Klaas Bruinsma, bijgenaamd "De Dominee", was een sleutelfiguur in de Nederlandse onderwereld. Zijn leven, gekenmerkt door drugshandel, liquidaties en uiteindelijk een gewelddadige dood, is een verhaal van opkomst en ondergang in de criminele wereld.
Klaas Bruinsma
Vroege Leven en Etiënne U.
Het levensverhaal van Etiënne U., een Surinaams jochie, begint in de winter van 1958 in Amsterdam. Een brand in hun woning markeert een vroeg trauma. Etiënne ontwikkelt zich tot een kind met een hoog IQ, maar ook met onhandelbaar gedrag. Hij groeit op in opvangtehuizen en ontpopt zich tot de leider van een brommerbende in Amsterdam-West. Op jonge leeftijd komt hij in aanraking met justitie en belandt in jeugdgevangenissen.
Etiënne U. zal later verklaren dat hij zich pas serieus met drugshandel gaat bezighouden als hij Klaas Bruinsma leert kennen en zich bij hem aansluit, midden jaren tachtig. Maar als jonge twintiger pleegt hij zijn overvallen met zijn bende van vier man juist bij voorkeur op hasjhandelaren, om de geroofde hasj en wiet vervolgens door te verkopen.
De wapens die bij deze overvallen worden gebruikt heeft Etiënne zelf gekocht bij de kleurrijke wapenhandelaar Paul ‘Pistolen Paultje’ Wilking, die vanuit zijn woning in de Amsterdamse concertgebouwbuurt een winkeltje in duistere goederen drijft. De overvallen leveren voor honderden guldens cashgeld en voor duizenden guldens hasjvangst op.
Lees ook: EPC voor Mercedes: Een diepgaande blik
Zo bezoeken U. en zijn mede-bendeleden een grote hasjhandelaar en zeggen dat ze over veel geld beschikken en graag ‘groot willen inkopen’. De handelaren tonen hun waren, waarna de heren hun pistolen trekken en toeslaan. De kans op aangifte is nihil, weten de jonge criminelen. Want al die hasjhandelaren die ze bestelen werken zelf natuurlijk diep in de illegaliteit.
Soms gaat het er hard aan toe: in Hilversum schiet U. de deur van een drugsdealer kapot. Hij steekt het slachtoffer een pistool in de mond met de dreigende woorden: “Of je vertelt nu waar het geld ligt of je gaat lood slikken.” In Zwolle schiet hij met een vuurwapen in het been van een handelaar die niet kan geloven dat de overval menens is. En in Utrecht vergrijpt U. zich volgens justitie aan de vrouw des huizes als zijn makkers op een hoger gelegen etage de boel leegroven.
Naast hasjhandelaren heeft de bende van U. ook nog andere doelwitten. Uit een kluis van het Amsterdamse hotel Die Port van Cleve steelt de groep ongeveer 3000 gulden (bron: De Telegraaf) nadat ze eerder twee receptionisten in de lift hebben opgesloten. Tijdens de roof komt er ineens een Amerikaanse toerist op U. afgelopen. De man denkt dat het om filmopnamen gaat en roept uit: “So and you are Billy the Kid! Hahaha!” U. dwingt de man vervolgens met zijn blaffer in de hand zijn portefeuille af te geven. Een lachje kan er niet af.
Al het onbesuisde machtsvertoon dat de U.-groepering aan de dag legt, leidt begin 1975 tot een enorm tragische gebeurtenis: de dood van Anthony van Luyn, een doodgewone 20-jarige Utrechter die een avondje op stap is in Amsterdam, op weekendverlof als dienstplichtig militair.
Voorjaar 1975 zit Etiënne in de rechtbank om zich voor zijn misdrijven te verantwoorden. Maar dan tipt hij de BVD. Aan een gevangenisbewaarder verklapt U. in het Huis van Bewaring dat Molukkers in een cel boven hem van plan zijn koningin Juliana te gijzelen op Paleis Soestdijk om zo aandacht te krijgen voor de Molukse kwestie.
Lees ook: Gids voor Zekeringen Mercedes Vito W638
De rechter weet uiteindelijk niet wat hij aanmoet met de kleine gedrongen Surinaamse man en zijn misdaadgroep. Etiënne is iemand die volgens psychiatrische rapporten heel slecht in de bajes kan zitten en waarvan uit tests ook blijkt dat hij psychisch erg in de war is, getuige alleen al zijn waanzinnige obsessie voor wapens.
De Hells Angels
Op 21 maart 1982 rijdt hij in een imposante BMW door de rosse buurt van Amsterdam. Ter hoogte van de Oudezijds Voorburgwal krijgt hij onenigheid met twee voetgangers. Toevallig zijn dit twee leden van de Hells Angels-motorclub die meteen omdraaien na het getoeter en een aantal beuken tegen het lakwerk van de BMW geven. Er ontstaat een schietpartij waarbij een van de twee motormannen gewond raakt aan zijn been. Zijn maat springt in paniek in de gracht.
Vervolgens duurt het weken voordat de politie U. oppakt. Hij beschikt over vijf à zes verschillende onderduikadressen in de stad, zo ontdekken rechercheurs die hem een poosje schaduwen om meer over zijn levenswandel te weten te komen. Als men hem dan toch weet te arresteren, blijkt hij in zijn woning een grote partij explosieven te bewaren. Niemand weet waar U. het goedje, trotyl geheten, voor nodig heeft en zelf houdt hij natuurlijk zijn mond.
Samenwerking met Klaas Bruinsma
Etiënne U. leert Klaas Bruinsma -ofwel De Dominee- al in 1980 kennen, kort nadat hij is vrijgekomen uit de TBS-kliniek. Bruinsma spreekt bij die gelegenheid zijn bewondering uit voor U.’s harde praktijken. De twee gaan echter pas in 1985 met elkaar samenwerken, waarbij U. voor de buitenwereld de rol van chauffeur op zich neemt.
Met zijn niet geringe intelligentie speelt Etiënne al na niet al te lange tijd een grote rol in deze organisatie die Ω een unicum voor Nederland als een echt bedrijf is opgedeeld in divisies: moord, handel, gokkasten, incasso etc. U. begint als chauff eur, wordt daarna bodyguard, maar al snel knoopt hij contacten aan met de mensen met wie Bruinsma zijn vermogen belegt en neemt hij in de hiërarchie een plek net onder de top in. U. neemt ook het jargon over van de Dominee.
Lees ook: Informatie over Mercedes-Benz Autoverzekeringen
Bruinsma koppelt aan het einde van zijn leven de late jaren tachtig dagen van grote euforie aan periodes van grote neerslachtigheid. Dit alles wordt nog eens versterkt door zijn cokegebruik. Alleen vertrouwelingen als U. mogen hem in die dagen zien, als hij op bed gelegen in zijn hotelkamer of in zijn appartement in Oud-Zuid wordt verzorgd door een oude vriendin. Tijdens deze sessies geeft hij in lange monologen te kennen dat hij zijn loopbaan als internationaal drugshandelaar wil afbouwen.
Waar de jonge crimineel als straatbendeleider nog volop de aandacht trekt met zijn soms nogal zinloze geweldsdelicten, daar is de latere U. een beheerst speler op het schaakbord van de internationale misdaad. Justitie ontdekt dat U. in deze periode nauw gaat samenwerken met de mensen die Bruinsma ook voor ‘geldzaken’ heeft ingeschakeld.
Wanneer De Dominee wordt geliquideerd, in de zomer van 1991, vermoeden velen bij de politie dat Etiënne de offi ciele erfgenaam van Bruinsma is. Het leidt tot Operatie Delta, met dit keer als target Etiënne U., de voormalige onderbaas van Bruinsma. De politie kan al snel bogen op resultaten, onder meer een grote wapenvondst in Friesland, maar één ding lukt echter niet: de betrokkenheid van U. aantonen.
Na Bruinsma's Dood
Ondertussen wordt Etiënne U. wel degelijk rijk. Dat komt naar voren in de strafzaak tegen U. en enkele handlangers die in 1997 van start gaat. Het OM denkt dat U. samenwerkt met porno-ondernemer Charles Geerts. Samen zouden zij constructies opzetten om geld wit te wassen. U. staat in de jaren ’90 en ’91 verder op de loonlijst van Geerts - met wie hij nog veel meer schimmige deals beraamt, aldus het OM.
Ook de beschuldigingen vanuit het OM over het leidinggeven aan een gewelddadig syndicaat alsmede het organiseren van internationale drugshandel zijn niet mals. Toch spreekt het Gerechtshof U. na twee jaar procesgang op 29 maart 1999 in hoger beroep vrij van drugshandel en lidmaatschap van een criminele organisatie; de punten die U. van tevoren als zwaarste waren aangerekend.
U. wordt bij dit arrest wel veroordeeld tot een gevangenisstraf van achttien maanden voor het onjuist en onvolledig doen van aangiften inkomstenbelasting en vermogensbelasting.
De belastingdienst legt U. vervolgens een eerste aanslag op voor het jaar 1990, waarin de Inspecteur uitgaat van een belastbaar inkomen van ruim 11.000.000 gulden, waarbij hi...
De Rol van Bert Voskuil
Drie jaar lang trekt onderzoeksjournalist Bert Voskuil op met maffiabaas Klaas Bruinsma. Hieraan komt een abrupt einde als Bruinsma in 1991 wordt geliquideerd voor het Hilton in Amsterdam.
Journalisten van de Haagsche Courant, NRC en Parool namen dat klakkeloos over, zonder enig commentaar te vragen. Bruinsma was razend, want er stonden enkele aantoonbare onjuistheden in en hij zocht een uitlaatklep voor zijn verhaal. Dat was zeer tegen de zin van zijn advocaten en de andere leden van zijn misdaadbende, maar hij hield voet bij stuk. Zelf was ik al een tijd bezig met een stuk over hem, maar ik stuitte in mijn contacten op zoveel tegenstrijdigheden dat een goed verhaal onmogelijk was.
‘Ja, Bruinsma had daar wel bepaalde ideeën over. Het is ook iets dat me later wel kwalijk genomen is. Hij had het eerst bij Vrij Nederland geprobeerd, maar daar wilden ze kunnen schrijven en publiceren zonder dat hij er iets over te zeggen had. Toen is hij bij mij terechtgekomen en we zijn het eens geworden over de zeer ongebruikelijke formule in de journalistiek dat hij alles mocht schrappen wat hij wilde. Dat lijkt op vloeken in de kerk, maar ik heb dat vele malen gedaan in mijn carrière. Ik ben nou eenmaal een etter, als er echt iets veranderd moet worden. Zo ging dat ook bij Bruinsma.
‘Natuurlijk ben ik voor een gedeelte ingepakt en ik snapte zijn belang daarbij ook wel. Maar voor de Nieuwe Revu was het een unieke gelegenheid om een portret te maken van, op dat moment, de grootste misdaadkoning van Nederland. Wanneer krijg je als journalist nou zo’n gelegenheid? Ik heb de man dagen kunnen volgen en kwam heel veel van hem te weten. Het verhaal ging daardoor een heel andere kant op dan hij aanvankelijk in zijn hoofd had.
Maar hij was toch een man met ook een duistere kant. Dat was die laatste avond bij Yab Yum waar ik het over had. We stonden te wachten op de parkeerplaats op de auto. Hij was boos op zijn lijfwachten en hij sloeg die grote kerels ook. Op een gegeven moment pakt hij opeens zijn pistool uit z’n holster en toen merkte ik dat ik een stapje terug deed. Hoe ver mag je als journalist gaan?
Brunsma wilde altijd en overal iedereen voor zich winnen en dat deed hij ook die avond. Onze zoon Koen, toen een jaar of dertien, was gek van auto’s en Klaas beloofde hem onmiddellijk een ritje in één van zijn Ferrari’s. Koen was direct verkocht. Maar wat mij het meest is bijgebleven is een politieke discussie. Bruinsma leed natuurlijk aan grootheidswaan en dacht dat hij overal verstand van had. Ik weet nog dat ik heerlijk achterover geleund heb zitten genieten hoe mijn vrouw en mijn dochter Martine hem politiek even de oren wasten.
‘Klopt, ik verkeerde in de gelukkige omstandigheden dat ik in vaste dienst werkte en daarom alle gelegenheid kreeg om diepgravende onderzoeken te doen. Het is en blijft de opdracht aan de journalistiek om ook de controletaak goed uit te voeren. Kamerleden hebben deze taak ook binnen het parlement, maar je ziet het gebrek aan echte controle omdat er te weinig geld en mensen mee gemoeid zijn. Onbegrijpelijk, het is tenslotte de kern van onze democratie. Ik zou ook het liefst zien dat Kamerleden drie eigen medewerkers in dienst zouden hebben. Dan zouden ze hun controlerende taak veel beter kunnen uitoefenen. Te vaak blijft het nu steken in oppervlakkige kritiek. Kamerleden reageren vaak op berichten uit de media, omdat er geen tijd, geld en mensen worden vrijgemaakt om dingen goed uit te zoeken. Ik ben een groot voorstander van subsidies om onderzoeksjournalistieke projecten te kunnen uitvoeren in ons te kleine taalgebied. Voor uitgeverijen is het veel te kostbaar geworden om echte onderzoeksjournalistiek te betalen. Voor freelancers is het al helemaal niet haalbaar meer. Ik kan me een publicatie herinneren bij Revu die ongeveer twee ton in guldens heeft gekost. Dat hebben ze er met hun oplage echt niet uitgehaald. Maar het gebeurde gewoon.
‘Het doel van de journalistiek is de waarheid boven water halen en dan zijn er wat mij betreft best grenzen. Maar daar stap ik overheen, om vervolgens weer een stapje terug te doen. Ik heb in de periode dat Nederland in de ban was van de OGEM-affaire, samen met enkele collega’s ingebroken in een Rotterdams kantoor waar de administratie van het ter ziele gegane bedrijf zich bevond. Via de klusjesman werden we getipt hoe we binnen moesten komen en daar troffen in een kelder de complete boekhouding aan. We hebben die nacht via een koerier een kopieerapparaat laten komen en alles kunnen kopiëren. Dat kan als journalist. Maar het wordt ook moeilijker omdat bedrijven een nieuwe tactiek hanteren. Ze procederen hun slachtoffers kapot, ongeacht de kans op winst.
Klaas had, naast de Neeltje Jacoba, nog een ander jacht, de Amsterdamned. Daarmee deed hij vaak mee aan zeilwedstrijden, die hij ook altijd won. Behalve die ene keer toen ik aan boord was en Bruinsma zelf aan het roer stond. Wat ik me van die dag kan herinneren, was dat er twee blonde meisjes aan boord waren. Ze hielden zich een beetje bezig met het rondbrengen van, overigens heerlijke, broodjes paling en zalm. Als ik nou heel goed nadenk en terugga naar die dag zou ik kunnen antwoorden: het zou goed kunnen zijn dat één van die meisjes Mabel is geweest en dat ik haar in de aanwezigheid van topcrimineel Klaas Bruinsma heb gezien. Het zou kunnen, meer niet.
De harde onderzoeksjournalist Bert Voskuil heeft ook een heel andere kant.
‘Soms duik je te erg in een verhaal. Er was hier in Haarlem ooit een moordpartij op een weduwe door een aantal daklozen. Daar heb ik een artikel over geschreven. Ik heb er ongelooflijk veel tijd aan besteed. Ik ben bij ze gaan slapen om vertrouwen te winnen. Het werd ook wel een goed artikel maar ik heb er veel te veel tijd in gestoken. Het resultaat was wel dat ik erg doordrongen raakte van de wereld van daklozen. Ik vind het ook echt een grote schande dat we hier in Nederland zo gewend zijn geraakt aan daklozen dat we er met z’n allen soepel over heen stappen. Het enige dat we doen is de krijtstrepen broek of de hoge hak iets hoger optillen, of een straatkrantje kopen als zo’n dakloze echt in de weg staat. Het is toch een godsschande dat in een beschaafd land als Nederland deze groep nog steeds groeit.
Bert Voskuil (60) werkte als journalist bij het weekblad Nieuwe Revu. Ook is hij al jaren adviseur van de SP. Naast zijn werk als journalist schreef hij diverse boeken, waaronder Dakloos, Criminele vrouwen, Tien Moordenaars en Marco van Basten.
Bruinsma, leider van een grote criminele organisatie die zich bezighoudt met drugssmokkel en liquidaties, wordt na zijn dood, vooral na de Mabel-affaire, de legendarische persoon die hij altijd had willen zijn. Er verschijnen boeken over zijn syndicaat, waaronder ‘De Dominee’ van misdaadverslaggever Bart Middelburg. Gerard Verhage verfilmt de biografie en put daarbij ruimschoots uit publicaties van Voskuil. ‘De Dominee’ draait momenteel in de bioscopen.
| Naam | Bijnaam | Activiteiten |
|---|---|---|
| Klaas Bruinsma | De Dominee | Drugshandel, liquidaties |
| Etiënne U. | - | Overvallen, drugshandel, samenwerking met Bruinsma |
| Bert Voskuil | - | Onderzoeksjournalist |
Holleeder, Bruinsma, moord en Hugo Broers: 'Dit is mijn leven!'
Plaats delict Klaas Bruinsma