De geschiedenis van de autobranche in Winschoten is rijk en divers. Deze omvat niet alleen de bekende autobedrijven, maar ook de lokale evenementen en bijzondere verhalen die de autogeschiedenis van Winschoten uniek maken. In dit artikel duiken we in de geschiedenis van Auto De Groot Winschoten, de opkomst van ESA en de legende van "Oome Dirk".
De Opkomst van ESA
De geschiedenis van ESA begint in Marum-West in 1927, waar de zwagers Klaas Michiel Elema en Martinus Stollenga een autobusbedrijf startten. Klaas Michiel Elema kocht in 1922 het café ‘De Koppel Paarden’. Hij was in dat jaar verloofd met Trijntje Stollenga en trouwde met haar op 28 april 1922 in Slochteren. Zoals gebruikelijk in die jaren, hoorde er bij het café een doorrit. Deze werd gebruikt als stalling voor de twee bussen van het autobusbedrijf H. Winius & zn. uit Groningen, maar Winius wilde zijn onderneming verkopen. In 1927 kochten Klaas Michiel Elema en Martinus Stollenga, de broer van Trijntje, het autobusbedrijf daarom van H. Winius.
De eerste busdienst was de busdienst van Marum naar Buitenpost. De auto in het midden, een Renault uit 1925, werd gebruikt bij de startactiviteiten van wat later ‘E.S.A. Trans-Continental’ zou worden. Links ziet u de oude Ford-bus en rechts een Chevrolet-vrachtauto. Het ging niet goed met ESA. Klaas Michiel en Martinus pakten de kaart erbij en besloten een busdienst tussen Heerenveen en Groningen te starten. Op 10 november 1930 begon de nieuwe busdienst te rijden.
De beginjaren waren moeilijk, dus Klaas Michiel en Martinus zochten naar andere inkomsten. Ze begonnen met dagtochten naar jaarmarkten in de buurt, die al snel zo vaak geboekt werden dat er in 1933 een busdienst naar de Jaarbeurs in Utrecht werd opgericht. De oorlog bracht moeilijke tijden voor ESA. Door de brandstofschaarste werden bussen voorzien van gasgeneratoren. Er werd vaak materiaal geroofd en leden van het personeel werden opgepakt om ergens anders aan het werk te gaan. Daardoor was er na 1944 helemaal geen vervoer meer mogelijk.
Het bedrijf stond er na drie jaar oorlog financieel slecht voor en de directie wilde het bedrijf verkopen. Dat gebeurde uiteindelijk niet door Diederik van der Ploeg, die zichzelf inkocht voor fl. Na de oorlog was het belangrijkste doel om het materiaal weer op orde te krijgen. ESA had het geluk dat één bus ongeschonden door de oorlog was gekomen. Maar om voldoende bussen beschikbaar te stellen, moesten andere voertuigen op een creatieve manier worden omgebouwd. Het bleef lang moeilijk om aan onderdelen en materialen voor de bussen te komen. Het hele land werd afgestroopt, op zoek naar tweedehands onderdelen. Tijdens een van deze tochten kwam directielid Martinus Stollenga om het leven. Hij reed samen met zijn chauffeur Steenbergen naar Soest, maar door de laagstaande winterzon zagen ze een trein bij een onbeveiligde overgang niet aankomen.
Lees ook: Hoe auto afschrijving berekenen?
Vanaf 1953 is ESA officieel dealer van DAF. Het bedrijf verkocht eerst alleen DAF-vrachtwagens, maar begon vanaf 1959 met de verkoop van DAF-personenauto's. In 1958 trok Diederik van der Ploeg zich terug uit de directie. Sinds zijn komst in 1943 was het bedrijf flink gegroeid. Zijn eerdere investering in ESA van fl. 75.000 bracht hem fl.
In 1962 bouwt ESA een nieuwe vestiging aan de Admiraal de Ruyterlaan in Groningen. In deze garage werden lijnbussen onderhouden en DAF-auto's verkocht. De verkoop van personenauto's verliep niet zo goed. Daarom werd besloten om alleen verder te gaan met de verkoop van vrachtwagens. In 1967 neemt Klaas Michiel Elema afscheid van ESA. De medeoprichter was toen 70 jaar. De vestiging aan de Admiraal de Ruyterlaan werd steeds slechter bereikbaar. ESA besloot een nieuwe vestiging te bouwen aan de Bornholmstraat in Groningen. Daarnaast greep de directie de kans om in Drachten een extra vestiging te openen.
Na het faillissement van de DAM nam ESA de vestigingen in Winschoten en Delfzijl over. Met deze nieuwe vestigingen erbij beschikt ESA in totaal over vijf vestigingen. In 1989 neemt Ekke Elema afscheid van ESA. Omdat zijn zoon Klaas nog te jong was om het bedrijf te leiden, ging Ekke op zoek naar een ervaren directeur ter overbrugging. In 2001 werd ESA Fiat Professional-dealer. ESA breidt uit naar Veendam in 2004. Deze locatie wordt later verder uitgebreid met een Fiat Professional-showroom.
Op 1 maart 2005 opende Autobedrijven ESA Veendam haar deuren. De vestiging is volledig gericht op reparatie en onderhoud aan bedrijfswagens en getrokken materieel.In 2004 neemt Reinier van Nispen afscheid van ESA om plaats te maken voor de nieuwe generatie. In 2006 besluit de directie van ESA op zoek te gaan naar nieuwe markten waar ESA zich verder kan ontwikkelen. Het keuze valt op Polen. ESA breidt na het succes in Polen uit naar Denemarken. De eerste vestiging wordt geopend in Kolding, gelegen in de zogenaamde 'gouden driehoek' van Denemarken. ESA was dit jaar een ultramoderne vestiging rijker geworden.
ESA Heerenveen betreft een compleet nieuw state-of-the-art pand van maar liefst 2.500 vierkante meter met wel vijf volledig ingerichte werkstraten. Het team is, onder leiding van bedrijfsleider Jurjen Ypma (sinds 2023 commercieel directeur), opgeleid om te werken met de nieuwe TRP Service Plus-formule voor het stellen van goede diagnoses met geavanceerde apparatuur voor alle merken en de benodigde werkplaatsonderdelen.
Lees ook: Vind de perfecte autodealer in Huizen
De ESA's ROAD SHOW op 23 april 2022 was een groot succes waar we trots op zijn! De demo-ritten waren razend populair, de XG-demo in de werkplaats zat altijd vol, bezoekers genoten van de klantauto’s en de kinderen hadden volop plezier met de simulator en het springkussen. Op zaterdag 7 oktober vond de succesvolle 2.0-versie van de ESA ROAD SHOW plaats bij ESA Groningen. De opkomst overtrof alle verwachtingen en de reacties waren uiterst positief! Ondanks extra demo's waren de ritten volledig volgeboekt. Bezoekers genoten van de ESA 70 Year Edition, oldtimers en klantbolides, terwijl ook de kinderen zich prima vermaakten.
ESA Trucks Nederland heeft de PACCAR Financial Award 2024 gewonnen tijdens de dealermeeting! Tijdens de dealermeeting ontvingen we opnieuw een prachtige erkenning: de prestigieuze DAF NWE Paccar Parts Award 2025!
"Oome Dirk": Een Legende in Winschoten
Een van de meest bijzondere verhalen uit de autogeschiedenis van Winschoten is die van "Oome Dirk", de Austin 3KBN ladderwagen.
gered van de sloop Magirus Deutz 170 D brandweer ladderwagen restauratie 50 jaar oud
De ladderwagen werd in 1962 aangeschaft in opdracht van het gemeentebestuur van Winschoten, omdat het toenmalige Sint Lucasziekenhuis bouwplannen had om het ziekenhuis met 4 bouwlagen te verbouwen. Daarvoor moest er een redvoertuig komen met een driedelige uitschuifladder van 17 meter. De keus viel op een Geesink-ladder uit Weesp en gebouwd op een Austin 3KBN chassis. Deze auto werd gekozen om dat meer van dit merk bij de gemeente reden en makkelijk in onderhoud waren en bovendien kon worden geleverd door de plaatselijk dealer Garage de Venne (familie Kliphuis).
De naam "Oome Dirk" is ontstaan doordat de heer Dirk Lubbers, die 50 jaar lid was van de vrijwillige Brandweer Winschoten, de eer kreeg om de ladderwagen naar hem te vernoemen, nadat hij het meeste geld had opgehaald bij de middenstand en bedrijven van Winschoten voor de kas van de Personeelsvereniging "Brandwacht Winschoten". Vele grote branden maakte de Oome Dirk mee zoals 2x Hotel Dommering, de grote brand bij de Gembo Inktfabriek die begon in de Liefkensstraat en eindigde in de Torenstraat. Op 24 oktober 1970 brak een grote brand uit in het paviljoen Salem van Psychiatrisch Ziekenhuis Groot Bronswijk te Wagenborgen, hier vielen 16 doden te betreuren. Al snel na het uitbreken van de brand werd ook het korps van Winschoten gevraagd te assisteren en natuurlijk ging de Oome Dirk mee. Later bleek dat de Oome Dirk 18 personen had gered. Om de 5 jaar wordt dit nog steeds herdacht in Wagenborgen en de Oome Dirk is daar vaak bij aanwezig!
Lees ook: Elektrische Auto Pechhulp
In 1980 is de Oome Dirk verkocht omdat een 30 meter hoge ladderwagen werd aangeschaft. In 2008 werd de Oome Dirk te koop gezet, en besloot de stichting Oud Brandweermateriaal Winschoten deze te kopen. De auto is helemaal ontleed in 2012 en de jaren daarna geheel opgeknapt. In 2014 werd de auto op nieuw "overgedragen" door Pieter Smit, de toenmalige burgemeester van de gemeente Oldambt. Verder wordt de auto ingezet voor trouwerijen opendagen etc.
In 2018 overleden 2 mensen die zeer nauw met de SOB en zeker de met Oome Dirk betrokken namelijk Pieter Smit (Burgemeester Oldambt) en Daan Dusseljee (secretaris SOB). De Oome Dirk werd ingezet voor het rijden op de dag van de crematie van Pieter Smit. Bij de aula in Scheemda waar Daan Dusseljee opgebaard lag, stond statig de Oome Dirk bij de ingang.
Braderie in Winschoten
De braderie die komende dinsdag begint, is de 35ste. Een feit dat kennelijk aan de aandacht van de organisatoren is ontsnapt. De eerste braderieën in Winschoten kenmerkten zich door een romantische sfeer. Het was de ‘Commissie van Acht’, die het initiatief voor de braderieën nam, daarbij - opvallend genoeg - sterk tegen gestaan door het toenmalige bestuur van ‘Handel en Nijverheid’. Van die acht mannen van het eerste uur zijn nog maar drie personen in leven.
Behalve zij drieën maakten van de ‘Commissie van Acht’ de volgende winkeliers deel uit: bedrijfsleider en de latere personificatie van de Winschoter braderie Willy Nieboer van ‘Tammo Feiken, radiohandelaar Joh. Heijenga, fotograaf Reint Meijer, garagehouder Henk Kliphuis en ing. E. Zijlstra van het EGD.
Possel herinnert zich het begin van alles nog goed: „Er was een feestje in hotel Smid. We zaten zo bij elkaar en iemand zei: er zou eigenlijk meer moeten gebeuren in Winschoten. Iedereen bij dat gesprek wilde wel wat doen. Het idee voor een braderie haalde de commissie uit Breda, waar met veel succes een feestmarkt met kramen, os aan het spit, kermis enz. was gehouden.
Possel: „Handel en Nijverheid was van het begin af aan tegen. Die mening onderging geen verandering, ook niet toen het Oostgroningse publiek in massa’s op het kraampjesfeest af kwam.
Possel: „We maakten er dan ook echt schitterende feesten van. We hebben eerst een braderie gehad rondom een baron en zijn echtgenote. We kochten een koets voor 125 gulden en spoten die helemaal in goudkleur. Zo was er ooit de ‘Wiener Prater Braderie’. De heer Possel herinnert zich van toen: ,,We hadden het zo geregeld dat de Oostenrijkse consul als gast naar Winschoten zou komen. Toen het zover was, bleek die man nergens van te weten. Maar op het stadhuis stonden de burgemeester en wethouders in het zwarte pak gereed om hem te ontvangen.
De ‘Commissie van Acht’ kon bij het publiek en bij de gemeente een potje breken na al die successen. Dat was allemaal niet zo verwonderlijk, want de commissie deed meer dan alleen succesvolle braderieën houden.
Possel: ,,We organiseerden ook beurzen. Eén van de meest succesvolle was de pinksterbeurs in de tuin van Dommering. Ook veranderden we de intocht van Sinterklaas. Die kwam gewoon per trein. Wij vonden dat niks en lieten hem in het vervolg met de PAM 33, een schip van 1300 ton, komen.
De acht en het bestuur van Handel en Nijverheid bestonden een aantal jaren niet bepaald in pais en vrees naast elkaar. Dat veranderde pas toen toenmalig bankdirecteur Osinga (van de huidige Amro) voorzitter werd. Het klimaat werd zo goed, dat de Commissie zijn bestaansrecht verloor en een tweetal mensen, onder wie Possel, aan het bestuur van Handel en Nijverheid werd toegevoegd.
„Maar met de romantische braderieën was het gedaan. Possel erkent dat de tijden veranderd zijn en dat de romantische sfeer die het 35 jaar geleden zo goed deed, nu misschien niet meer zal aanslaan. Toch denkt hij dat het nog steeds mogelijk is om van de Winschoter braderie iets heel speciaals te maken.
Possel ziet iets daarvan weerspiegeld in de ‘Nacht’, waarmee de braderie nu wordt besloten. „Ik geloof dat een man als Flokstra het kan. Hij heeft ook ditmaal een goed programma samengesteld. Ik heb bewondering voor hem. De ene dag las je in de krant: de Nacht gaat niet door en anderdaags: Flokstra doet het weer.
Er is niet eigenlijk zoveel veranderd in 35 jaar. Pas toen we stopten als Commissie van Acht stak „Handel en Nijverheid” geld in wat wij deden, door onze schuld waarmee we na de laatste braderie waren blijven zitten, over te nemen.
Met enig stuntwerk werd gisteren de vijfendertigste Braderie in Winschoten geopend. Wethouder Henk Stuut en voorzitter Klaas Keestra van Handel en Nijverheid, zorgden voor de stunt door met motor en zijspan door een muur van plastic te rijden. Jammer genoeg mochten ze het voertuig zelf niet besturen. Geen van beide heren bleek het hiervoor benodigde rijbewijs te bezitten en dat is zelfs voor zo’n klein stukje een onoverkomelijk bezwaar. Keestra ging dus achterop en Stuut in het bakje. De ruim twintig jaar oude BMW werd bestuurd door A.
De muur die doorbroken werd, was volgens de presentator Gerrie de Vrieze symbolisch voor, „de hardnekkigheid die je tegenkomt als je zoiets organiseert”. Stuut had zich het tochtje op de motor wat anders voorgesteld. „Ik had gedacht: Keestra aan het stuur en ik in het zijspan om het evenwicht in stand te houden.
Op het plein voor de Klinker mochten kinderen hierna ballonnen oplaten. Onder de tonen van Viva Espagna ‘zeilden’ de honderden blauwe ballonen richting Duitsland. De braderie is voorlopig alleen in de Langestraat en Torenstraat. Al direct na de opening was er al bijna geen doorkomen meer aan. De Engelstilstraat blijft tot vrijdagmiddag zonder kraampjes. Dit omdat de straat moeilijk afgesloten kan worden.
De meest opmerkelijke kraam is wel die van de Koninklijke Landmacht tegenover hotel De Nederlanden. De bedoeling van de stand is om mensen voor het leger te werven. De braderie duurt nog tot vrijdagavond. Gedurende de week worden allerlei activiteiten gehouden. Woensdagmiddag is er een poppenkastvoorstelling in de Langestraat, donderdagmiddag een spel- en showprogramma op het Klinkerplein en vrijdag is er een standwerkerconcours en een kinderbraderie.
De braderieweek wordt vrijdag afgesloten met de Nacht van Winschoten.
Kermisexploitant Addie Speelman
„Een munt”. Het jongetje is slechts een paar turven hoog en kan maar net over de rand van Marie Speelmans kassa heen kijken. Er vallen wat dubbeltjes en kwartjes uit z’n hand. Marie stopt erop haar beurt een plastic muntje in. Addie Speelman (42) zegt: „Die autoscooter doet het altijd bij de jeugd. Ook al zou ik hem ergens op een weiland tussen Winschoten en Nieuweschans neerzetten, klandizie verzekerd!
Helemaal ervan leven kan hij echter niet. Hij en z’n vrouw misschien, maar daarnaast heeft deze kermisexploitant nog ‘ns vier monden te voeden. Een jongenstweeling van 22, een meisje van 18, de jongste zoon van 17. Marktplein nog een tweede attractie hebben staan: de skylift. „We worden geen miljonairs, maar klagen doen we niet.
Hun enthousiasme voor het kermisvak blijkt uit de animo waarmee alle kinderen zich op de kermis hebben gestort. Geen van de vier zoekt z’n toekomst in een ,normaal’ burgerbestaan. Enige onzekerheden bestaan nog voor de dochter des woonwagens. Vader Speelman: „Ze zal een man van de kermis moeten trouwen om ook een attractie te krijgen”.
Zijn kinderen houden de traditie in ere die omstreeks 1870 begon bij overgrootvader, die de dochter van een Duitser uit Oldenburg trouwde. Addie Speelman houdt er nog een derde attractie op na, de boksbal, het succes van de jaren zeventig. Opvolger van de roemruchte Kop van Jut. vakantie te verdienen”. Maar het grote geld wordt met de boksbal niet (meer) verdiend. De jeugd slaat er niet meer zo hard op als dik vijf jaar geleden. De aardigheid is er af. „Er moet hoognodig iets nieuws komen, het komt alleen niet”.
Het extraatje wordt elke winter besteed aan een vakantie van drie weken in het Spaanse Benidorm, al jaren het reisdoel der Speelmannen. „Ik heb alles geprobeerd, een hotel, appartement, maar het werd uiteindelijk de caravan. We zijn een vrij leven gewend.
De tijd van zalig nietsdoen breekt voor hen aan in november, na de Adrillenkermis in Winschoten. „Daarna gaan we naar huis, (in Kielwindeweer bij Hoogezand, R.W.) eerst een weekje op verhaal komen en dan… naar Spanje”. Daar eenmaal gewend, begint hij alweer te denken aan het vervolg: veel van de apparatuur moet gerepareerd en geverfd worden, en er zitten nog witte plekken in de agenda. Hij moet nog meer kermissen zoeken.
Voelt-ie zich een zwerver? Speelman: „Dat zijn we zéker niet. Een zwerver weet vandaag niet, waar hij morgen is. Ik weet nu al dat ik volgend jaar met de braderie weer in Winschoten ben”.
Hij is driekeer per jaar in het Oost-Groningse centrum. En kan er rekenen op een goeie verdienste. „De Nacht is de absolute topper tijdens de braderieweek, maar de Adrillenkermis is beter”. Legt uit: „Nu zijn veel bezoekers wat oudere mensen. Oost-Groningen doet hij graag. „In de Achterhoek heb je van die drankkermissen. grote tenten waar heel veel bier wordt getapt. In Noord-Holland kunnen ze er ook wat van.
Maar gistermorgen was hij evengoed ziedend, toen bleek dat er een flink aantal vlaggen (waaronder een met het beeltenis van Madonna) was gestolen. Hij had ze net voor duizend gulden aangeschaft. Voor de kassa verdringen zich, ondanks het vroege uur (’t is net 2 uur in de middag) de kinderen om de muntjes. Hij krijgt ze. Als het geld geteld is, blijkt er niet eens genoeg te zijn voor één muntje. Marie Speelman haalt de schouders op. „Och”, zegt ze, „hij kocht daarnet voor twee tientjes”. Maar haar man bromt: „Kennismensen hebben vaak een slechte naam. De deuren dicht, de kermislui komen er aan, zeggen ze dan. Ik slaap vaak met de deur open.
Nacht van Winschoten
De vierde Nacht van Winschoten heeft de drie eerdere edities in alles overtroffen, behalve bij de temperatuur: die was beduidend lager dan voorgaande jaren. Ongeveer 100.000 mensen zochten de afgelopen nacht het vertier in de molenstad. De stemming zat er goed in op het Israëlplein, bij de Klinker en op het Marktplein.
Burgemeester drs. J. J. Postma opende gisteravond om ongeveer kwart voor negen het gebeuren met een korte toespraak vanaf het bordes van het stadhuis. Uit de omliggende plaatsen waren vertegenwoordigers van gemeentebesturen gekomen.
Flokstra, die, ondanks vele problemen, op zeer korte termijn de Nacht nog op poten zette, prees het aandeel van de sponsors, die de Nacht mogelijk maakten. In het bijzonder noemde hij de Drents-Groningse Pers, uitgeefster van de Winschoter Courant/De Noord-Ooster. Directeur R. B.
Op het Israëlplein werd even later het ‘Deutschland Treff’ geopend door de burgemeester van Rhede, W. Loth. De Nacht van Winschoten trof het ook met het weer. Hoewel de temperatuur allesbehalve zomers was, hoefde de winterjas nog net niet aan.
Overige ontwikkelingen in Winschoten
Reinder Klein van Shoe Klein in de Langestraat 52 in Winschoten heeft zijn schoenenzaak verkocht aan de firma Molenkamp in Haren. Bovendien blijft de heer Reinder Klein als bedrijfsleider in de zaak aanwezig. Voor de klanten verandert er in eerste instantie niet zoveel. Voorlopig tenminste. Want na de bouwvakvakantie zal de zaak aanzienlijk worden vergroot. De schoenenzaak zal dan doorlopen tot aan de Venne. Alle beschikbare ruimte, inclusief het magazijn wordt voor de zaak gebruikt. Het aantal schoenmerken zal met de helft worden uitgebreid. Alle bekende en goede schoenmerken zullen dan bij Shoe Klein verkrijgbaar zijn. In de toekomst zal Shoe Klein een andere naam krijgen.
De hoofdinspecteurkorpschef van gemeentepolitie, J. C. van den Boogaart, is bij Koninklijk Besluit van 20 juli 1987 benoemd tot commissaris van gemeentepolitie in Winschoten. Sinds 1 september 1983 geeft Van den Boogaart al leiding aan het Winschoter politiekorps.
IJzerhandel Geertsema heeft na maandenlange onderhandelingen met de Dienst der Domeinen in Meppel overeenstemming bereikt over de aankoop van de gebouwen en terreinen van de voormalige kartonfabriek Okto in Winschoten. Welk bedrag met de aankoop is gemoeid is niet bekend. Geertsema wil binnenkort nadere bijzonderheden bekendmaken over investeringen in de bestaande gebouwen. Hoeveel arbeidsplaatsen de overname gaat opleveren is nog niet bekend. De heer J. Burgemeester Postma van Winschoten toonde zich verheugd over de overname, die volgens hem veel mogelijkheden oplevert.
Begin dit jaarwaren er nog vijf gegadigden voor overname van de gebouwen en terreinen, waarvan zijn gemeente er één was. Het Duitse spaanplatenfabriek Connemann was toen al afgevallen: een reis van een gemeentelijke delegatie maakte duidelijk dat het bedrijf nogal wat stankoverlast zou hebben veroorzaakt. Connemann zou voor circa vijftig banen hebben gezorgd.
De Stichting Omroep Radio Winschoten komt nog vijftien duizend gulden tekort voor de verbouwing van een ruimte in De Klinker tot studio en voor de aanschaf van apparatuur. De stichting hoopt het financiële gat te dichten met bijdragen van fondsen die zijn aangeschreven. De actie om donateurs voor een tientje te werven heeft volgens de woordvoerder van de stichting, Wiebe Klijnstra „niet zoveel respons gehad waarop we gehoopt. Maar als je bedenkt, dat we nog niet actief zijn dan valt het dik mee”. Hij verwacht dan ook, dat het aantal wel groeit, als de omroep een keer in de lucht is. De stichting is van plan de bijdragen van de donateurs aan te wenden voor de exploitatie van de zender.