In Nederland is het belangrijk om te weten wanneer je je rijbewijs als geldig identificatiebewijs (ID) kunt gebruiken. Hoewel het rijbewijs in veel situaties handig is, zijn er specifieke regels en beperkingen waar je rekening mee moet houden. Dit artikel geeft een gedetailleerd overzicht van de mogelijkheden en beperkingen van het gebruik van je rijbewijs als ID, zowel in Nederland als in het buitenland.
Rijbewijs als ID in Nederland
In Nederland kan je rijbewijs in bepaalde gevallen dienen als een geldig legitimatiebewijs. Dit betekent dat je je rijbewijs als ID kunt gebruiken en hierdoor aantonen wie je bent. Een geldig identiteitsbewijs bij je hebben is vanaf 14 jaar ook verplicht om bij je te hebben. Heb je dit niet, kan dit zelfs een boete opleveren. Sinds maart 2023 is de Europese Unie ook bezig om het rijbewijs te digitaliseren in Nederland, zodat je het op je telefoon kunt opslaan met bijvoorbeeld Apple Wallet.
Hoe wordt een rijbewijs gemaakt? - RTV Noord
Wanneer wel?
Je kunt je rijbewijs als identiteitsbewijs gebruiken in situaties waarin je je moet identificeren, maar waarvoor geen paspoort of identiteitskaart vereist is. Voorbeelden zijn:
- Bij een identiteitscontrole van politie, toezichthouders en marechaussee
- Bij geldzaken
- Bij de notaris
- Op het werk
- In de zorg
- Bij zwartrijden in het openbaar vervoer
- Bij het bezoeken van een evenement
- Bij het stemmen (verkiezingen)
In feite is in veel dagelijkse situaties je rijbewijs als ID een geaccepteerde vorm van identificatie.
Wanneer niet?
Er zijn echter ook situaties waarin je rijbewijs niet als geldig identiteitsbewijs wordt beschouwd. Hieronder vallen:
Lees ook: Nieuw rijbewijs nodig? Lees dit!
- Bij de Belastingdienst (tenzij de Belastingdienst anders aangeeft)
- Bij aanvraag van een burgerservicenummer
- Uitkeringsaanvraag
- Indiensttreding bij een nieuwe werkgever
- Bij binnenlands vreemdelingentoezicht
- Inschrijving voor een opleiding bij een onderwijsinstelling
- Overige situaties waarin gegevens over verblijfsstatus en nationaliteit belangrijk zijn
Het is dus belangrijk om te weten dat hoewel je rijbewijs in veel situaties kan dienen als geldig legitimatiebewijs, dit niet altijd het geval is.
Rijbewijs als ID in het Buitenland
De regels met betrekking tot het gebruik van je rijbewijs als ID in Europa of daarbuiten zijn geheel anders dan in Nederland. Ondanks dat het misschien lijkt dat dit wel kan, mag dit officieel niet. Je kan je alleen in het buitenland legitimeren met een geldig ID bewijs of paspoort. Het is dus raadzaam om altijd een geldig legitimatiebewijs mee te nemen als je naar het buitenland gaat.
In sommige landen is zelfs vastgesteld dat het nederlands rijbewijs niet geldig is. Hier geldt alleen een internationaal rijbewijs. Deze moet je apart aanvragen.
Identificeren versus Legitimeren
Een lezer vroeg ons: soms krijg je de vraag om een identificatiebewijs, en soms moet je jezelf legitimeren. Maar maakt dat juridisch nog verschil? En klopt het dat het rijbewijs geen middel is om jezelf te identificeren?
- Identificeren wil zeggen “bewijzen wie je bent”.
- Legitimeren wil zeggen “bewijzen dat je bevoegd bent”.
Een rijbewijs legitimeert, het bewijst dat je bevoegd bent een motorvoertuig te besturen. Een paspoort identificeert je. Het toont je identiteit en bevat kenmerken om vast te stellen dat jij die persoon bent. Een rijbewijs identificeert je indirect ook, je naam en foto staan erop. Maar specifiek als je je status als Nederlander of EU-burger moet bewijzen (identificatie als ingezetene) werkt het rijbewijs niet: dat staat er niet op. Daarom is je rijbewijs in het buitenland geen geldig identificatiebewijs.
Lees ook: Alles over je rijbewijs
Vroeger maakte de wet onderscheid tussen identificatie- en legitimatiebewijzen en bepaalde dat een rijbewijs géén geldig middel was als je jezelf moest identificeren. Dat is met de huidige wet anders: de Wet op de identificatieplicht noemt nu in artikel 1 expliciet het rijbewijs als identificatiemiddel. Daarmee maakt het dus niet meer uit wat je laat zien, paspoort, identiteitsbewijs of rijbewijs.
Let wel op dat een rijbewijs zijn kracht als identiteitsbewijs verliest als de eigenaar de bevoegdheid tot besturen van een motorvoertuig is ontzegd! Enkele wetten schrijven specifiek voor dat het rijbewijs niet mag worden gebruikt. Dit heeft meestal te maken met het moeten vaststellen van je nationaliteit of status als Nederlander.
Rijbewijs bij het CBR
Om examen te mogen doen bij het CBR moet u een geldig identiteitsbewijs laten zien. Waar het identiteitsbewijs aan moet voldoen en welke documenten u mag gebruiken, hangt af van uw nationaliteit.
Nederlandse nationaliteit
Als u de Nederlandse nationaliteit heeft, dan identificeert u zich met 1 van onderstaande documenten:
- Een geldig Nederlands paspoort
- Een geldige Nederlandse identiteitskaart
- Een Nederlands rijbewijs (de geldigheidsduur van het rijbewijs mag verstreken zijn)
Nederlandse én andere nationaliteit
Dan identificeert u zich met 1 van onderstaande documenten:
Lees ook: Rijbewijs Verlengen Losser
- Een geldig Nederlands paspoort
- Een geldige Nederlandse identiteitskaart
- Een Nederlands rijbewijs (de geldigheidsduur van het rijbewijs mag verstreken zijn)
Nationaliteit van een land in de EU, EER of Zwitserland
Als u de nationaliteit van een land in de EU, EER of Zwitserland heeft, dan identificeert u zich met 1 van onderstaande documenten:
- Een geldig paspoort uit de EU, EER of Zwitserland
- Een geldige identiteitskaart uit de EU, EER of Zwitserland
- Een geldig Nederlands verblijfsdocument
- Een Nederlands rijbewijs (de geldigheidsduur van het rijbewijs mag verstreken zijn)
Nationaliteit van een land buiten de EU, EER of Zwitserland
Als u de nationaliteit van een land buiten de EU, EER of Zwitserland heeft, dan identificeert u zich met 1 van onderstaande documenten:
- Een geldig buitenlands paspoort met:
- óf een geldige sticker voor verblijf in Nederland (deze sticker bevindt zich in het paspoort of op een los inlegvel)
- óf een geldige artikel 9-brief (dit mag de brief zelf zijn of een digitale versie van de brief)
- Een geldig Nederlands verblijfsdocument
- Een geldig Nederlands reisdocument voor vluchtelingen
- Een geldig Nederlands reisdocument voor vreemdelingen
- Een geldig buitenlands identiteitsbewijs. Let op: dit geldt alleen als u met het examen géén categorie op uw rijbewijs krijgt. Bijvoorbeeld als u uw recreatievaartbewijs of Rijnzone wilt behalen of een Rijnzone wilt bijschrijven
- Een Nederlands rijbewijs (de geldigheidsduur van het rijbewijs mag verstreken zijn bij rijbewijsexamens)
Eisen aan het identiteitsbewijs
Waar moet het identiteitsbewijs aan voldoen?
- Het moet geldig, leesbaar en controleerbaar zijn, op naam van de aanvrager staan, en voorzien zijn van een pasfoto.
- Het moet het originele identiteitsbewijs zijn, dus geen kopie of een bewijs van vermissing.
- Het mag geen noodpaspoort of laissez passer zijn (dat is alleen geldig als reisdocument, maar niet als legitimatie).
- De persoonsgegevens op uw identiteitsbewijs moeten overeenkomen met de gegevens in de Basisregistratie Personen (BRP) bij uw gemeente.
Wanneer geen examen bij het CBR?
Wanneer kan ik geen examen of toets doen bij het CBR?
- Als uw identiteitsbewijs niet voldoet aan de hierboven gestelde eisen
- Als er andere gebreken van uw identiteitsbewijs worden geconstateerd
- Als uw identiteit niet op de juiste wijze of overtuigend kan worden vastgesteld via uw identiteitsbewijs
Rijbewijs aanvragen bij de gemeente
Het CBR adviseert u om vóór het beginnen met rijlessen of vóór uw examen bij uw gemeente te informeren of u een rijbewijs kunt krijgen als u bent geslaagd voor het rijexamen.
Als u slaagt voor het rijexamen bij het CBR, beoordeelt uw gemeente of u een rijbewijs kunt krijgen. Verder kan de gemeente u alleen een rijbewijs afgeven als u in de 365 dagen vooraf aan de aanvraag tenminste 185 dagen in Nederland heeft gewoond.
Het CBR is niet aansprakelijk voor schade als gevolg van een weigering tot afgifte van een rijbewijs. Of voor kosten die u heeft gemaakt voor een rijopleiding en rijexamen die niet tot een rijbewijs hebben geleid.
Vragen over uw identiteitsbewijs?
Als u twijfelt of uw identiteitsbewijs geschikt is voor toelating tot het examen neem dan voor uw examen contact op met onze klantenservice. Wij helpen u graag verder. Neem ook contact op in de volgende situaties:
- De gegevens op uw identiteitsbewijs zijn niet hetzelfde als in de Basisregistratie Personen (BRP).
- Als op uw identiteitsbewijs uw meisjesnaam niet vermeld staat (bijvoorbeeld als u een paspoort heeft uit Polen, Tsjechië, Zwitserland of Kroatië).
- Als uw achternaam niet volledig op uw identiteitsbewijs past omdat hij te lang is.
EU-rijbewijs en de Participatiewet
Niet iedereen beschikt over een geldig paspoort of identiteitskaart. Het moeten aanvragen van een van die twee documenten op het moment dat een aanvraag voor bijstand wordt gedaan, jaagt de inwoner op kosten. Het kunnen identificeren met een geldig EU-rijbewijs kan dit voorkomen.
Deze maatregel heeft weinig impact op gemeenten. Deze wijziging vraagt een eenmalige aanpassing van de ICT-systemen.
Nadeel van het identificeren met een rijbewijs is dat op basis daarvan niet kan worden vastgesteld of de aanvrager rechtmatig in Nederland verblijft. Dat is vereist op grond van artikel 11.
Overzicht van Geldigheid Rijbewijs als ID
Hieronder een tabel die de verschillende situaties samenvat waarin een rijbewijs wel of niet als geldig identificatiebewijs kan dienen:
| Situatie | Rijbewijs geldig als ID? | Opmerkingen |
|---|---|---|
| Identiteitscontrole door politie | Ja | |
| Geldzaken | Ja | |
| Notaris | Ja | |
| Werk | Ja | |
| Zorg | Ja | |
| Stemmen | Ja | |
| Belastingdienst | Nee | Tenzij anders aangegeven |
| Aanvraag burgerservicenummer | Nee | |
| Buitenland | Nee | Alleen paspoort of ID-kaart geldig |
| CBR examen (met bepaalde nationaliteiten) | Ja | Afhankelijk van nationaliteit |
Hoewel het rijbewijs in veel situaties kan dienen als een geldig legitimatiebewijs, zowel in Nederland als in andere Europese landen, is het belangrijk om op de hoogte te zijn van de situaties waarin dit wel en niet het geval is.