Auto-inflammatoire aandoeningen zijn relatief nieuwe en zeldzame aandoeningen die in veel opzichten op auto-immuunziekten lijken, maar verschillen in oorzaak en mechanisme. Waar auto-immuunziekten door een afwijkende afweerreactie op lichaamseigen weefsels ontstaan, komen auto-inflammatoire aandoeningen voort uit defecten in het aangeboren immuunsysteem. Bij deze verzameling van zeldzame ziektebeelden is het aangeboren immuunsysteem ontregeld, waardoor patiënten steeds terugkerende koorts krijgen zonder dat ze een infectie hebben.
Het Erasmus MC doet mee aan een groot Europees onderzoek naar de oorzaak en behandeling van auto-inflammatoire ziekten. De studie ImmunAID hoopt feiten te ontrafelen over de oorzaak, zodat voortaan snellere en betere diagnoses kunnen worden gesteld. Bij het onderzoek zijn wetenschappers betrokken die lab-onderzoek doen op het gebied van het genoom (de genen), het microbioom (de darmbacteriën) en van proteomica, alle eiwitten in het lichaam. Experts op het gebied van modellering doen big data-analyses. De hoofdonderzoekers van ImmunAID zijn gevestigd in Parijs. Ziekenhuizen in onder andere België, Spanje, Turkije, Denemarken en Groot-Brittannië doen mee. Het Erasmus MC is het enige ziekenhuis in Nederland dat bij het onderzoeksconsortium is aangesloten.
Verwar auto-inflammatoire ziekten niet met auto-immuunziekten, begint hoofdonderzoeker Paul van Daele zijn relaas. Van Daele is allergoloog-immunoloog in het Erasmus MC. Het verworven immuunsysteem bouwt zich op gedurende het leven en heeft een geheugen, dat bestaat uit getrainde T-cellen en B-cellen, legt Van Daele uit. ‘Deze cellen herkennen ziekten die je al eens hebt gehad, en ruimen ziekteverwekkers op, als ze die al eerder hebben gezien. Zonder dat je je ziek voelt. Dat is ook het principe achter vaccinatie. Het aangeboren immuunsysteem daarentegen is de eerste verdedigingslinie, al aanwezig bij de geboorte. Dat bestaat uit macrofagen, granulocyten, natural killercellen en dendritische cellen. Bij auto-inflammatoire ziekten komen dus vaak koorts en ontstekingen kijken. Maar hoe ze ontstaan, en hoe ze het beste kunnen worden behandeld, is bij veel van deze ziektebeelden ongewis.
Kinderarts Clementien Vermont, die in de studie de auto-inflammatoire ziekten bij kinderen onder de loep neemt, zegt: ‘Je ziet dan bij deze kinderen in het bloed dat er sprake is van een auto-inflammatoir beeld, maar welke ziekte het precies is, blijft vaak langdurig onduidelijk. Inmiddels is op basis van symptomen wel een flink aantal syndromen benoemd, zoals de ziekte van Kawasaki, de ziekte van Behçet en de ziekte van Still.
Voorbeeld van de ziekte van Behçet
Lees ook: Hoe auto afschrijving berekenen?
Diagnose en Oorzaken
Bij verdenking op een auto-inflammatoire aandoening is een gedetailleerde anamnese cruciaal. De huisarts speelt echter een belangrijke rol in het herkennen van het patroon en het doorverwijzen naar de juiste specialist. De diagnose van auto-inflammatoire aandoeningen is complex en vereist meestal gespecialiseerde bloedonderzoeken en genetisch onderzoek om inflammatoire markers en immuundefecten aan te tonen.
Vermont: ‘Van sommige auto-inflammatoire aandoeningen weten we dat de oorzaak in het DNA te vinden moet zijn, maar andere zijn niet genetisch of daarvan is de genetische oorzaak misschien nog onbekend. Waarschijnlijk is daar een combinatie van oorzaken aan te wijzen: aangeboren aanleg, een infectie, iets in de omgeving van de patiënt.
Van Daele schetst: ‘Bij familiaire Mediterrane Koorts, oftewel FMF, weten we inmiddels precies welke gen-mutatie de boosdoener is. Die gen-afwijking zorgt dat de immuuncellen continu aan staan, waardoor patiënten altijd koorts hebben. We weten nu ook dat we deze ziekte kunnen behandelen met colchicine of Anti-IL-1, een medicijn dat ingrijpt in het eiwit dat door de gen-afwijking wordt geproduceerd. Ook van CAPS, cryopyrine geassocieerd periodiek syndroom, weten we dat er sprake is van een gen-mutatie. Maar bij veel auto-inflammatoire ziekten tasten artsen dus nog in het duister.
Voor de Europese Commissie was dat aanleiding om een omvangrijke studie te financieren. Want ofschoon de meeste syndromen zeldzaam zijn, loopt het totale aantal patiënten met zo’n syndroom in Europa toch hoog op.
Wat zijn auto-immuunziekten en hoe ontstaan ze?
Symptomen
Een auto-inflammatoire ziekte is voor iedereen anders. Veel voorkomende problemen zijn:
Lees ook: Vind de perfecte autodealer in Huizen
- Koorts
- Gezwollen klieren
- Pijnlijke of dikke gewrichten
- Huiduitslag
- Buikpijn
- Pijn op de borst
- Benauwdheid
- Diarree of juist verstopping
- Hoofdpijn
- Rode of pijnlijke ogen
Vaak zijn er meerdere verschijnselen tegelijk. Soms komt de ziekte in aanvallen. Tussen de aanvallen door is iemand dan gezond. Soms is de ziekte er ook altijd. Dat noemen we chronisch.
Hoe lang een aanval duurt verschilt. Het kan een paar dagen zijn. Of weken of maanden. Ook de tijd tussen de aanvallen verschilt. Dit kan weken zijn. Of maanden. Veel mensen met een auto-inflammatoire ziekte kunnen heel precies vertellen hoe hun aanvallen er uit zien. Ze zijn bijna altijd hetzelfde. Soms is het ook duidelijk waarom iemand een aanval krijgt. Bijvoorbeeld omdat het buiten koud of warm is, of omdat iemand stress heeft of zich teveel heeft ingespannen. Dit verschilt per persoon. Soms is de ziekte er altijd (chronisch). Dan heeft iemand dus elke dag last.
Het is niet te voorspellen hoe de ziekte zal verlopen. De risico’s op blijvende schade van een auto-inflammatoire ziekten verschillen per ziekte. En ook per persoon. Soms is er een verhoogd risico op nierschade. Dit komt doordat ontstekingseiwitten neerslaan in de nieren. Soms bestaat een verhoogd risico op doofheid. De kans op blijvende schade is veel lager als er op tijd een goede behandeling wordt gegeven.
Behandeling
Symptomatische behandeling: NSAID’s of corticosteroïden kunnen ingezet worden bij opvlammingen. Het beloop van auto-inflammatoire aandoeningen kan variëren; sommige patiënten ervaren een chronische aandoening, terwijl bij anderen de klachten spontaan verdwijnen.
Een bekend voorbeeld is het PFAPA-syndroom (periodieke koorts, afteuze stomatitis, faryngitis en adenitis).
Lees ook: Elektrische Auto Pechhulp
Voorbeeld van PFAPA-syndroom