Wat ontzettend vervelend dat je paniekaanvallen weer terug zijn! De hulpvrager van deze week heeft een hoop stress en plotseling last van rijangst. Twee weken terug kreeg ik een paniekaanval tijdens het autorijden en nu ben ik bang om in de auto te stappen.
Je bent niet de enige in Nederland die last heeft van rijangst, ook wel amaxofobie genoemd. Zo’n 1 miljoen mensen hebben hier last van. Veel Nederlanders hebben wel eens een paniekaanval gehad, waarbij de angst het wint van het verstand.
In dit artikel bespreken we wat je kunt doen als je een paniekaanval in de auto krijgt, hoe je rijangst kunt overwinnen, en welke vormen van hulp beschikbaar zijn.
Een paniekaanval hebben?De anti-strijdtechniek-een begeleide doorloop om een paniekaanval te stoppen
Wat is rijangst?
Mensen met rijangst zijn bang om auto te rijden. Ze zitten met een zeer gespannen of angstig gevoel achter het stuur of vermijden autorijden helemaal. Naar schatting een half tot één miljoen Nederlanders hebben wel een rijbewijs, maar maken hier geen gebruik van. Vrouwen hebben vaker last van rijangst dan mannen.
Wanneer je last hebt van rijangst, kan er sprake zijn van een specifieke fobie. Rijangst kan ook samengaan met een paniekstoornis. Rijangst kan zich uiten in specifieke situaties, zoals op de snelweg, filerijden, rijden door tunnels, of rijden langs het water. In deze gevallen rijd je vaak nog wel auto, maar vermijd je de situatie waar je bang voor bent.
Lees ook: Hoe auto afschrijving berekenen?
Rijangst kan zich ook algemeen voordoen: de angst is dan niet gebonden aan een specifieke situatie. Mensen die hier last van hebben, rijden vaak helemaal geen auto meer.
Oorzaken van rijangst
Rijangst kan heel diverse oorzaken hebben. Het kan ook zijn dat er sprake is van een samenspel van factoren zoals hieronder beschreven.
- Gebrek aan rijervaring: Sommige mensen behalen hun rijbewijs, maar rijden vervolgens weinig.
- Traumatische ervaring: Het meemaken van een aanrijding of verkeersongeluk kan ervoor zorgen dat je rijangst ontwikkelt.
- Stress: Wanneer je een langere periode veel stress ervaart, kan dit een aanleiding zijn voor het ontwikkelen van rijangst.
- Angststoornissen: Wanneer je een angststoornis hebt, kan het zijn dat je ook angstige gevoelens ervaart tijdens het rijden.
Kenmerken van rijangst
De symptomen bij rijangst kunnen variëren, afhankelijk van de ernst van je rijangst. Tijdens een angst- of paniekaanval zijn dit de lichamelijke klachten die het meest voorkomen:
- Hartkloppingen
- Pijn of een beklemd gevoel op je borst (sommige mensen denken dat ze een hartaanval krijgen)
- Zweten
- Ademnood of het gevoel hebben dat je stikt
- Duizeligheid of het gevoel hebben flauw te vallen
- Trillen
- Misselijkheid en diarree
- Een doof gevoel of tintelingen in je armen en benen
- Een gevoel van onwerkelijkheid, alsof je naar een film kijkt
- Angst om de controle te verliezen
- Snel en hijgend ademen, tintelingen in je lichaam, prikkels rondom de mond (hyperventilatie)
Deze symptomen kun je ervaren wanneer je achter het stuur zit, maar ook wanneer je alleen aan autorijden denkt.
Wat gebeurt er als je rijangst hebt?
Wanneer je ergens angst voor hebt, raak je in een vicieuze cirkel. Je gaat hetgeen waar je angstig van raakt vermijden. Maar het gevolg hiervan is dat je angst niet minder wordt, sterker nog, waarschijnlijk word je zelfs angstiger. Dit leidt weer tot meer vermijding. Het is belangrijk deze vicieuze cirkel te doorbreken.
Lees ook: Vind de perfecte autodealer in Huizen
Wat te doen tijdens een paniekaanval in de auto?
Wanneer je een paniekaanval ervaart kun je het gevoel krijgen dat je de controle verliest, gek wordt of een gevoel dat je doodgaat. Hier zijn enkele tips om door te kunnen rijden tijdens een paniekaanval:
- Bereid jezelf voor: Een paniekaanval begint vaak al 45 minuten voordat je in de auto stapt. Stippel bijvoorbeeld je route uit en visualiseer de route (als deze bekend is natuurlijk).
- Blijf rijden! Dit is de belangrijkste tip, het nare gevoel verdwijnt meestal tussen de 5 en 20 min. Het belang van blijven rijden is dat vermijding wegblijft.
- Afleiding zoeken: Van piano spelen op het stuur tot luisteren naar een podcast of lekker meezingen met de radio. Terugtellen van 100 naar 0 is ook een optie.
- Houding: Trek bewust je schouder op en laat ze naar beneden zakken (in een keer) doe dit een aantal maal. Door te bewegen zal je ook anders gaan ademhalen.
- Zithouding: Ervaar je last van trillingen in je benen zorg er dan voor dat de stoel op de juiste afstand van het stuur staat.
- Gedachten: Zulke gedachten zijn slechts gedachten en is geen realiteit. In realiteit zal je de auto op de vluchtstrook zetten om daar bij te komen.
- Wazig zien: Controleer eerst even bij een brillenwinkel of er echt iets mankeert met je ogen, deze controle is gratis.
- Onwerkelijk gevoel: Focus op details, kijk bijvoorbeeld naar een kenteken en verzin er een plaatsnaam bij.
- Ontspan: Zorg 10 minuten voor aanvang voor een rust moment. Even met beide benen op de grond, terug in de realiteit.
Ademhalingstechnieken
Adem rustig in en uit: adem 3 seconden in door je neus. En adem 6 seconden langzaam uit door je mond. Doe dit een tijdje.
Positieve zelfspraak
Zeg tegen jezelf: 'Dit is een paniekaanval. Het is vervelend, maar niet gevaarlijk. Het gaat vanzelf voorbij en ik kan het aan.'
Doe iets
Doe iets waardoor je minder let op je klachten.
Hoe overwin je rijangst?
Rijangst maakt je leven er niet gemakkelijker op. Gaan en staan waar je wilt, is er niet meer bij. Hoe geweldig zou het zijn als je voortaan met een gerust hart van a naar b rijdt? En met volle teugen geniet tijdens de weg er naar toe? Als je soms, zoals iedereen die relaxt autorijdt, na kilometers denkt: hé ben ik hier al?
Lees ook: Elektrische Auto Pechhulp
Hier zijn enkele manieren om rijangst te overwinnen:
- Rijlessen nemen: Bij een milde vorm van rijangst kan het volgen van een aantal rijlessen nuttig zijn.
- Exposure therapie: Wanneer je last hebt van een ernstige vorm van rijangst, is het belangrijk om een behandeling te kiezen die zich in de eerste plaats richt op de angst.
- MindTuning: MindTuning is een zeer goede methode om van rijangst verlost te worden. De methodiek ontmantelt het mechanisme dat rijangst in stand houdt.
Alle deelnemers van het 7-weken programma leren dat ieder mens een Stress Emmertje heeft. Maar wanneer we onder langdurige stress staan, kan dat emmertje steeds voller worden. Om uit deze cyclus te breken is het belangrijk dat je leert hoe je jouw Stress Emmertje kunt legen én hoe je goed reageert op je angstige gedachten, gevoelens en symptomen.
Professionele hulp
Het punt met paniekaanvallen is, dat het in principe overal kan gebeuren. De plek waar het gebeurt, ga je dan koppelen aan die paniekaanval en dus wordt je bang om op die plek/situatie te zijn. Vervolgens gaat jouw brein op zoek naar steeds meer veiligheid (het liefst helemaal niet autorijden, of niet meer de straat op, etc).
Ik denk dat het het beste is om contact op te nemen met je huisarts. Hij of zij kan je dan naar de POH-GGZ of een psycholoog verwijzen voor wat één op één begeleiding.
Met een verwijsbrief van de huisarts en een officiële diagnose van agorafobie volgens de DSM-5 richtlijnen, vergoed vrijwel elke verzekeraar de kosten.
Tips voor het verminderen van stress
Voor nu is het in elk geval belangrijk om je stresslevel naar beneden te krijgen, door een regelmatig slaap-en eetritme, voldoende beweging en vooral voldoende ontspanning in te bouwen (een boek lezen, muziek luisteren, schilderen, koken, etc). Je kunt ook overwegen een ontspanningsoefening te doen voordat je de auto instapt. Zoek op youtube ‘progressieve relaxatie’ op en probeer het gewoon eens uit, bijvoorbeeld vlak voordat je gaat slapen.
Ervaringen van anderen
We vroegen drie ervaringsdeskundigen hun ervaring te delen. Zij vertellen wat er bij hen van binnen gebeurt, waar ze bang voor zijn en wat er voorafgaat aan de paniekaanval. Ze leggen uit wat hen helpt en wat een ander voor hen kan doen tijdens een paniekaanval - en wat juist niet.
Camille, GZ-psycholoog bij iPractice: “Op het begin lijkt het mission impossible, maar op een gegeven moment merk je dat je stappen gaat maken”.
Whesley, 29 jaar: “Ik sta zonder angst op en ik ga zonder angst naar bed. Ik durf weer meer dingen te plannen”.
Maria, 45 jaar: “Via haar huisarts kwam zij in therapie bij iPractice Utrecht”.
Emma, 25 jaar: “In haar behandeling bij iPractice ontdekte ze dat het een paniekstoornis was”.