Hoe kwam een Leidse winkelpui in Koog aan de Zaan terecht? De ontdekking van een oplettende 'Kooger' leidde tot een zoektocht en het antwoord op die vraag.
De Oorsprong in Leiden
Het Leids winkelpuienproject heeft al veel interessante wetenswaardigheden over Leidse puien opgeleverd. Het meest opvallend aan de gevel van Steenstraat 55 zijn de grote rode letters die de naam vormen van het Chinees restaurant dat al sinds 1975 in het pand zit: ‘Asian Palace’. Wie verder naar boven kijkt, ziet een fraaie, dubbele gevel in witte, zogenaamde verblendsteen.
De gevel hoort bij het pand dat in 1915 werd ontworpen door de bekende architect Hendrik Johannes Jesse. Hij deed dit in opdracht van de eigenaar J. Zaalberg. Bij het gebouw hoorde een granieten winkelpui die toegang gaf tot het taxi- en autoverhuurbedrijf van dhr. Offenberg: de Leidsche Automobiel-taxi-onderneming, afgekort L.A.T.O. Midden op de pui was een figuurtje aangebracht: een grijnzend mannetje, met de benen vooruit gezeten. Het gaat hier om een zogenaamd 'Billiken', een uit de VS overgewaaide geluksmascotte om op auto's te plaatsen.
De functie is duidelijk af te lezen aan de pui op de foto: twee brede bogen, waarvan een met terugliggende dubbele deuren en de andere met een etalage. Aan de linker- en rechterzijde zijn de entreedeuren voor de bovenwoningen. In 1916 wint Jesse voor deze gevel de tweede prijs in de Tweeden Gevelwedstrijd van de stad Leiden. De jury waardeert het ontwerp met name vanwege de winkelpui. In de wedstrijd zijn geen eerste prijzen uitgereikt, omdat de jury de kwaliteit van de nieuwbouw in Leiden zeer matig vindt: “Een niet onbelangrijk aantal teekeningen bleek te zijn vervaardigd door architectonisch geheel onbevoegde personen, die somtijds in de bijschriften der figuren bovendien nog kans hadden gezien te toonen, hoe zij met de beginselen der Nederlandsche Taal op even gespannen voet stonden als met die der Bouwkunst”.
De Verandering en het Vertrek van L.A.T.O.
De L.A.T.O. vertrekt in 1924 uit het pand, het bedrijf is dan ook opgeheven. In september 1925 opent de firma Biesiot een American lunchroom en een winkel in het pand. Hiervoor is het eerst uitgebreid verbouwd door ingenieurs- en architectenbureau Kraan Groenewegen en Verweys. Waarschijnlijk moet de stenen winkelpui dan plaatsmaken voor een houten exemplaar met glas-in-lood bovenlichten.
Lees ook: Aanhanger Reclame van Volkswagen: Van Klassiek tot Modern
Hotel Karrewiel is dan in het pand gevestigd.
Hergebruik in Koog aan de Zaan
De oude pui is niet bij het grofvuil terechtgekomen, maar vervoerd naar Koog aan de Zaan. Daar siert hij nu Garagebedrijf Booij dat al sinds 1938 in het pand is gevestigd. De pui werd rond 1925 geplaatst in de nieuw gebouwde garage van de N.V. ARIBA uit Zaandijk. De Zaansche Courant doet verslag van de opening op 2 december 1925 onder de kop 'Leidsche Auto-Garage te Koog aan de Zaan'.
Dit zou betekenen dat de pui van Jesse ca. tien jaar na de bouw geen dienst meer deed in Leiden, waarschijnlijk omdat hij niet meer paste bij de nieuwe functie van het pand aan de Steenstraat. Het is goed mogelijk dat hij te koop werd gezet. Het ging immers om een kostbare pui. Oude kranten bevatten regelmatig advertenties waarmee tweedehands winkelpuien te koop werden aangeboden. In Koog aan de Zaan is de pui goed terechtgekomen, zij het voorzien van een moderne invulling van de twee bogen.
Garagebedrijf Booij: Van Lasser tot Morgan Dealer
Rond 1919 vestigde taxibedrijf Aart Hogendijk zich in het pand aan het Zuideinde waar eerst oliefabriek De Reus zat. Hij bracht de Leidse gevel naar Koog a/d Zaan. Booij kwam oorspronkelijk uit Drente en werkte als lasser bij de N.D.S.M. in Amsterdam-Noord. In 1928 begon hij een eigen lasinrichting in de Zaanstreek. Booij was eerst dealer van bedrijfswagen van International Harvester en Krupp en later van ‘exotische’ automerken als Borgward, Hansa Goliath, Skoda, Wolseley, Riley en Matra. Ook was hij dealer van Lancia en Suzuki. Sinds 1980 is Booij gespecialiseerd in Morgan, Engelse sportauto’s die met de hand worden gemaakt.
De Billiken Mascotte
Het mannetje met de benen vooruit op de gevel is een Billiken, een geluksbeeldje dat in het begin van de vorige eeuw in de VS is bedacht door illustratrice Florence Pretz. In 1908 verwierf ze copyright op het ontwerp en verkocht de rechten aan de ‘Billiken Company of Chicago’. In de daaropvolgende jaren bleef het een populair ornament. Het geluksmannetje werd als mascotte verkocht, onder andere voor auto’s, wat in die periode niet zo vreemd was. De eerste automobielen begaven het regelmatig of kregen een lekke band op de slechte wegen. Er werden dan ook speciaal Billekens voor auto’s verkocht.
Lees ook: T-Roc of T-Cross kiezen?
Wat is Leidens Ontzet?
Lees ook: Gids voor Tweedehands Caddy Automaat