Het gebruik van een mobiele telefoon achter het stuur is een veelbesproken onderwerp in Nederland. De wetgeving is streng en de gevolgen van overtredingen kunnen aanzienlijk zijn. In dit artikel bespreken we de huidige regels, boetes, uitzonderingen en de bredere impact van telefoongebruik op de verkeersveiligheid.
Wat zegt de wet?
Volgens de wet is het verboden om tijdens het autorijden of fietsen een telefoon of ander mobiel elektronisch apparaat vast te houden. Dit geldt voor apparaten zoals muziekspelers, navigatieapparaten en tablets. Het maakt niet uit waarvoor je het apparaat gebruikt.
De wet stelt: ‘Het is degene die een voertuig bestuurt verboden tijdens het rijden een mobiel elektronisch apparaat dat gebruikt kan worden voor communicatie of informatieverwerking vast te houden.’
Uitzonderingen: Stilstand
Als je stilstaat met je auto, brommer of fiets, bijvoorbeeld voor een stoplicht of in de file, dan mag je de telefoon wel vasthouden en gebruiken. Je bent dan niet aan het rijden. Maar zodra je weer in beweging komt, is er wel sprake van rijden. Hou je de telefoon dan nog vast, kun je een bekeuring krijgen. Ook als je net optrekt of langzaam vooruitgaat in een file.
Handsfree gebruik
Staat je mobiel in een houder terwijl je ’m bedient, dan ben je niet in overtreding. Er is dan geen sprake van ‘vasthouden’, maar van handsfree gebruik. Overigens kun je wel een bekeuring krijgen als je het verkeer in gevaar brengt. Door bijvoorbeeld te appen met telefoon in de houder, te gamen of een film te kijken (artikel 5 van de Wegenverkeerswet).
Lees ook: Achterruitenwisser vervangen: Kia Niro
Boetes voor ‘handheld’ bellen
De boetes voor het vasthouden van een telefoon tijdens het rijden zijn aanzienlijk:
- Voor fietsers: €170 exclusief administratiekosten.
- Voor automobilisten: €430
- Voor bromfietsers, snorfietsers of gehandicaptenvoertuigen met een motor: €300 exclusief administratiekosten.
In veel gevallen worden boetes onterecht uitgeschreven. Je krijgt dan van het CJIB een boete met feitcode R545: ‘als bestuurder tijdens het rijden een mobiel elektronisch apparaat vasthouden’. Bij dit soort boetes moet de politie je stoppen. Dit gebeurt echter vaak niet. Een politieagent schrijft je kenteken op en vervolgens krijg je de onterechte boete thuis. Hier worden regelmatig vergissingen/fouten in gemaakt. Ook wordt tegenwoordig vaak door een slimme camera geautomatiseerd gekeken of je je telefoon hebt vastgehouden tijdens het rijden.
Sinds 1 maart 2023 kost een boete voor het vasthouden van een telefoon in de auto 389 euro. De moeite dus om na te gaan of de boete daadwerkelijk terecht is!
Procedure bij een boete
Als een agent ziet dat je je telefoon in je hand hebt tijdens het rijden, moet hij of zij je staande houden. Dit is zo bepaald in de wet (artikel 5 WAHV). Doet de agent dit niet, moet hier een hele goede reden voor zijn, anders is de boete onterecht. De boete voor het vasthouden van een telefoon in de auto is dan namelijk ten onrechte opgelegd aan de eigenaar van de auto (de kentekenhouder). Met de juiste juridische gronden/argumenten weten we door bezwaar te maken deze (dure) boetes onderuit te halen.
Vergissingen en verwarringen
Zoals hierboven uitgelegd, vergeet de politie vaak om iemand staande te houden. Terwijl, juist op die manier kan de politie controleren of het daadwerkelijk om een mobiele telefoon gaat die wordt vastgehouden. Regelmatig komt het voor dat iemand een pasjeshouder, portemonnee of een make-up doosje heeft vastgehouden. Ook een e-sigaret wordt steeds vaker aangezien voor een mobiele telefoon, omdat deze soms ook een oplichtend schermpje hebben.
Lees ook: LED Upgrade voor je Zip: Zo Doe Je Het
GSJ legt uit: Gsm-gebruik achter het stuur
Door iemand niet te stoppen heeft de agent niet kunnen opschrijven om wat voor merk, type en kleur telefoon het gaat. Met deze info wordt duidelijk of het wel of niet een mobiele telefoon is geweest die iemand vast heeft gehouden. Het is echter niet zo dat als het merk, type en kleur niet zijn genoteerd, de boete alleen al op grond hiervan ongeldig is. We gebruiken daarom meerdere juridische argumenten om deze boetes vernietigd te krijgen.
Een veel voorkomende vergissing is dat agenten denken dat je helemaal geen mobiele telefoon mag vasthouden als je in de auto zit. Wanneer je stilstaat in de file of voor een stoplicht mag je wél je mobiele telefoon vasthouden. De feitcode R545 heeft het tenslotte over ‘tijdens het rijden een mobiele telefoon vasthouden’. Wanneer je voor het stoplicht stilstaat, ben je niet aan het rijden.
Telefoon in de houder
De hoogste rechter in Nederland heeft op 7 maart 2018 al geoordeeld dat als je mobiele telefoon in de autohouder zit, je deze wél mag bedienen. Het bedienen valt niet onder ‘tijdens het rijden een mobiele telefoon vasthouden’.
Telefoon op schoot
Als je telefoon op je schoot ligt, valt dat niet onder vasthouden. Het Gerechtshof heeft ons hier al eerder gelijk in gegeven. Het op schoot of op het been hebben van een mobiele telefoon kan volgens het Hof niet worden aangemerkt als vasthouden in de zin van artikel 61a RVV 1990 en valt dan ook niet onder feitcode R545. Bij vasthouden moet er echt sprake zijn van het omklemmen van de telefoon met de vingers.
Wat mag wel en wat mag niet?
Het is verboden om een mobiele telefoon (maar ook een muziekspeler, tablet of navigatiesysteem) vast te houden tijdens het besturen van een auto. Ook mag de telefoon dan niet geklemd worden tussen het oor en de schouder. Als de auto stilstaat, mag het in de hand houden van de mobiele telefoon wel, bijvoorbeeld in de file, voor een verkeerslicht, voor een geopende brug of op een parkeerplaats.
Lees ook: Appen achter het stuur: Wat zijn de gevolgen?
Tijdens het rijden mag een mobiel elektronisch apparaat niet worden vast gehouden. Dat valt sinds begin dit jaar volgens de Wegenverkeerswet en het Wetboek van Strafrecht onder roekeloos rijgedrag.
De telefoon mag wel bediend worden als deze in een houder op het dashboard zit. Bijvoorbeeld als de navigatie-app vraagt om een alternatieve route te accepteren. Ook mag spraakbediening worden gebruikt. De bestuurder mag hierbij niet de aandacht op de weg en het overige verkeer verliezen.
Met de telefoon in de houder op het dashboard mag níet geappt worden, omdat hiermee gevaar of hinder voor andere weggebruikers ontstaat en artikel 5 van de Wegenverkeerswet 1994 van toepassing is. In de wet staat: “Het is een ieder verboden zich zodanig te gedragen dat gevaar op de weg wordt veroorzaakt of kan worden veroorzaakt of dat het verkeer op de weg wordt gehinderd of kan worden gehinderd”.
Mobiel bellen met de telefoon op de luidspreker terwijl de telefoon op schoot ligt bij de bestuurder mag wel, maar zodra de bestuurder de telefoon oppakt om de verbinding te verbreken, is hij strafbaar. Ook een taxichauffeur, die bijvoorbeeld gebruik wil maken van een app om te weten waar hij een klant kan oppikken, mag de telefoon niet handheld bedienen.
Verzekering en roekeloos rijgedrag
Schade veroorzaakt door een appende bestuurder is niet altijd verzekerd. Met ingang van 1 januari 2020 bepalen de Wegenverkeerswet en het Wetboek van Strafrecht dat het in de hand houden van een elektronisch apparaat tijdens het rijden valt onder roekeloos rijgedrag. Dit kan gevolgen hebben voor de dekking op de motorrijtuigverzekering.
Als in de polisvoorwaarden van een verzekeraar is vermeld dat roekeloos rijgedrag niet verzekerd is, heeft de verzekeraar de mogelijkheid om schade veroorzaakt door appen achter het stuur te verhalen op verzekeringnemer. Dan hoeft zelfs een cascoschade aan de schadeveroorzakende auto niet te worden uitgekeerd.
Het gaat er dus om wat een verzekeraar in de polisvoorwaarden heeft opgenomen over roekeloos rijgedrag. Als roekeloos rijgedrag wordt uitgesloten in de polisvoorwaarden, valt appen achter het stuur, net zoals bijvoorbeeld het rijden zonder rijbewijs of het rijden onder invloed, daaronder en dan is voor iedereen duidelijk dat een hierdoor veroorzaakte schade niet gedekt is.
De strijd tegen de mobiele telefoon in het verkeer
Het Openbaar Ministerie zet verschillende middelen in om het gebruik van de mobiele telefoon tijdens het autorijden te bestrijden:
- De politie maakt gebruik van touringcars waarmee op de snelweg door de inzittenden gemakkelijk naar binnen kan worden gekeken bij langsrijdende auto’s.
- Er zijn nieuwe camera’s in gebruik genomen die vastleggen of iemand handheld gebruik maakt van de mobiele telefoon in de auto.
Bij het vermoeden van het vasthouden van een telefoon tijdens het rijden, worden de foto’s doorgestuurd naar het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB). Hier wordt door een buitengewoon opsporingsambtenaar beoordeeld of de bestuurder tijdens het rijden inderdaad de mobiele telefoon vasthield. Met, bij een positieve constatering, het gevolg dat de kentekenhouder een boete tegemoet kan zien.
RIJD MONO
Het devies van de politie is: RIJD MONO. Het is de bedoelding om de aandacht tijdens het rijden zo veel mogelijk bij het verkeer te houden. Met een telefoon in de hand is het risico op een ongeval aanwezig. Maar wat wordt precies onder “vasthouden” verstaan?
Natuurlijk valt de situatie daaronder dat de telefoon tijdens het rijden in de hand wordt gehouden, maar ook in andere situaties is daarvan sprake. Zo is het niet toegestaan om de mobiele telefoon aan de pols te bevestigen en die tijdens het rijden te bedienen of de telefoon tussen oor en schouder vast te klemmen. Hetzelfde geldt als de telefoon met oortjes met snoertje aan de telefoon is verbonden en waarbij continu de volumeknopjes worden vastgehouden (door een gesprek op te nemen/af te breken of het volume te regelen).
Als de telefoon tijdens het rijden op luidsprekerstand op schoot ligt, is dat in principe geen ‘vasthouden’, ook niet als de bestuurder voortdurend naar de mobiele telefoon kijkt en het stuur met één hand vasthoudt. Deze handeling kan mogelijk wel als overtreding van art. 5 van de Wegenverkeerswet 1994 (verder: WVW) (het veroorzaken van gevaar op de weg) worden aangemerkt als daardoor het verkeer wordt gehinderd.
Als het vasthouden van de telefoon - samen met nog een andere verkeersfout - leidt tot levensgevaar of gevaar voor zwaar lichamelijk letsel, kan sprake zijn van roekeloos rijgedrag, art 5a WVW. De straffen daarop zijn niet mals.
Net als voor een mobiele telefoon, geldt ook voor een tablet, navigatiesysteem of mediaspeler dat die niet tijdens het rijden mogen worden vastgehouden. En het bedienen van een smartwatch om je pols? Die mag - net als de volumeknopjes aan het oortelefoonsnoertje - wel incidenteel, maar niet continu worden bediend.
Tegenwoordig kiezen de meeste bestuurders ervoor om de telefoon tijdens het besturen van hun motorvoertuig in een telefoonhouder vast te klikken. Bij het incidenteel bedienen van de telefoon geldt dat niet als vasthouden, maar nog steeds moet te allen tijde de aandacht bij het verkeer worden gehouden.
Smartphone gebruik in het verkeer
Niet alleen appende automobilisten, maar ook appende fietsers en voetgangers veroorzaken veel ongelukken. Sinds 2002 is het vasthouden en bedienen van een telefoon tijdens het besturen van een auto verboden. Vanaf 2019 geldt de regel voor de bestuurders van alle voertuigen en dus ook op de fiets. Appen tijdens het fietsen is verboden.
Artikel 61a RVV 1990 verbiedt het vasthouden van een mobiel elektronisch apparaat dat gebruikt kan worden voor communicatie of informatieverwerking, tijdens het rijden. Het verbod geldt voor de bestuurders van alle voertuigen.
Het verbod op het vast houden van een mobiel geldt alleen tijdens het rijden. Appen tijdens het stilstaan voor een stoplicht, in de file of op een andere plaats in het verkeer is dus toegestaan.
Een smartphone vasthouden en appen tijdens het rijden is verboden. Als de smartphone in een houder is geplaatst, mag de bestuurder wel appen achter het stuur en tijdens het rijden. De bestuurder houdt dan immers geen electornisch mobiel apparaat vast. Of de smartphone in een houder is geplaatst of in de hand wordt gehouden tijdens het appen heeft echter nauwelijks invloed op de rijvaardigheid en de veiligheid. Ook het gebruik van een telefoon in een houder vergroot de kans op ongelukken. Een car kit of telefoonhouder in de auto maakt het gebruik van een telefoon onder het rijden dus niet veiliger.
Gevolgen van ongelukken door telefoongebruik
Na een ongeluk met ernstige gevolgen dat ontstaat door het appen achter het stuur is strafrechtelijke vervolging mogelijk. Het gebruik van een mobiel is gevaarlijk en verboden. Appen tijdens het rijden betekent het accepteren van een kans op een ongeluk.
Als het gebruik van een mobiel tot een ongeluk leidt, bestaat er recht op een schadevergoeding. Als een voetganger meer oog heeft voor zijn telefoon dan voor de weg ontstaan gevaarlijke situaties. Een automobilist die een appende voetganger aanrijdt kan mogelijk een beroep doen op overmacht. Daarvoor is wel van belang of de automobilist zelf een verkeersfout maakte en of hij of zij rekening moest houden met de appende voetganger.
Appen tijdens het rijden is ook een grondslag om aan te nemen dat een slachtoffer eigen schuld heeft. Als telefoon gebruik bijdraagt aan het onstaan van een aanrijding is er mogelijk sprake van eigen schuld van het slachtoffer. De aansprakelijke partij betaalt geen schade die door eigen schuld ontstaat. Het slachtoffer draagt bij eiegn schuld een deel van zijn of haar eigen schade.
Handhaving en camera's
De handhaving is nu anders geregeld dan dat je vanuit de wetenschap zou willen, en daar zijn praktische redenen voor. Afleiding is namelijk lastig te handhaven. Je kunt handhaven of mensen hun telefoon vasthouden of niet, maar afleiding door handsfree bellen is moeilijker te controleren.
De politie kan je staande houden als ze zien dat je je telefoon vasthoudt, maar ze zien niet iedere automobilist. Daarnaast handhaaft de politie met camera's. Het OM komt begin 2025 ook met camera's die gaan controleren op telefoongebruik. Onze camera's zijn een aanvulling op het werk van de politie. De politie doet wat zij kan en nu kunnen we met digitale handhaving intensiveren.
Het worden vijftig camera's die één of twee maanden op dezelfde plek zelfstandig kunnen opereren. Overtredingen worden door de camera's meteen doorgestuurd naar het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB).
Conclusie
Het gebruik van een mobiele telefoon achter het stuur is een ernstig probleem dat de verkeersveiligheid in gevaar brengt. De wetgeving is streng en de boetes zijn hoog. Het is van essentieel belang om je bewust te zijn van de risico's en je aandacht volledig op de weg te richten.