Rijden zonder rijbewijs in België is een ernstige overtreding van de verkeerswetgeving. Het besturen van een voertuig is vaak erg leuk om te doen, vooral als je dit voor de eerste keer doet, echter, iedereen die een motorvoertuig bestuurt, moet in bezit zijn van een rijbewijs. Dit staat in de wegenverkeerswet artikel 107. De wetgever heeft het rijden zonder rijbewijs als onwenselijk gezien en heeft dit als een overtreding aangemerkt.
Waarom mag je niet rijden zonder rijbewijs? Wat zijn de gevolgen hiervan?
In dit artikel bespreken we de juridische procedures, mogelijke sancties en de gevolgen die je kunt verwachten als je in België zonder geldig rijbewijs wordt aangehouden.
De Verschillende Vormen van Rijden Zonder Rijbewijs
De meest klassieke vorm van het zonder rijbewijs rijden, is wanneer iemand in het geheel niet in het bezit is van een rijbewijs. Dit kan zijn omdat iemand in het geheel niet aan rijlessen is begonnen of omdat iemand er niet in is geslaagd het rijexamen te halen.
Daarnaast kan men rijden zonder rijbewijs wanneer er sprake is van een tijdelijk rijverbod. Dit tijdelijke rijverbod kan zijn gebaseerd op de invordering van een rijbewijs door de politie, een inhouding door de officier van justitie en een ontzegging van de rijbevoegdheid door de rechter. Voorts kan men rijden zonder rijbewijs wanneer er sprake is van een tijdelijk rijverbod. Dit tijdelijke rijverbod kan zijn gebaseerd op de invordering van een rijbewijs door de politie, een inhouding door de officier van justitie en een ontzegging van de rijbevoegdheid door de rechter.
Lees ook: Rijden zonder rijbewijs in België
Een andere vorm is wanneer het rijbewijs ongeldig is. In artikel 107 lid 2 Wegenverkeerswet is opgenomen dat een rijbewijs zijn geldigheid niet mag hebben verloren. Door de vele maatregelen die het CBR kan nemen, is dit een modernere vorm van het zonder rijbewijs rijden.
Wettelijke Basis en Strafrechtelijke Vervolging
Het rijden zonder rijbewijs is een strafbaar feit. In tegenstelling tot het zonder rijbewijs rijden is het rijden zonder geldig rijbewijs een misdrijf. De maximale straf voor dit feit is een gevangenisstraf van 12 maanden en een geldboete van € 21.750,- (2020). Net als het rijden zonder geldig rijbewijs is dit een misdrijf.
Met de bedoeling de verkeersveiligheid te verbeteren en het aantal verkeersdoden terug te dringen, werden de straffen op zware verkeersmisdrijven aanzienlijk verzwaard. Dit gebeurde door de wetten van 9 maart 2014 en 6 maart 2018. De wet van 9 maart 2014 heeft in artikel 38, § 6 WPW een bijzonder herhalingsregime voor zware verkeersmisdrijven ingevoerd.
Uit de parlementaire voorbereiding van de wet van 9 maart 2014 volgt dat de wetgever, teneinde het aantal verkeersslachtoffers te verminderen, maatregelen heeft willen nemen die een impact op lange termijn hebben en met name de herhaling bij overtredingen van de wet betreffende de politie over het wegverkeer strenger heeft willen bestraffen. De wetgever hoopt op de eerste plaats dat strengere straffen zullen leiden tot een gedragswijziging van de weggebruikers. Op de tweede plaats beoogde de wetgever ook een strenger repressief optreden.
De verkeersmisdrijven die verband houden met de rijbewijswetgeving en die staan opgesomd in artikel 30, § 1 WPW, worden voortaan strenger bestraft. Volgens art. 30, § 1, 2° WPW wordt ook strafbaar degene die een motorvoertuig bestuurt zonder de voorwaarden of de beperkingen, vermeld op het rijbewijs of het als zodanig geldend bewijs, onder meer in de vorm van codes, na te leven, onverminderd de toepassing van eventuele specifieke bepalingen vervat in deze wet. Deze aanvulling was wenselijk. Tot nu toe werden bestuurders die de voorwaarden vermeld op hun rijbewijs niet naleefden, met enige creativiteit, vervolgd op grond van een inbreuk op art. 30, § 1, 1° of 4° WPW.
Lees ook: Tweedehands Kia: Tips voor Aankoop
Herhaling van Overtredingen
De gevangenisstraffen en geldboeten worden verdubbeld bij herhaling van de bepalingen van art. Met gevangenisstraf van een maand tot twee jaar en met geldboete van 400 euro tot 5.000 euro of met een van die straffen alleen, wordt gestraft eenieder die, na een veroordeling met toepassing van een bepaling van § 1, of van artikel 34, § 2 of artikel 35 deze bepaling binnen drie jaar te rekenen van de dag van de uitspraak van een vorig veroordelend vonnis dat in kracht van gewijsde is gegaan opnieuw overtreedt.
De wet van 9 maart 2014 heeft in artikel 38, § 6 WPW een bijzonder herhalingsregime ingevoerd bij zware verkeersmisdrijven. Door de wetten van 6 maart 2018 en 2 september 2018 werd de tekst van artikel 38, §6 WPW aangepast, teneinde te verhelpen aan interpretatieproblemen die waren gerezen. Voor de wet van 9 maart 2014 golden specifieke regels voor herhaling. Er was slechts sprake van wettelijke herhaling indien een beklaagde een soortgelijk verkeersmisdrijf beging (bijvoorbeeld herhaling bij alcohol- of druggerelateerde verkeersmisdrijven of herhaling bij vluchtmisdrijf). Volgens art. 38, § 6 WPW is er sprake van herhaling zodra een beklaagde, die werd veroordeeld voor een ernstig verkeersmisdrijf (bijvoorbeeld snelheidsovertreding waarvoor een verplicht rijverbod geldt) binnen de drie jaar te rekenen vanaf de dag van de uitspraak van het vorig veroordelend vonnis, opnieuw een verkeersmisdrijf dat staat opgesomd in art.
In geval van herhaling binnen drie jaar na een veroordeling waarin toepassing is gemaakt van het eerste lid van art. In geval van nieuwe herhaling binnen drie jaar na een veroordeling waarin toepassing is gemaakt van het tweede lid of derde lid van art.
Mogelijke Sancties en Gevolgen
Wanneer je in België wordt aangehouden zonder rijbewijs, gelden er bepaalde juridische procedures en mogelijke sancties, ongeacht of je uit Nederland komt.
- Als je zonder geldig rijbewijs rijdt, kun je een administratieve boete krijgen.
- Rijden zonder rijbewijs kan ook leiden tot strafrechtelijke vervolging.
- In sommige gevallen kan de politie het voertuig in beslag nemen als je zonder rijbewijs rijdt.
- Rijden zonder rijbewijs kan ook gevolgen hebben voor je verzekeringsdekking.
- Als je wordt aangehouden, is het raadzaam om juridische bijstand te zoeken.
Het is belangrijk om te onthouden dat de specifieke consequenties afhankelijk kunnen zijn van de omstandigheden van de overtreding en eventueel andere relevante factoren.
Lees ook: Volvo in België
Geldboete
Het besturen van een motorvoertuig zonder geldig rijbewijs kan leiden tot aanzienlijke geldboetes. De maximale straf voor het zonder rijbewijs rijden is op grond van artikel 177 Wegenverkeerswet een hechtenis van zes maanden en een geldboete van de derde categorie. Om de gelijkheid in de berechting te bevorderen heeft het College van Procureurs-Generaal van het Openbaar Ministerie een richtlijn voor straffen opgesteld. Dit is de Richtlijn voor strafvordering feitgecodeerde misdrijven en overtredingen.
Een eerste overtreding wordt met een geldboete afgedaan. Bij een tweede overtreding wordt de verdachte gedagvaard voor de Kantonrechter en wordt er een geldboete en 1 week hechtenis voorwaardelijk geëist. Als de politie je aanhoudt zonder dat je in het bezit bent van een rijbewijs, krijg je hier een boete voor. De boete voor de eerste keer rijden zonder rijbewijs bedraagt €340,00. De tweede keer dat de politie je betrapt, is de boete €400,00 en krijg je een voorwaardelijke gevangenisstraf van 1 week.
Word je vaker dan twee keer betrapt met rijden zonder rijbewijs dan kan je een langere gevangenisstraf opgelegd krijgen. Hiernaast kan de politie ook besluiten je voertuig in beslag te nemen. De maximale straf voor dit strafbaar feit is zes maanden hechtenis en een boete van €8.700,00.
Verzekeringsproblemen
Rijden zonder geldig rijbewijs kan ook gevolgen hebben voor de verzekering. Wanneer iemand niet in het bezit is van een (geldig) rijbewijs en een aanrijding veroorzaakt, kan men problemen met de verzekeringsmaatschappij krijgen. In de meeste verzekeringspolissen is namelijk opgenomen dat de verzekeraar de uitgekeerde schade op de verzekerde kan verhalen wanneer iemand ten tijde van het ongeval niet in het bezit was van een (geldig) rijbewijs.
Als je besluit de weg op te gaan zonder rijbewijs dan ben je niet verzekerd als je betrokken raakt bij een ongeluk. Dit betekent dat je persoonlijk verantwoordelijk bent om de schade van de tegenpartij te vergoeden, dit gaat zowel om materiële schade als letselschade zoals bijvoorbeeld medische kosten, huishoudelijke hulp, reiskosten, smartengeld en misgelopen salaris. Deze kosten kunnen in enorm hoge bedragen resulteren.
Inbeslagname van het Voertuig
Volgens het nieuwe art. 50, § 1 WPW kan de rechter tijdelijke immobilisering van het voertuig bevelen in alle gevallen waarin tijdelijk verval van het recht tot het besturen van een voertuig als straf wordt uitgesproken. Immobilisering mag voor geen langere duur dan die van het tijdelijk verval van het recht tot sturen worden uitgesproken. Op basis van art. Indien het voertuig geen eigendom is van de dader van het misdrijf, kan de rechter niettemin de verbeurdverklaring van het voertuig bevelen indien de eigenaar van het voertuig veroordeeld wordt voor een overtreding zoals bedoeld in de artikelen 32, 37, 2°, 37bis, § 1, 3°, of 49 WPW.
Er zijn weinig tot geen uitzonderingen op het verbod om zonder rijbewijs te rijden. Zelfs als men in het bezit is van een buitenlands rijbewijs, moet dit geldig zijn volgens de Belgische wetgeving.
Verkeersveiligheid en Verantwoordelijkheid
Rijden zonder rijbewijs is niet veilig. Dit kan tot ernstige gevolgen leiden. Een aantal van deze gevolgen zijn hieronder opgesomd. Lees ze goed door, en doe er je voordeel mee, zodat dit jou niet kan overkomen. Het CBR controleert in Nederland of je veilig de weg op kan. Dit wordt gedaan met een theorie- en praktijkexamen. Niet alleen voor jezelf is dit belangrijk, maar ook voor de weggebruikers om je heen. Nederland staat op plek 14 voor de strengste rijopleidingen ter wereld. Hierdoor staan we op de achtste plek voor het minste aantal dodelijke verkeersongevallen per jaar. Deze strenge rijopleiding is er dus niet voor niets!
Als jij besluit te gaan rijden zonder rijbewijs, kunnen er gevaarlijke situaties ontstaan. Dit komt doordat je nog onervaren bent. Hierdoor heb je de auto niet volledig onder controle.
Artikel 42 WPW bepaalt nog steeds dat verval van het recht tot sturen moet uitgesproken worden wanneer de schuldige lichamelijk of geestelijk ongeschikt wordt bevonden tot het besturen van een motorvoertuig. Volgens het bestaande artikel 42 WPW kon dit echter enkel naar aanleiding van een veroordeling wegens overtreding van de politie over het wegverkeer of wegens een verkeersongeval te wijten aan het persoonlijk toedoen van de dader. Nieuw is ook dat de uitspraak van dit verval mogelijk is in elke stand van de procedure, ongeacht wie het rechtsmiddel heeft ingesteld.
De rechtbank dient de duur van het verval niet langer te bepalen. Degene die wegens lichamelijke of geestelijke ongeschiktheid van het recht tot sturen vervallen is verklaard, kan, na minstens zes maanden te rekenen van de dag van de uitspraak van het vonnis dat in kracht van gewijsde is gegaan, een herziening vragen via een aan het openbaar ministerie gericht verzoekschrift voor het gerecht dat het verval heeft uitgesproken. Tegen de uitspraak van dit gerecht staat geen hoger beroep open.
Alcoholslot als Alternatief
Het doel van een alcoholslot is te komen tot een verandering van het gedrag bij alcoholgebruik en rijden. Het omkaderingsprogramma start met een opleiding over de voorwaarden die een bestuurder moet respecteren en wordt het gebruik van het alcoholslottoestel uitgelegd. Daarnaast vinden op regelmatige tijdstippen gesprekken plaats, waarin de gegevens worden besproken die in het toestel bewaard en uitgelezen zijn. De bestuurder zal aangesproken worden op de eventuele afwijkingen en overtredingen die zij/hij beging.
Zes maanden na de start van het programma volgt de bestuurder een vorming in groep. Hier worden de ervaringen met het gebruik van het toestel en het gescheiden houden van rijden en drinken gedeeld, ook na verwijdering van het toestel in de toekomst. Deze mogelijkheid had de rechter reeds volgens het bestaande artikel 37/1 WPW.
In geval van een veroordeling wegens overtreding van artikel 34, § 2, indien de ademanalyse een alcoholconcentratie van ten minste 0,78 milligram per liter uitgeademde alveolaire lucht meet of de bloedanalyse een alcoholconcentratie van ten minste 1,8 gram per liter bloed aangeeft, verplicht de wet de rechter om de geldigheid van het rijbewijs van de overtreder te beperken tot alle motorvoertuigen die zijn uitgerust met een alcoholslot volgens dezelfde modaliteiten als bedoeld in het eerste lid.
Artikel 37/1, § 2 WPW bepaalt evenwel dat de rechter, indien hij zijn beslissing motiveert, een of meerdere voertuigcategorieën kan aanduiden overeenkomstig de bepalingen vastgesteld door de Koning krachtens artikel 26, waarvoor hij de geldigheid van het rijbewijs niet beperkt overeenkomstig § 1. Uiteraard zijn er heel veel bestuurders die voor de uitoefening van hun professionele activiteiten een rijbewijs B nodig hebben.
Het opleggen van een alcoholslot gaat gepaard met belangrijke kosten voor de veroordeelde. De bestraffing op het niet respecteren van het alcoholslot staat opgenomen in artikel 37/1, § 4 WPW. De bestuurder die is veroordeeld wegens overtreding van dit artikel en een motorvoertuig bestuurt waarvoor een rijbewijs vereist is en dat niet uitgerust is met het opgelegde alcoholslot, of die als bestuurder niet voldoet aan de voorwaarden van het omkaderingsprogramma, wordt gestraft met een gevangenisstraf van vijftien dagen tot twee jaar en met een geldboete van 500 euro tot 2.000 euro of met een van die straffen alleen en met het verval van het recht tot het besturen van een motorvoertuig voor een periode die ten minste even lang is als de periode waarin de geldigheid van het rijbewijs werd beperkt.
De veroordeelde kan er ook voor opteren om geen alcoholslot in zijn motorvoertuig(en) te laten installeren en te kiezen voor andere vervoersmiddelen. Zijn/haar rijbewijs moet hij/zij in dat geval ter griffie afgeven, maar hij/zij gaat dan op de gemeente geen nieuw rijbewijs met de code voor het alcoholslot afhalen.
Aansprakelijkheid van de Kentekenplaathouder
De wet van 6 maart 2018 wijzigt de bestaande regels betreffende de aansprakelijkheid van de houder van de kentekenplaat voor de overtredingen die werden begaan met zijn voertuig, wanneer de bestuurder niet werd geïdentificeerd. De houder van de kentekenplaat kan dit vermoeden weerleggen door met elk middel te bewijzen dat hij niet de bestuurder was op het ogenblik van de feiten. “Met gevangenisstraf van vijftien dagen tot twee jaar en met geldboete van 50 euro tot 4.000 euro of met een van die straffen alleen, wordt gestraft, hij die de verplichting bedoeld in artikel 67bis, tweede lid, tweede zin, niet nakomt. De rechter kan bovendien het verval van het recht tot het besturen van een motorvoertuig uitspreken voor een duur van ten minste acht dagen en ten hoogste vijf jaar of levenslang.
14-jarige Marokkaan rijdt als een gek zonder rijbewijs WEGMISBRUIKERS
Rijverbod en Herstelonderzoeken
Het opleggen van een lange periode van rijverbod, al dan niet gekoppeld aan herstelonderzoeken, is in veel gevallen een efficiënt middel om te trachten een ombuiging in het gedrag van een hardleerse bestuurder te bekomen. Het valt echter te betreuren dat art. De verplichting om te slagen voor de herstelonderzoeken, beoogt volgens het Grondwettelijk Hof niet de recidiverende bestuurder te bestraffen, maar de maatschappij tegen onverantwoord verkeersgedrag te beschermen.
De maatregel die beoogt te waarborgen dat een bestuurder over de vereiste bekwaamheden en kwalificaties beschikt om zich in het verkeer te begeven, is evenredig met de nagestreefde doelstelling en zou niet als een strafmaatregel kunnen worden beschouwd louter vanwege de gestrengheid ervan.
Telefoneren achter het Stuur
In België is de minimale boete voor telefoongebruik achter het stuur een stuk milder dan in Nederland. Waar je er in België met een boete van 174 euro (plus 9,06 euro administratiekosten) vanaf komt, ben je in Nederland 420 euro (plus 9 euro administratiekosten) kwijt. Moet je voor de Belgisch rechter verschijnen, dan kan de boetes stijgen tot 4.000 euro.
Daarnaast moeten bellende bestuurders in Oost-Vlaanderen, Brussel, Halle en Vilvoorde sinds vorig jaar hun rijbewijs acht dagen inleveren. De Belgisch Minister van Mobiliteit, Lydia Peeters, wil een hardere aanpak tegen telefoongebruik achter het stuur. Daarom kun je vanaf 1 februari 2024 ook in het Belgische Limburg ook je rijbewijs kwijtraken. Naast de geldboete kom je niet acht, maar vijftien dagen zonder rijbewijs zitten. Ook als Nederlander kun je je rijbewijs kwijtraken in België.
De extra straf komt in navolging van cijfers van de Belgische politie. Daaruit blijkt dat er in België jaarlijks zo’n 50 verkeersdoden en 4.500 gewonden vallen door afleiding door de GSM. Naast de extra straf moet de campagne ‘Focus op de weg, niet op je GSM’ zorgen voor minder telefoongebruik achter het stuur in België.
Ondanks het lagere boetebedrag ten opzichte van Nederland verdiende de Belgische staat flink aan telefonerende weggebruikers. Alleen al in de eerste helft van 2023 kwam er tenminste 6,7 miljoen euro binnen door deze boetes. Met de campagne en de extra straf moet dit bedrag natuurlijk naar beneden.
Conclusie
Rijden zonder rijbewijs in België is een serieuze zaak met aanzienlijke gevolgen. Van geldboetes en strafrechtelijke vervolging tot verzekeringsproblemen en de mogelijkheid van inbeslagname van het voertuig, de risico's zijn groot. Het is cruciaal om de verkeerswetgeving te respecteren en ervoor te zorgen dat je altijd met een geldig rijbewijs rijdt.
Deze tabel geeft een overzicht van de mogelijke gevolgen:
| Overtreding | Mogelijke Gevolgen |
|---|---|
| Eerste keer rijden zonder rijbewijs | Geldboete (€340,00) |
| Tweede keer rijden zonder rijbewijs | Geldboete (€400,00) en voorwaardelijke gevangenisstraf (1 week) |
| Herhaaldelijk rijden zonder rijbewijs | Langere gevangenisstraf en inbeslagname van het voertuig |
| Rijden zonder verzekering | Persoonlijke aansprakelijkheid voor schade aan derden |