Een auto-immuunziekte is een aandoening waarbij het immuunsysteem, dat normaal gesproken het lichaam beschermt tegen schadelijke indringers zoals bacteriën en virussen, lichaamseigen weefsel en cellen als vijandig beschouwt en aanvalt. Deze verkeerde reactie van het afweermechanisme tegen het eigen lichaamsweefsel kan leiden tot schade aan weefsels en organen.
Bij een auto-immuunziekte is er sprake van een fout in de afweer. Het immuunsysteem reageert te hevig en valt daarbij ook nog eens lichaamseigen cellen aan. Bij veel auto-immuunziekten maakt het lichaam specifieke antistoffen aan die soms in bloedonderzoek kunnen worden gemeten. Bekende antistoffen zijn anti-TPO (bijvoorbeeld de ziekte van Hashimoto) en anti-TSI (ziekte van Graves).
Wanneer het immuunsysteem sterk belast wordt en langdurig overactief is, is de kans dat een auto-immuunziekte zich openbaart vergroot. Vaak gaat er chronische stress (bijnieruitputting), ziekte (virussen) of een bevalling aan vooraf. Daarnaast kan ook een ongezond voedings- en leefpatroon het immuunsysteem actiever (en dus agressiever) maken.
Het aantal auto-immuunziekten dat er is, is niet precies bekend. Vermoedelijk loopt het aantal op tot wel tegen de honderd. Sommige daarvan zijn zeldzaam.
In Nederland heeft ruim 1 op de 4 kinderen en jongeren van 0 tot 25 jaar een chronische langdurige ziekte of aandoening. Astma en chronische bronchitis komen het vaakst voor.
Lees ook: Hoe auto afschrijving berekenen?
Hoe Werkt het Immuunsysteem?
Ons immuunsysteem beschikt over een zeer geavanceerd systeem om ons ziektevrij te houden. Het identificeert alle vreemde stoffen die ons lichaam binnendringen en alles waarmee we in contact komen. Als ons immuunsysteem iets gevaarlijk acht, produceert het antilichamen om de schadelijke indringers te weren.
Het afweersysteem bestaat uit veel verschillende soorten cellen die in ons hele lichaam zitten. Normaal beschermen deze cellen ons lichaam tegen schadelijke invloeden van buitenaf, zoals infecties. Ze spelen bijvoorbeeld ook een rol in de bestrijding van kankercellen. Bij auto-immuunziekten keert de afweer zich actief tegen het eigen lichaam.
Het immuunsysteem is ons verdedigingsmechanisme dat ons beschermt tegen indringers van buitenaf. Het ruimt iedere dag ziekteverwekkers op en beschermt tegen infecties. Het bevindt zich door ons hele lichaam. Onder meer onze huid, darmen, luchtwegen, bloed en lymfestelsel maken er deel van uit.
Antistoffen zijn belangrijk bij het opruimen van bacteriën en virussen. Antistoffen worden gemaakt door B-cellen en plasmacellen. Die plasmacellen zijn ontstaan uit B-cellen. Als B-cellen in contact zijn geweest met T-cellen, kunnen ze antistoffen maken. De T-cellen herkennen een virus of bacterie en ze geven door aan de B-cel welke antistof deze moet maken om het virus of de bacterie op te ruimen.
Er zijn verschillende soorten antistoffen, namelijk antistoffen die in het bloed zitten (IgG en IgM), en antistoffen die in de slijmvliezen en in de weefsels zitten (IgA).
Lees ook: Vind de perfecte autodealer in Huizen
Hoe werkt je immuunsysteem? - Emma Bryce
Oorzaken van Auto-immuunziekten
Auto-immuunziekten ontstaan wanneer ons lichaam hard aan het werk is om ons lichaam te verdedigen tegen potentieel gevaarlijke stoffen, zoals allergenen, gifstoffen, infecties of voedsel, maar niet het verschil ziet tussen de indringers en ons eigen lichaamscellen. Omdat het lichaam bepaalde lichaamscellen voor schadelijk aanziet, worden er anti-lichamen op af gestuurd.
Ayurveda stelt dat het afweersysteem de eigen lichaamscellen niet per ongeluk aanvalt, maar dat het dat doet om het lichaam te verdedigen tegen een vorm van schadelijke metabolieten, genaamd ‘Ama’. Ama wordt geproduceerd in de weefsels die worden aangevallen. Er zijn verschillende redenen voor het ontstaan van Ama.
Auto-immuunziekten worden meestal veroorzaakt doordat grote hoeveelheden Ama doordringen tot bepaalde lichaamsweefsels of fysiologische systemen. Daarnaast zijn een langdurige blootstelling aan slecht verteerbaar voedsel, verontreinigende stoffen, allergenen, giftige stoffen, synthetische chemicaliën en drugs een andere oorzaak van auto-immuunziekten.
De volgende factoren, afzonderlijk of in combinatie met elkaar, kunnen mogelijk bijdragen tot de ontwikkeling van auto-immuunziektes:
- De penetratie van Ama diep in weefsels:
- Zwakke spijsvertering: Een zwakke spijsvertering leidt tot de opeenhoping van onvolledig verwerkte metabolieten.
- Vitiation van Dosha: Aantasting van de Dosha, waarbij de normale fysiologie van de stofwisseling verstoort raakt, leidt ook tot Ama.
- Ophoping van metabolische afvalstoffen: Het onderdrukken van de natuurlijke drang om metabole afvalstoffen kwijt te raken, leidt tot obstructies in de fysieke zuiveringskanalen van het lichaam.
- Langdurige blootstelling aan onverenigbare stoffen:
- Voedsel: Sommige voedingsmiddelen zijn van nature onverenigbaar en ongezond voor iedereen.
- Verslavingen: De verslaving aan alcohol, nicotine, drugs, enzovoorts maakt het lichaam volledig afhankelijk van ongezonde chemische stoffen.
- Geneesmiddelen: Verschillende geneesmiddelen die gebruikt worden voor symptomatische verlichting, onderdrukken wel de oppervlakkige symptomen van ziektes, maar deze onvolledige behandeling van de onderliggende oorzaak compliceert in feite de aandoening.
Een interessante vraag is waarom het aantal auto-immuunziekten zo explosief is gestegen, evenals het sterk groeiend aantal mensen dat eronder gebukt gaat. Het antwoord is verrassend eenvoudig en bestaat uit één woord: stress. Vergeleken met enkele decennia terug leven we in een steeds gejaagdere maatschappij, waarin steeds meer gevraagd wordt van mensen.
Lees ook: Elektrische Auto Pechhulp
Als de stress lang aanhoudt, heeft dit effect op de productie van stresshormonen door de bijnieren. Deze hormonen worden afgegeven aan het bloed. Hormonen kunnen boodschappen doorgeven aan andere organen of weefsels in het lichaam die gevoelig zijn voor de werking van hormonen. Een hormoon kan een remmend of juist een stimulerend effect hebben. Zo beïnvloeden hormonen veel verschillende reacties in het lichaam.
Dat brengt ons op de cruciale functie van de dunne darm, die voor wel 80% verantwoordelijk zijn voor het functioneren van ons immuunsysteem. Alles wat we eten passeert onze dunne darm. Daarmee kun je de dunne darm met wat fantasie vergelijken met een politiebureau dat erop toeziet dat alles gaat zoals het hoort. Al het voedsel dat vanuit de maag komt, wordt in de dunne darm, die zo’n twee meter lang is, met behulp van enzymen afgebroken tot kleinere deeltjes, die door de poriën van de darmwand kunnen.
Als het afweersysteem antigenen detecteert, vormt het vervolgens immunoglobuline (IgG). Deze immunoglobuline, type G, is één van de vijf bestaande immunoglobulines in ons lichaam. Het wordt aangemaakt bij aanwezigheid van grotere hoeveelheden van of een herhaald contact met het antigeen. Het IgG-molecuul kan beschouwd worden als een typische antistof. Doordat deze antistof zich aan de lichaamsvreemde stoffen bindt, kunnen deze onschadelijk worden gemaakt. Deze IgG-moleculen kun je vergelijken met een politieagent, die een inbreker (lees: antigeen) probeert in te rekenen.
Bij dit ‘gevecht’ in het lichaam komen echter toxische stoffen vrij, die als negatieve eigenschap hebben dat ze ontstekingen veroorzaken. Cytokinen en chemokinen zijn voorbeelden van toxische stoffen, die op deze manier vrijkomen. De lever moet deze toxische stoffen neutraliseren, maar kan dit niet bijbenen. Het resultaat is dat deze toxische stoffen in de bloedbaan terecht komen, waardoor het lichaam verzuurt.
Als dit het geval is treedt er een ontsteking op van de poriën van het epitheelweefsel, waaruit de darmwand bestaat. Hierdoor worden de poriën ruimer met als resultaat dat er meer toxische stoffen worden doorgelaten. We noemen dit verschijnsel ook wel ‘leaking gut’ ofwel lekkende dunne darm.
Aangezien er elke minuut een liter bloed de hersenen passeert, betekent dit dat ook het brein wordt aangetast. Het brein wordt omsloten door drie hersenvliezen die de hersenen beschermen. Deze hersenvliezen (bloed-brein-barrière) bestaan uit hetzelfde weefsel als de dunne darm (darm-barrière), het zogenaamde epitheelweefsel. De poriën in dit weefsel maken het mogelijk om enerzijds voedingsstoffen op te nemen en anderzijds afvalstoffen, waaronder toxische stoffen, af te voeren.
Als de cytokinen de hersenen bereiken, dan treedt er een ontsteking op van de poriën van het epitheelweefsel. Hierdoor worden de poriën ruimer met als resultaat dat er meer toxische stoffen worden doorgelaten. Op deze manier is er sprake van een ‘leaking brain’, net zoals er bij de darmen sprake kan zijn van een ‘leaking gut’.
Naast de hiervoor besproken brein-darm link is ook de link dunne darm-schildklier uitermate kwetsbaar. Met name bij vrouwen tussen de 40 en 55 jaar ontstaan problemen met de schildklier, veroorzaakt doordat de cytokinen bij de schildklier komen. Dit is uitermate vervelend aangezien de schildklierhormonen een rol spelen in vrijwel alle lichaamsweefsels en organen, van de spier in de grote teen tot de zenuwbaan in de lever.
De ziekte van Hashimoto en de ziekte van Graves zijn de bekendste auto-immuunziekten waarbij de schildklier betrokken is. Bij de ziekte van Hashimoto gaat de schildklier geleidelijk langzamer werken terwijl bij de ziekte van Graves juist sprake is van een te snel werkende schildklier.
Veel klachten komen echter ook voor bij andere aandoeningen. Dit maakt het voor de arts onmogelijk een diagnose te stellen op basis van de klachten alleen. Bloedonderzoek moet uitsluitsel geven of de schildklier de oorzaak kan zijn van de klachten.
Wat hierbij opvalt is dat veel mensen met een auto-immuunziekte kampen met een chronisch tekort aan vitamine D. Terwijl juist vitamine D de belangrijkste energiebron is voor het immuunsysteem. Aanvulling met een hoogwaardig vitamine D supplement is in het geval van een chronisch tekort dan ook aan te raden.
Tabel met voorbeelden van auto-immuunziekten:
| Naam van de ziekte | Beschrijving |
|---|---|
| Systemische lupus erythematodes (SLE) | Een auto-immuunziekte waarbij het lichaam ontstekingseiwitten aanmaakt die schade aan weefsels en organen kunnen veroorzaken. |
| Ziekte van Hashimoto | Een aandoening waarbij de schildklier geleidelijk langzamer gaat werken. |
| Ziekte van Graves | Een aandoening waarbij de schildklier te snel werkt. |
| Ziekte van Crohn | Een chronische inflammatoire darmziekte die chronische diarree en buikpijn veroorzaakt. |
| Diabetes mellitus type 1 | Een chronische stofwisselingsziekte waarbij het lichaam de bloedsuiker niet op peil kan houden. |
| Multiple sclerose (MS) | Een aandoening waarbij het centrale zenuwstelsel wordt aangetast. |
Klik hier om cookies aan te passen.
Symptomen van Auto-immuunziekten
Klachten die kunnen ontstaan hangt af van het soort auto-immuunziekte en welke weefsels er aangedaan worden. Wat veel auto-immuunziektes gemeen hebben is dat wanneer het immuunsysteem overactief is, er sprake is van vermoeidheid en (laaggradige) ontstekingen die zich op allerlei plaatsen in het lichaam kunnen openbaren (denk aan de longen, darmen en huid).
Afhankelijk van het getroffen lichaamsgebied, zijn er verschillende symptomen en verschillende organen betrokken bij auto-immuunziektes:
- Acute gedissemineerde encefalomyelitis (ADEM)
- De ziekte van Addison
- Agammaglobulinemie (Ziekte van Bruton of ook wel XLA)
- Alopecia areata (pleksgewijze kaalheid)
- Ziekte van Bechterew
- Atopische dermatitis
- Auto-immune aplastische anemie
- Auto-immune cardiomyopathie
- Auto-immune hepatitis
- Auto-immune perifere neuropathie
- Auto-immuun trombocytopenische purpura
- De ziekte van Berger
- Chronisch recidiverende multifocale osteomyelitis
- De ziekte van Crohn
- Het syndroom van Cushing
- Diabetes mellitus type 1
- Eczeem
- De ziekte van Graves
- Het Guillain-Barre-syndroom
- Multiple sclerose (MS)
- Myasthenia gravis
- Psoriasis
- Artritis psoriatica
- Reumatoïde artritis
- Reumatische koorts
- Systemische lupus erythematodes
- Colitis ulcerosa
- Etc.
Typische klachten bij een langzame schildklier zijn haarverlies, een droge huid, obstipatie, gewichtstoename, spierpijn, vermoeidheid en vergeetachtigheid. Typische klachten bij een snelle schildklier zijn hartkloppingen, zweten, afvallen en een gejaagd gevoel.
Twijfelt u zelf of u last heeft van een auto-immuunziekte? Dan is een goede indicator hoe u zich voelt na het eten. Heeft u vaak binnen een half uur na het eten last van een opgeblazen gevoel en bent u misschien ook wel vaak moe na het eten? Dan is de kans groot dat u een auto-immuunaandoening heeft. Datzelfde is het geval als u steevast binnen een half uur à een uur na het eten naar het toilet moet.
Ook de manier waarop uw ontlasting eruitziet, vormt een goede indicatie voor de mogelijke aanwezigheid van een auto-immuunaandoening. Twee onderzoekers van de universiteit van Bristol kwamen aan het eind van de vorige eeuw ook al tot die conclusie. Zij ontwikkelden een ontlastingsschaal, de Bristol Stool Chart. De schaal omschrijft zeven vormen van ontlasting, van zeer hard (obstipatie) tot waterig (diarree). Gezonde ontlasting ziet er op de Bristol Stool Chart uit als vorm 3 of 4.
Niet alleen de vorm en textuur van de ontlasting zeggen iets over de gezondheid van de ‘boodschapper’. Ook de kleur vormt een bruikbare indicatie voor mogelijke auto-immuniteit. Er zijn veel afwijkingen van de gangbare poepkleur mogelijk, zoals rood, groen, wit en zwart.
Een rode kleur in of om uw ontlasting kan wijzen op de aanwezigheid van bloed. Ook zwarte ontlasting kan op een bloeding wijzen, in dit geval aan het begin van het spijsverteringskanaal. Groene ontlasting kan duiden op een infectie in het darmkanaal. Een lichtgele tot witte verkleuring van de ontlasting kan wijzen op een blokkering van de galwegen.
Niet alleen de kleur van uw ontlasting zegt iets over de mogelijke aanwezigheid van een auto-immuunziekte. Ook de geur van uw poep zegt iets over uw vertering. Een zurige geur kan wijzen op een verminderde vertering van koolhydraten. Een verstoorde eiwitvertering zorgt er daarentegen voor dat er veel onverteerde eiwitten in de dikke darm terechtkomen.
Diarree kan drie mogelijke oorzaken hebben. Het kan ontstaan door psychische stress. Maar ook een pittige maaltijd kan de darmwerking stimuleren. Tot slot kan er ook een lichamelijke oorzaak zijn van diarree.
Diagnose van Auto-immuunziekten
Om te zien of u SLE heeft, doet de arts een aantal onderzoeken. Allereerst worden al uw klachten in een gesprek op een rij gezet. Vervolgens verricht de arts een lichamelijk onderzoek, waarbij vooral gekeken wordt naar de huid en de gewrichten, en waarbij de longen en het hart beluisterd worden.
Ama openbaart zich niet direct fysiek, maar uit zich via de gevolgen die het heeft op het lichaam. De aanwezigheid van Ama en de aanwezigheid ervan in de lichaamscellen is eenvoudig vast te stellen met een vragenlijst en een klinisch onderzoek. Laboratoriumonderzoek levert mogelijk weinig op vanwege de complexe aard van Ama, en vanwege het feit dat Ama zich niet volledig kenmerkt door een bio-chemische samenstelling.
Bij kinderen met zeldzame erfelijke afweerstoornissen kan het stellen van de diagnose soms lang duren, maar meestal is er snel duidelijkheid. Er worden verschillende bloedtesten uitgevoerd. In het WKZ zijn alle technieken beschikbaar om afweerstoornissen op te sporen.
Daarnaast heeft het WKZ een methode ontwikkeld om de erfelijke oorzaken van afweerstoornissen sneller op te sporen. Kinderen met zeldzame immuunziekten kunnen hierdoor eerder de juiste behandeling krijgen. Met de nieuwe methode worden tegelijkertijd 190 genen bekeken die afweerstoornissen kunnen veroorzaken.
Behandeling van Auto-immuunziekten
Behandeling van SLE gebeurt met medicijnen die ontsteking remmen. Afhankelijk van de ziekteactiviteit varieert de mate en intensiteit van behandeling.
De behandeling van de onderliggende oorzaak, het oplossen van de klachten en de revalidatie door het stimuleren van de vitaliteit van het lichaam vormen tezamen de de ayurvedische behandeling van auto-immuunziekten. Een grondige onderzoek van het huidige ziekteverloop en hoe de ziekte zich in het verleden gemanifesteerd heeft, is van wezenlijk belang om de oorzaak van de aandoening te identificeren.
In een meer gevorderd stadium van de ziekte is de Ama-pathologie gehomogeniseerd met het lichaamsweefsel en kan het niet gemakkelijk worden gescheiden van deze cellen. Krachtige extractie van Ama kan dan ernstige schade toebrengen aan vitaal celweefsel. De Ayurveda adviseert in dit geval een speciale bio-zuiveringsmethode.
Swedana-therapie weekt de Ama geleidelijk aan los van cellen en weefsels. Vervolgens zorgt Snehana ervoor dat los verspreide Ama en Dosha samenklonteren en dat deze stoffen zich bovendien losmaken van celweefsel. Afhankelijk van de plek in het lichaam waar dit proces plaatsvindt, wordt de Ama afgevoerd via dichtbijgelegen fysieke kanalen, zoals het maagdarmkanaal, de urinewegen, gal, de ademhaling, etc.
Met speciale kuren, waaronder therapeutisch braken, therapeutische reiniging, enema’s, therapeutisch errhine (via de neus) komen de Ama, Dosha en andere metabolieten vrij uit het lichaam. Om herhaling van de opeenhoping van Ama in het lichaam te voorkomen, bestaan er speciale ayurvedische supplementen en kruiden om de spijsvertering en de stofwisseling te verhogen.
Om de vitaliteit van het lichaam te herstellen, wordt verjongingstherapie ‘Rasayana’ geadviseerd, afhankelijk van de conditie van de patiënt. Ayurveda baseert zich op een holistische behandelingswijze om aandoeningen te behandelen. Dankzij het gebruik van natuurlijke kruiden en supplementen zijn Ayurvedische behandelingen volkomen veilig. Mogelijk vragen behandelingen iets meer geduld dan reguliere behandelingen. Het grote voordeel is echter dat de resultaten met Ayurveda permanent van aard en vrijwel altijd veelbelovend zijn.
De meeste behandelingen door de arts zijn gebaseerd op het verlagen van de ontstekingen en verminderen van symptomen met medicijnen. Bij sommige auto-immuunziekten worden er hormonen toegediend of stoffen die de hormoonaanmaak juist remmen.
Door je voeding en leefstijl te optimaliseren kun je er voor zorgen dat het immuunsysteem minder overactief wordt en soms worden de antistoffen dan lager. Dit kan symptomen verminderen bij de meeste auto-immuunziekten en in sommige gevallen juist het verloop verbeteren en de medicatie die nodig is verminderen.
Zorg voor een stabiele bloedsuiker en voorkom of verhelp insulineresistentie. Zorg voor een gezond vetpercentage. Eet voeding die je goed kunt verteren en verdragen. Voorkom hyperpermeabele darm syndroom (lekkende darm syndroom). Verminder stress. Voorkom tekorten aan vitaminen en mineralen.
Ervaart u problemen met de vertering van uw eten? Dan is het raadzaam om eens goed te kijken naar de samenstelling van uw voeding. Bevat deze veel eiwitten of koolhydraten? Probeer dan uw voeding te balanceren, bijvoorbeeld in overleg met een diëtist of voedingsdeskundige. Ook uw behandelaar van het Functioneel Neurologisch Instituut kan u hierbij adviseren.