviteit en het enthousiasme waarmee de organisatie het project begon, verdween niet en iedereen was erop gebrand om een spectaculaire editie neer te zetten in 2021.
Op 5 september 2021 werd na 36 jaar weer een officiële Formule 1 race gereden op het circuit van Zandvoort. Twintig Formule 1-bolides betraden de vernieuwde baan in het Noord-Hollandse duingebied en daarnaast werd het weekend aangevuld met races van de FIA Formule 3, W Series en de Porsche Mobil 1 Supercup. Als kers op taart tijdens dit Oranjefestijn won Max Verstappen de eerste moderne variant van de Grote Prijs van Nederland, inmiddels bekend als de Formula 1 Heineken Dutch Grand Prix.
De Dutch Grand Prix is inmiddels een uitbundig racefestival. Mercedes AMG F1-teambaas Toto Wolff zei in een interview: 'you've set a fan engagement-benchmark for all Grand Prix promoters around the globe'. Hiermee doelt de Oostenrijker op de Dutch Grand Prix met al haar entertainment als allround evenement.
Het grote moment komt steeds dichterbij. Aanstaande zondag, klokslag drie uur ’s middags, zal er voor het eerst sinds 25 augustus 1985 een voltallig F1 startveld op de grid staan, klaar om de Tarzanbocht aan te vallen. Strijden met Tarzan, heroïscher wordt het eigenlijk niet.
Circuit Zandvoort in iRacing
- Grand Prix circuit
- Grand Prix circuit inclusief chicane
- Club circuit
- Nationaal circuit
- Het Oostenlijke circuit