Al decennia dromen we van vliegende auto’s waarmee we de files kunnen omzeilen. Gelukkig heeft de technologie niet stilgestaan en die voertuigen zijn er binnenkort eindelijk echt. Een Nederlands bedrijf is inmiddels ver met het ontwikkelen van een vliegende auto: Personal Air Land Vehicle, kortweg PAL-V.
De PAL-V, een voorbeeld van een vliegende auto in ontwikkeling.
Autor : A. Ergens in een werkplaats in Noord-Brabant staat de vliegende auto van PAL-V startklaar. PAL-V is in 2008 gestart met de uitdaging om een vliegende auto te ontwikkelen: een voortuig dat zowel over land als door de lucht kan bewegen. In maart 2012 vond de eerste proefvlucht plaats waarmee de conceptuele oplossingsrichting werd bewezen.
Het bedrijf bevindt zich in de gloriedagen: de machines staan klaar in een werkplaats in Brabant, alle lijnen zijn uitgezet en de vliegschool in Breda is klaar om de eerste piloten in wording te ontvangen. Ergens eind volgend jaar of begin 2023 denkt Van den Bosch de eerste klanten de sleutels van hun eigen vliegende auto te overhandigen. Het certificaat van de EASA is het enige wat nog ontbreekt. “We moeten nog 125 verificatievluchten uitvoeren en dan krijgen we ons certificaat.
Toch zien we deze voertuigen niet op korte termijn in groten getale rondvliegen. "Voorlopig zit er eentje aanschaffen er voor de meeste mensen nog niet in".
Lees ook: Opkomst van de vliegende auto
De PAL-V: Een Nederlands Pioniersproject
PAL-V staat voor Personal Air and Land Vehicle en is een tweepersoonsauto en een gyrokopter in één. Hoewel, ‘vliegende auto’: het ding is eerder een vliegtuig dat ook kan rijden dan een auto die ook kan vliegen. Daar zit een verschil in. Nog specifieker is het feitelijk geen vliegtuig, maar een gyrokopter (ook wel autogiro genoemd). Bij een helikopter worden de rotoren wel door een motor aangedreven.
Dit geeft een helikopter ook zijn kracht: het vermogen om verticaal op te stijgen en weer te landen. Bij een gyrokopter wordt de rotor in beweging gebracht door stromende lucht. Dit wordt bereikt door over een startbaan te rijden; eentje van ongeveer 180 meter volstaat al. Die korte baan is ook een van de grote voordelen ten opzichte van een regulier vliegtuig. Nog een voordeel van de vliegende auto is dat hij minder brandstof verbruikt dan een heli doordat hij aerodynamischer is, en ook nog eens makkelijker te bedienen.
De PAL-V is namelijk een gyrocopter, een vliegtuig met een motorloze rotor. “Er zit een grote rotor op het dak die aangedreven wordt door de wind. Door de propeller krijg je voortstuwing. Als de motor uitvalt, wordt het een parachute. Ook is er maar weinig ruimte nodig om op te stijgen en te landen. Dat aspect van veiligheid speelde een grote rol bij het samenstellen van de PAL-V.
De toenmalige landelijke politiedienst KLPD overwoog al in 2008 om een aantal van deze PAL-V’s aan te schaffen. En in 2012 maakte het voertuig voor het eerst een aantal testvluchten boven Nederland met het prototype. De vliegende auto heeft een topsnelheid van 180 km/h. De aandrijving komt van een verbrandingsmotor op benzine, maar er zijn ook uitvoeringen op biodiesel en bio-ethanol onderweg. Het bereik in de lucht is 350 tot 500 kilometer, afhankelijk van de uitrusting en de belading.
Het certificaat van de EASA is het enige wat nog ontbreekt. “We moeten nog 125 verificatievluchten uitvoeren en dan krijgen we ons certificaat. Buiten de lage kosten, die voor menig zakelijk vlieger enorm belangrijk kunnen zijn, is er meer wat de PAL-V aantrekkelijk maakt. De mobiliteitsoplossing is wellicht het grootste pluspunt. “Als je nu ergens naartoe wilt vliegen heb je minimaal drie voertuigen nodig: een om op het vliegveld te komen, een om te vliegen en een om vanaf het vliegveld naar de bestemming te reizen.
Lees ook: Verken de toekomstperspectieven van vliegende auto's
In een complex vlak langs de A27 worden, niet geheel onopvallend overigens, de eerste productiemodellen van de PAL-V al voorzichtig klaargemaakt. Of eigenlijk worden bepaalde onderdelen gemodificeerd, want de officiële goedkeuring voor de vliegende driewieler is er nog niet. Toch is vrijwel zeker dat die er gaat komen. “Eigenlijk is alles al in kannen en kruiken”, zegt commercieel directeur Marco van den Bosch van PAL-V tegen Business Insider Nederland. “We hebben alle papieren binnen van de EASA, de partij die de certificering voor de luchtvaart regelt. We moeten na het voltooien van een reeks validaties nog 150 vlieguren maken. Kortom, de vliegende auto, die komt er wel degelijk. Sterker nog, er zijn er al meer dan 200 van verkocht. “En daarvan 75 in Nederland”, lacht Van den Bosch.
Eerder dit jaar haalde de bouwer van vliegende auto's een megadeal binnen voor 101 PAL-V’s voor Dubai. Dat er een markt is voor een vliegende auto, wisten ze bij PAL-V wel. Het grootste gedeelte van de klanten komt uit de professionele hoek zoals hulpdiensten en bedrijven, maar “we hadden eigenlijk nooit verwacht dat er zoveel animo bestaat voor ons product onder de autoliefhebbers, want dat is nu de grootste groep van onze individuele klanten. Het zijn autofanaten met een vliegershart, en dat is een belangrijk onderscheid”, zegt Van den Bosch.
Hij haalt dit aan, omdat je misschien wel zomaar weg kan vliegen in een PAL-V, maar dit niet zomaar mag. Dat betekent onder andere dat er een fysieke keuring nodig is voordat je met de vliegende auto het luchtruim mag verkiezen. “Maar die is niet zo zwaar, die haalt eigenlijk iedereen wel”, verklaart Van den Bosch. “Ook de besturing van de PAL-V is het moeilijke niet. Als ik je 10 minuten uitleg geef, weet je hoe het werkt en kunnen we vliegen.
Wie een PAL-V koopt moet dan ook rekenen op een extra kostenplaatje van zo’n 25.000 tot 30.000 euro voor de vlieglessen om het brevet te halen. Daarin zitten de minimaal vereiste 45 vlieguren in een 'gyrokopter' inbegrepen. Bestel je nu een PAL-V First Edition, dan kost deze namelijk op een paar euro na net geen half miljoen. Dat lijkt enorm duur, als je de prijs vergelijkt met die van andere auto's. Zeker voor een kleine tweezitter met een topsnelheid van 180 kilometer per uur. Maar vergelijk je de kosten met die van andere vliegtuigen, dan verandert het plaatje. “Je moet het zo zien. In de luchtvaart worden de kosten altijd per vlieguur berekend. Een beetje helikopter kost al snel 8.000 euro per vlieguur. Hierin zit alles van onderhoud, maar ook bijvoorbeeld de huur van de hangar. Daar komt ook dat vliegershart van de klanten weer naar boven, want het onderhouden van een PAL-V is niet hetzelfde als een auto, daar komt wat meer bij kijken.
Hoewel de vliegende auto een nieuw concept is, is het idee waarop de PAL-V gebaseerd is dat niet. Dit concept heeft meerdere voordelen, waaronder een vrij eenvoudige en lichte bouw. De rotor, die uitklapt boven de auto, wordt niet door een motor aangedreven, maar werkt op de luchtstroom. Die stroom wordt opgewekt door de voorwaartse stuwkracht die de propeller, die achter de auto uitklapt, opwekt. En hoewel de PAL-V twee motoren heeft, kunnen ze in theorie beide uitvallen. Op dat moment kan het voertuig nog steeds veilig landen, omdat de rotor ook zonder stuwkracht blijft draaien door de luchtstroom die erlangs loopt, in wezen functioneert de rotor dan als een parachute. Hierdoor valt de PAL-V dus niet als een baksteen uit de lucht, maar glijdt hij als het ware naar beneden.
Lees ook: Hoe teken je een vliegende auto?
Voordat het bedrijf in 2008 werd gestart, had CEO Robert Dingemanse al uitgebreid onderzoek gedaan naar wat er wel en niet mogelijk zou zijn. Daarbij ging hij vooral uit van de certificeringen die benodigd zouden zijn en behaald moesten worden.
Pal-V - #inBrabant
“Natuurlijk was de PAL-V ook iets wat de EASA niet begreep toen we ermee bij hen aanklopten voor certificering. Naast het overtuigen van de EASA, liep het ontwikkelteam van de vliegende auto tegen nog meer uitdagingen aan, want hoe zorg je ervoor dat je een auto kan laten rijden op een vliegtuigmotor? “We hebben hier een Porsche staan, daar hebben we een van de motoren uit de PAL-V in gemonteerd. Oude Porsche-motor eruit, onze motor erin en testrijden”, aldus Van den Bosch. “Het was hierbij bijvoorbeeld een uitdaging om uit te vinden hoe je de versnellingsbak laat werken met een motor die daar nooit voor bedoeld is. En hoe zit het met toerentallen en gedrag op de weg? Het dashboard van de PAL-V heeft twee delen.
Dat de PAL-V van concept naar productie zal komen is dus misschien wel een klein wonder te noemen. Zeker omdat de benodigde certificeringen de strengste ter wereld zijn. “Aanvankelijk zagen we inderdaad wel een markt bij de vermogende ondernemers die graag snel van A naar B willen komen, maar wat we niet zagen is dat bijvoorbeeld Australische boeren ook wel oren hebben naar een PAL-V. Het maakt het voor hen heel eenvoudig om hekken om hun land, dat vaak enorm is, te kunnen repareren. Hoe meer we praten met potentiële klanten, hoe meer toepassingen we ondervinden”, zegt Van den Bosch. “Een mooi voorbeeld is Flying Doctors die enorm baat hebben bij de PAL-V om daarmee in afgelegen gebieden hulp te kunnen bieden.
Het bedrijf ziet het toestel meer als een platform, waarmee meer mogelijk is. Er zijn bijvoorbeeld al gesprekken gaande met overheidsinstanties en defensie voor de inzet van de PAL-V voor bijvoorbeeld surveillance. Hiervoor zou de vliegende auto uitgerust kunnen worden met andere apparatuur. Maar het moet uiteindelijk een opstapje zijn naar een veel grotere markt. “De luchttaxi-markt zou in 2040 zo’n 40 miljard dollar waard moeten zijn”, zegt Van den Bosch. “We staan nog maar aan het begin, maar je zult steeds meer mobiliteit via de lucht gaan zien. Voor die markt heeft PAL-V een grotere gyrokopter op de planning staan. “Maar vergeet niet dat ook de PAL-V een platform is. Binnen de certificeringen die we nu halen, kunnen we dit concept ook vergroten en aanpassen”, stelt de CCO.
Andere Ontwikkelingen in de Vliegende Automarkt
In juli had in Slowakije de AirCar de primeur met zijn eerste vlucht van Nitra naar Bratislava. “Een knappe prestatie”, noemt Marco van den Bosch, CCO bij PAL-V, die eerste vlucht. Toch vormt deze concurrent voorlopig nog geen bedreiging. Voor het ontwikkelen van een vliegende auto is een lange adem nodig. Het produceren van een commercieel vliegtuig verloopt volgens de richtlijnen van het European Aviation Safety Agency (EASA) en neemt minimaal tien jaar in beslag, vertelt Van den Bosch. PAL-V heeft inmiddels bewezen over een lange adem te beschikken.
- Alef Aeronautics, een autofabrikant uit Californië, kondigt aan dat het toestemming heeft gekregen van de Amerikaanse luchtvaartautoriteiten om te testen met 'model A' van de vliegende auto.
- Het is voor het eerst in de Verenigde Staten dat er officiële toestemming voor zo'n voertuig is om de lucht in te gaan.
- Het project wordt ondersteund door onder meer SpaceX van Elon Musk.
"Het brengt een milieuvriendelijk en sneller woon-werkverkeer dichterbij voor iedereen", zegt directeur Jim Dukhovny van Alef Aeronautics. "Het kan mensen en bedrijven straks uren tijd besparen."Dukhovny noemt de toestemming voor het testen 'een gigantische stap' in de transportwereld. Het is niet zo dat het voertuig direct de weg op mag en de lucht in kan. Zijn verwachting is dat dat pas ergens in 2025 kan, zei de directeur eerder en dan waarschijnlijk alleen op bepaalde plekken. Er zal nog veel aan regelgeving moeten worden gesleuteld.
De vliegende auto van Alef kan verticaal en horizontaal opstijgen en er kunnen twee mensen in. Op de weg kan deze auto ruim 300 kilometer rijden voor hij weer moet worden opgeladen. Hij kan zo'n 180 kilometer vliegen. Ook al is het misschien nog ver weg, je kunt je al inschrijven voor zo’n vliegend autootje. Voor 150 dollar kom je op de wachtlijst. Als je 1500 dollar neerlegt, krijg je voorrang als de eerste levering een feit is. Dat hebben honderden mensen al gedaan, meldt het bedrijf.
Ook veel andere autobedrijven werken samen met partijen uit de luchtvaart aan vliegende auto's. Het Chinese automerk Xpeng hield vorig jaar al openbare testvluchten met zijn vliegende auto X2. Stellantis, het moederbedrijf van automerken als Opel, Peugeot en Fiat, is bezig met een elektrische luchttaxi. Het Zuid-Koreaanse Hyundai toonde in 2022 al een concept van zo'n luchttaxi. Eind vorig jaar ging Renault een samenwerking aan met vliegtuigbouwer Airbus om een nieuwe generatie elektrische accu's en hybride technologie voor auto's en vliegtuigen te ontwikkelen.
Regelgeving en Infrastructuur
In diverse gemeenten gaan het komend jaar pilots draaien om zich voor te bereiden op de komst van vliegende auto’s. Veel meer is er volgens Henri Deelstra, businesslijndirecteur Ruimte & Water bij Antea Group, niet nodig om een veilige start- en landingsplaats voor vliegende auto’s te creëren. De moeilijkheid zit dan ook niet zozeer in de fysieke infrastructuur.
Belangrijker is dat de regelgeving die het mogelijk maakt dat er straks vliegende auto’s tussen steden pendelen klopt. ‘De vliegende auto gaat gebruik maken van de onderste luchtlaag van het luchtruim,’ verkaart Deelstra. ‘Dat is de laag waarin bijvoorbeeld ook drones vliegen. De Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW) en de European Union Aviation Safety Agency (EASA) geven volgend jaar de benodigde vergunningen af voor het voertuig zelf. Daarnaast zal de ruimtelijke regelgeving waaronder de vliegende auto’s vallen duidelijk moeten zijn.
Ook zullen er volgens Deelstra mogelijk vragen komen van inwoners van gebieden waar de vliegveldjes ontwikkeld zullen worden. Juist om op dergelijke vragen antwoorden te vinden heeft de fabrikant van de PAL-V, zoals de eerste vliegende auto’s heten, het ingenieursbureau ingeschakeld. Op 11 maart tekenden de twee bedrijven een contract om deze vorm van vervoer naar een hoger niveau te tillen. Antea Group gaat bekijken hoe een netwerk van geschikte vliegvelden in het leven kan worden geroepen.
Volgens Deelstra gaan de auto’s vooral tussenstedelijk vliegen. ‘Dat is het mooie van deze voertuigen. Je kunt hem als auto tot buiten de stad rijden, vervolgens daar via een (mini-)vliegveld naar een andere stad vliegen en dan weer als auto deze stad binnenrijden; deur tot deur.
Als de PAL-V wordt ingezet als luchttaxi spreken we van een overeenkomst van personenvervoer in de zin van het Burgerlijk Wetboek (BW) Boek 8. Echter, het is in de huidige wet- en regelgeving onduidelijk of een vliegende auto kwalificeert als auto, vliegtuig of een ander soort vervoersmiddel. De huidige regelgeving biedt op dit vlak ruimte voor invulling. Enerzijds zou een vliegende auto kunnen kwalificeren als een auto (wegvervoer) en anderzijds zou het kunnen kwalificeren als een vliegtuig (luchtvaartuig). In beide gevallen moet de vliegende auto voldoen aan zowel weg- als luchtcertificering.
Anders dan de definitie van luchtvaarttuig is in de wet geen definitie van het voertuig voor vervoer over de weg opgenomen. “1. De reden dat het voertuig niet in de wet wordt gedefinieerd is dat technische ontwikkelingen er namelijk toe kunnen leiden dat zich vervoer met een verkeersmiddel zal voordoen, waarvan het twijfelachtig is of dit als voertuig moet worden aangemerkt.[9] De wetgever heeft hier ruimte gelaten om eventueel nog te ontwikkelen voertuigen onder te brengen. Anders dan een personenauto die vier of meer wielen heeft, heeft de PAL-V drie wielen. In de Regeling tot uitvoering de hoofdstukken III en VI van de Wegenverkeerswet 1994 (Regeling voertuigen) wordt hier een verschil tussen gemaakt. Dat heeft te maken met de eisen waaraan een dergelijk voertuig moet voldoen om te kwalificeren als, bijvoorbeeld, een personenauto.
Voor de definitie voertuig onder Boek 8 BW (wegvervoer) maken we geen onderscheid met betrekking tot het aantal wielen. Het kan namelijk zo zijn dat er een ander model van een vliegende auto op de markt komt dat wél vier wielen heeft. Van belang is dat een vliegende auto over de weg kan rijden, wordt aangedreven door een motor en gebruikt zal worden voor het vervoer van personen. Wanneer de PAL-V van auto naar een gyrokopter transformeert zal het in de dampkring worden gehouden ten gevolge van de aerodynamische reactiekrachten die de lucht op zijn rotorbladen uitoefent.
De vliegende auto, specifiek de modellen die van een auto naar een gyrokopter kunnen transformeren, voldoet daarmee aan de wettelijke eisen van een luchtvaarttuig. Mijns inziens biedt de wet meer ruimte wat betreft de definitie van een luchtvaarttuig dan de definitie van een voertuig. De omschrijving van het begrip luchtvaarttuig is namelijk vrij ruim. Zo vallen bijvoorbeeld het watervliegtuig, de luchtballon, een door een motorboot voorgetrokken parachute en een gemotoriseerd zeilvliegtuig ook onder de definitie van luchtvaarttuig. Met andere woorden, een vliegende auto valt (ondanks het woord auto) onder de definitie van luchtvaarttuig van artikel 8:3a lid 1 BW. Dus net als bij wegvervoer heeft de wetgever ook hier rekening gehouden met ontwikkelingen die zich in de praktijk kunnen voordoen.
Volgens artikel 8:80 lid 1 BW is een overeenkomst van personenvervoer een overeenkomst waarbij de ene partij (de vervoerder) zich tegenover zich tegenover de andere partij verbindt een of meer personen (reizigers) te vervoeren. We hebben gezien dat de vliegende auto over de weg zal kunnen rijden maar ook in de lucht te zien zal zijn. In dat geval komen we uit bij de overeenkomst van gecombineerd vervoer van personen. Artikel 8:121 BW verduidelijkt dat bij een overeenkomst van gecombineerd vervoer van personen voor ieder deel van het vervoer de op dat deel toepasselijke rechtsregels gelden. Dit wordt ook wel het network- of kameleon-systeem genoemd.[14] Dit systeem houdt in dat de aansprakelijkheid van de vervoerder verschiet van kleur per deel van het vervoer. Dat de personen aan boord niet van vervoersmiddel wisselen doet hier niets aan af.
Wanneer de passagier letsel oploopt tijdens het vervoer over de weg is het aansprakelijkheidsregime voor het wegvervoer van toepassing. De aansprakelijkheid van de wegvervoerder is beperkt tot een bedrag van € 1.000.000.[15] Indien het letsel ontstaat tijdens het vervoer door de lucht is het veel strengere aansprakelijkheidsregime voor het luchtvervoer van toepassing.[16] Bij risicoaansprakelijkheid is de limiet circa € 160.000 euro en bij schuldaansprakelijkheid is de luchtvervoerder onbeperkt aansprakelijk. Wat betreft de overeenkomst van gecombineerd vervoer van personen over de weg en door de lucht biedt het huidige Boek 8 BW in de artikelen 8:120 en 121 BW een afdoende regeling. Immers, ontstaat dood, letsel of schade op het weggedeelte dan zijn de regels van het personenvervoer over de weg, afdeling 8.13.3 BW, van toepassing.
Kosten en Toekomstperspectief
De PAL-V Liberty Pioneer editie kost 499.000 euro. Voor mensen met een kleinere beurs is er de PAL-V Liberty Sport Editie. Moeilijk is het niet: bij de uitrit van de snelweg rijd je een startbaan op - een afstand ergens tussen de negentig en tweehonderd meter is voldoende. Je drukt op de knop, voert een aantal handelingen uit en je vervoersmiddel is binnen drie minuten getransformeerd van sportieve wagen naar vliegmachine.
Al was vliegen nog nooit zo simpel en veilig, klanten hebben niet genoeg aan alleen een rijbewijs. Ze moeten allemaal hun Private Pilot License (PPL) halen. “Dat houdt in dat je zo’n 45 vlieguren moet maken en een stuk theorie moet leren”, legt Marco uit. Een PAL-V kost 299 duizend euro; in Nederland zijn er tot nu toe 55 exemplaren verkocht. Een goede score vindt Van den Bosch, maar de interesse komt vooral uit landen als Australië, de Verenigde Staten en India waar wel grote afstanden moeten worden afgelegd. Ook vanuit Engeland is er veel belangstelling. “De wegen rondom London staan altijd vast. Met een vliegende auto is dat verleden tijd.
Van den Bosch verwacht dat er de aankomende tien jaar in de mobiliteit meer gaat veranderen dan de afgelopen honderd jaar. “We gaan autonoom rijden, er komen nieuwe vormen van luchtmobiliteit. In grote steden zullen er steeds meer vliegbewegingen plaatsvinden. Allemaal zijn ze bezig: Uber, Mercedes, Porsche, Boeing. Elektrisch vliegen hoort ook bij die ontwikkelingen. Voor PAL-V ook een optie, maar nu nog niet. “De batterijtechnologie moet eerst verder zijn. Toch zit elektrisch vliegen er zeker aan te komen en houdt PAL-V de ontwikkelingen nauwlettend in de gaten.
De komende 10 jaar wordt er meer verandering in mobiliteit verwacht dan in de afgelopen 100 jaar. Niet zo gek, geeft Marco aan: “De lucht heeft een enorme hoeveelheid 3D-ruimte en snelwegen raken vol. Met de opkomst van elektrische en vliegende auto’s geven we een enorme toevoeging aan de mobiliteitsuitdagingen. Het is prachtig om daar met PAL-V pionier in te kunnen zijn. We moeten nog 125 verificatie vlieguren maken en dan gaat in 2022 de eerste auto de lucht in.” Waar, vraag je je af? In Brabant natuurlijk!
Het is de taak van Van den Bosch om het evangelie van de vliegende auto te verspreiden. Hij stuit vaak op sceptici, dat hoort erbij als je een innovatief product aan de man probeert te brengen. “Ik ben ervan overtuigd dat we naar een wereld toegaan waar nieuwe vormen van mobiliteit een grote rol gaan spelen. De routes naar steden raken steeds voller, je ziet nu al dat er steeds meer verkeer de lucht in gaat. Er is geen automerk dat niet bezig is met de ontwikkeling van een vliegende auto.” Hij ziet potentiële klanten vaak sceptisch binnenkomen, maar na een presentatie en proefvlucht - waarbij Van den Bosch bereidwillig de taak van bestuurder en piloot op zich neemt - gaan ze vrijwel altijd geïnspireerd weer weg.
Robert Dingemanse, drijvende kracht achter de PAL-V: kunnen we afspreken dat ik als passagier mee mag in een vliegende auto zodra de eerste exemplaren daadwerkelijk uitvliegen naar hun eigenaren? Nou, laat dat maar aan Brabanders over! Sinds 2007 werkt het bedrijf PAL-V in Raamsdonksveer aan het bouwen van een vliegende auto. Na zo’n 15 jaar innoveren is het bijna zover: in 2022 gaat de eerste auto de lucht in!