De opkomst van de automobiel in Brabant aan het begin van de 20e eeuw bracht een golf van verandering en innovatie met zich mee. In Helmond en omgeving speelden lokale ondernemers en industriëlen een belangrijke rol in de adoptie en popularisering van deze nieuwe technologie. Dit artikel duikt in de vroege autogeschiedenis van Helmond, met bijzondere aandacht voor de familie Van Thiel en andere prominente figuren.
Een interessant detail is de foto uit het familieblad Van Thiel, vandaag, gister & morgen (nummer 1, april 2006). Dit nummer, vermoedelijk N-863, is uitgegeven aan Henri P.J. van Thiel, de oudste zoon van Marianus Petrus van Thiel. Marianus Petrus van Thiel kreeg in 1920 het nummer N-6074 en droeg N-863 over aan zijn vader.
Een klassieke oldtimer uit het begin van de 20e eeuw.
Marianus van Thiel en de 'Primula'
In Mariahout anno 1922 zien we de boerderij annex café van Betje Latour. Marianus (Janus) van Thiel (1861-1937), de derde van rechts, bezocht deze plek graag na de jacht voor een kop erwtensoep. Hij werd vergezeld door ‘De Put’, een regelmatige jachtgast en fokker van jachthonden in Son, wiens volledige naam Van der Putten was. Ze lieten zich vervoeren door Sjef Verschuren, die op de treeplank van de ‘Primula’ leunde.
Sjef Verschuren, de tweede van twaalf zonen in het gezin van Knellis en Lenke Verschuren, was koetsier bij Janus van Thiel en haalde in 1920 op zijn 28e zijn rijbewijs. Zijn ouders pachtten een boerderij van Janus van Thiel op De Hei achter Donk. Het grote aantal zonen was een voordeel voor de pacht, want Janus wilde altijd verzekerd zijn van een tuinman en een koetsier. Sjef bracht zelfs zijn huwelijksnacht door achter de teugels, want Janus had hem weliswaar de hele dag vrij gegeven tot 18.00 uur, maar daarna moest hij weer paraat staan tot de volgende ochtend.
Lees ook: Hoe auto afschrijving berekenen?
De ‘Primula’ was Janus’ eerste automobiel, die hij omstreeks 1921 in Keulen aanschafte. Hoewel de ‘Primula’ niet bekend is als zelfstandig automerk, lijkt het sterk op een ‘FN’ uit Herstal bij Luik, een bedrijf dat van oudsher bekend stond als wapenfabrikant, maar destijds ook fietsen, motorfietsen en auto's bouwde.
Belgische wapenfabriek draait op volle toeren
Egidius Josephus Swinkels: Een Pionier in Helmond
E.J. Egidius Josephus Swinkels (1871-1946) was een typisch voorbeeld van een Brabantse industrieel die zowel sociaal als financieel tot de elite behoorde. Hij was de enige zoon van de oprichter van de Swinkels’ textielfabrieken in Helmond. Na de vroege dood van zijn vader in 1891 nam hij de leiding over het bedrijf en breidde het uit met vestigingen in Mierlo en Deurne. In 1894 trouwde hij met een dochter van de Tilburgse textielmagnaat H. Puijenbroek. Zijn wagenpark was in verhouding met zijn maatschappelijke positie: van de dertien auto’s die er in de periode 1898-1906 in Helmond rondreden, waren er maar liefst zes van hem.
Een De Dion-Bouton uit 1903, vergelijkbaar met de auto van Egidius Swinkels.
Swinkels kocht begin 1901 een tweedehands Benz van 300 kg (afmetingen 2,90 x 1,62) van de overleden Roermondse advocaat Tisset en kreeg ook diens kenteken, nummer 53. Eveneens begin 1901 kocht Swinkels ook een 3pk Benz, mogelijk bij importeur Aertnijs te Nijmegen, met de indrukwekkende afmetingen van 3,70 x 1,80. In hetzelfde jaar 1901 kocht Swinkels ook nog een Darracq van 400 kg (afmetingen 2,57x1,28), die het kenteken 492 kreeg. In 1902 werd deze auto ingewisseld voor een 10 pk Mors van maar liefst 950 kg, die hij had overgenomen van dhr.
De 'De Dion-Bouton' van Swinkels
Arthur van Thiel stuurde een foto met het commentaar: "Toevallig kwam ik deze foto tegen (in 2009 gepubliceerd in ons familieblad 'Van Thiel vandaag, gister & morgen'). Het is een ‘De Dion-Bouton’ uit 1902 van Egidius (Gilles) Swinkels. ‘Die veroorzaakte nogal wat commotie bij de Helmonders als hij met een maximumsnelheid van 30 km per uur over de Kanaaldijk reed’, wist destijds zijn kleinzoon Jan Swinkels (nu 95 jr). Op de foto poseert grootvader Gilles trots achter het stuur. Naast hem, met welgevormde hoed, zijn tien jaar oudere, ongetrouwd gebleven zus Toos, die bij broerlief in huis woonde. Het menneke in het midden is Henri (Jan’s vader), zoon van Gilles en zijn vrouw Aldegonda van Puijenbroek (met gleufhoed). Henri zou later Jo Dijkhoff huwen, een dochter van Cis van Thiel en notaris Johan Dijkhoff.
Lees ook: Vind de perfecte autodealer in Huizen
De familie Swinkels kwam omstreeks 1625 naar Helmond en hield zich al generaties lang bezig met het maken en verhandelen van textiel. De vader van Gilles startte in 1858 in de Veestraat de ‘Stoom-Turksch-Rood- en Kleuren-Ververij W. Swinkels’, een firma die garens verfde. Gilles was amper 20 toen zijn vader overleed en zo kreeg hij in 1890 de leiding over het bedrijf. Hij ontplooide zich als een echte ondernemer en vestigde ook fabrieken in Deurne en Mierlo. Eind jaren ’20 had hij 900 mensen in dienst tot de beurskrach van 1929 en de grote crisis van de jaren dertig.
In 1904 kocht Swinkels een 12 pk Peugeot van dhr. Lukwel in Rotterdam en vroeg nadrukkelijk of hij ook diens (lage) rijksnummer 196 mocht overnemen, wat werd toegestaan. Kennelijk was het toen al prestigieus om een vroeg nummer op de auto te voeren. In 1905 ruilde Swinkels deze auto in voor een wat groter exemplaar (3,61 x 1,62), waarvan merk of type helaas onbekend zijn.
Andere Vroege Autobezitters in Helmond
W.J. Willem van Hout kocht zijn eerste auto in 1903 samen met de smid Van der Meulen en de klerk Zeegelaar (kenteken 1164). In 1904 ruilde hij zijn auto met die van notaris Boerlage in Velsen. Het was een F.N. uit ca. 1900 met een vermoedelijk later aangebrachte coupé en motorkap.
J.B.C. Jean Baptist Clément van der Weijden (1850-1934), directeur van de firma Everts & Van der Weijden, kocht in 1904 een tweede auto bij autohandelaar Thijssens in Maastricht. Het was een gloednieuw exemplaar, vermoedelijk een 5 pk De Dion Bouton (kenteken 895).
L.W. Van Thiel had in 1904 een vergunning aangevraagd voor een Georges-Richard, die hij had gekocht van A.F. Dronsberg. Deze Franse auto werd gefabriceerd in de periode 1898-1902. Als in 1906 de provinciale kentekens verplicht werden, vroeg Van Thiel niet direct een Brabants nummerbord aan.
Lees ook: Elektrische Auto Pechhulp
E.A. Ernest Albert Archer (1874-1953) kocht in 1902 een Zwaluw, een eigen bouwsel van de Nijmeegse rijwielfabrikant Van Rosendael. Oorspronkelijk was de auto voorzien van een soort ontploffingsmotor, maar de auto van Archer had een Gelria motorblok.
Jos L. van der Meulen bezat al in 1898 een auto en kon daar als 80-jarige in 1941 nog heel vrolijk over vertellen, zowel over zijn eerste Benz in 1898 als over zijn Darracq rond 1903.
In 1932 begon Dhr. De bouw van het nieuwe pand startte in 1959 en besloeg 600 vierkante meter. Meteen in het daarop volgende jaar werd er een terrein aangekocht van maar liefst 7500 vierkante meter, welke direct aan de grens van de garage lag. Toen het jaar 1988 aanbrak kwam er de overweging om een pand te bouwen voor alle activiteiten, of om het bedrijf te splitsen. In 2005-2006 is er wederom een flinke verandering doorgevoerd. Allereerst is er een hal voor takel en berging bijgebouwd met een totale vloeroppervlakte van 1450 m2.
Alex van Thiel en zijn La Salle
Het nummer N-2872 behoorde eerst aan Theo van Thiel uit Beek en Donk en kwam later in handen van Alex van Thiel, een neef van Theo. Alex was directeur van Van Thiel's Draadindustrie in Beek en Donk, waarbij Theo eerder ook betrokken was. Op de foto poseert Alex van Thiel in 1936 met zijn chauffeur voor een La Salle uit 1935, een auto met een carrosserie van Fisher Body.
De vroege autogeschiedenis van Helmond is rijk aan verhalen over ondernemers, innovatie en de impact van de automobiel op de lokale gemeenschap. De familie Van Thiel en andere pioniers speelden een cruciale rol in deze ontwikkeling, die de basis legde voor de moderne auto-industrie in de regio.
| Autobezitter | Auto | Jaar | Kenteken |
|---|---|---|---|
| Egidius Josephus Swinkels | Benz | 1901 | 53 |
| Egidius Josephus Swinkels | Darracq | 1901 | 492 |
| Jean Baptist Clément van der Weijden | De Dion Bouton | 1904 | 895 |
| Alex van Thiel | La Salle | 1935 | N-2872 |