Verkeersveiligheid is een belangrijk onderwerp voor iedereen die deelneemt aan het verkeer. Jaarlijks raken veel Nederlanders betrokken bij auto-ongelukken, soms met fatale gevolgen. Dit artikel onderzoekt de oorzaken van dodelijke auto-ongelukken in Nederland, de risicogroepen, en de omstandigheden die de verkeersveiligheid beïnvloeden.
Statistieken van Verkeersongevallen in Nederland
Statistisch gezien is de kans op een verkeersongeval met een dodelijke afloop het grootst op een vrijdag in de maand oktober tussen 12 en 15 uur. Bent u een man van 65+ die in Gelderland, Noord-Brabant of Zuid-Holland rondrijdt? Dan hebt u de statistieken wel volledig tegen. Bij ongeveer elke negen miljoen kilometer die op de Nederlandse wegen wordt afgelegd, raakt één weggebruiker minstens zwaargewond. Gezien we met ons allen 200 miljard kilometer per jaar afleggen, maakt dit dat er jaarlijks ongeveer 1,3 mensen per 1000 inwoners betrokken raken bij een ernstig verkeersongeval. Een van de opvallendste omstandigheden hierbij is dat hoe groter de omvang van het verkeer is, hoe groter de kans op een verkeersongeval is en dus hoe groter de kans op letselschade.
De recentste cijfers met betrekking tot de kans op een auto-ongeluk of de kans op een verkeersongeval met een dodelijke afloop dateren uit 2020. In dat jaar waren er maar liefst 610 dodelijke slachtoffers door verkeersongevallen. Een jaar eerder waren het er nog 661. Terwijl het verkeer steeds drukker wordt, is het aantal dodelijke slachtoffers de afgelopen decennia sterk gedaald. Ter vergelijking: in het jaar 2000 vielen er nog 1166 dodelijke slachtoffers in het verkeer. De grootste daling werd in 2013 opgetekend. Toch is 2020 lang niet het beste jaar: in 2013 en 2014 vielen er 'slechts' 570 dodelijke slachtoffers in het Nederlandse verkeer. Op lange termijn is het hoe dan ook zo dat de kans op een auto-ongeluk met een dodelijke afloop sterk is afgenomen.
Hoe groot de kans op een verkeersongeval met een dodelijke afloop is, is echter moeilijk te zeggen. Deze cijfers houden namelijk geen rekening met het aantal gereden kilometers en het aantal weggebruikers in Nederland. De kans op een verkeersongeval met een dodelijke afloop is groter voor fietsers. Opvallend is bijvoorbeeld dat 38% van alle verkeersdoden in 2020 een fietser was, ten opzichte van 32% auto-inzittenden. Volgens cijfers van het CBS fietst de gemiddelde Nederlander 1.098 kilometer per jaar. Dan is het best opvallend dat de kans op een dodelijk verkeersongeval met de fiets zo groot is. Dit heeft natuurlijk alles te maken met de kwetsbare positie van de fiets in het verkeer.
De cijfers tonen aan dat de helft van alle verkeersdoden in 2020 minstens 60 jaar oud was. Maar liefst 306 zestigplussers kwamen om bij een verkeersongeval, waarvan meer dan een derde ouder was dan 80 jaar. Het valt daarbij op dat deze ouderen vaker sterven bij een fietsongeval, terwijl het bij jongeren vaker gaat om een auto-ongeval. Vooral twintigers tot dertigers komen ook opvallend vaak om bij een ongeval in het verkeer. Hierbij gaat het heel vaak om een ongeval met een personenauto, gevolgd door een ongeval met de motorfiets. Fietsongevallen spelen een minder belangrijke rol bij deze groep. Hoe dan ook kunnen we zeggen dat een kans op een verkeersongeval groter is voor fietsende zestigplussers en voor autorijdende twintigers.
Lees ook: Hoe auto afschrijving berekenen?
Opvallend aan de cijfers is dat mannen niet alleen een grotere kans op een auto-ongeluk met een dodelijke afloop hebben, maar dat dit ook geldt voor alle andere vervoerswijzen. Dit is binnen alle leeftijdsgroepen zichtbaar. Van alle verkeersdoden in ons land is 74% een man. Vooral onder de groep veertig- tot vijftigjarigen hebben mannen een veel grotere kans op een auto-ongeluk met een dodelijke afloop. Maar liefst 90% van alle verkeersdoden tussen 40 en 50 jaar is een man. Het kleinste verschil is merkbaar bij de leeftijdscategorie 70 tot 80 jaar: daarbij is 60,7% van de verkeersdoden een man. De kans op een auto-ongeluk of een verkeersongeval met een dodelijke afloop is dus duidelijk veel groter voor mannen.
Aantal verkeersdoden in Nederland
| Jaar | Aantal doden |
|---|---|
| 1997 | 1235 |
| 2000 | 1166 |
| 2013-2014 | 570 |
| 2015 | 621 |
| 2016 | 629 |
| 2019 | 237 |
| 2020 | 610 |
Omstandigheden die de Verkeersveiligheid Beïnvloeden
De omvang van het verkeer speelt een belangrijke rol bij de verkeersveiligheid, net zoals de samenstelling. Met samenstelling bedoelen we welke vervoerstypes deelnemen aan het verkeer. Verder merken we dat ook de volgende zaken een rol spelen bij verkeersveiligheid: wegeninfrastructuur, verkeersregels en weersomstandigheden.
Weginfrastructuur en Verkeersregels
Bij wegeninfrastructuur en verkeersregels denken we meteen aan het inleggen van talloze rotondes ter verbetering van de verkeersveiligheid. Ook andere projecten als verkeersdrempels bewezen reeds hun nut. In het verleden zagen we ook dankzij de introductie van de valhelm en de verplichting van de gordel een grote daling van het aantal verkeersdoden en zware lichamelijke letsels.
Weer en het Aantal Verkeersongevallen
Ook het weer heeft een belangrijke invloed op de verkeersveiligheid, denk maar aan die eerste (en vaak enige) sneeuwdag van het jaar, waarbij de chaos op de weg meteen vertienvoudigd lijkt. Geschat wordt dat 5% van alle verkeersdoden rechtsreeks kan worden gelinkt aan de weersomstandigheden. Niet enkel sneeuw of andere vormen van neerslag zijn hierbij een oorzaak, maar ook mist, de laagstaande zon, wind en zelfs hitte kunnen een invloed hebben op het rijgedrag en de eventuele bijhorende ongevallen.
Menselijke Fouten als Oorzaak
Volgens Europese cijfers vallen verkeersongevallen vrijwel altijd naar de mens te herleiden. Bij vrijwel 95% van alle verkeersongevallen in Europa ligt een menselijke fout aan de basis. Het is een van de redenen waarom lagere maximumsnelheden werken: er is meer tijd om te reageren, het resulteert in minder ongevallen en ook het aantal ernstig gewonden of verkeersdoden neemt af. Vooral bellen in de auto, het opzetten van een andere muziekzender, eten tijdens het rijden en achteromkijken, dragen bij aan het risico op een verkeersongeval.
Lees ook: Vind de perfecte autodealer in Huizen
Naast de reeds eerder besproken omstandigheden en risicogroepen dient ook te worden opgemerkt dat de mens zelf meestal aan de basis van een auto-ongeluk ligt. Afleiding als het gebruik van een gsm of smartphone, rijden onder invloed van alcohol of drugs, vermoeidheid en ook eten of drinken tijdens het rijden, zijn de meest voorkomende oorzaken van een ongeluk.
De meestgemaakte fouten in het rijexamen – CBR - voor examenkandidaten.
Risicogroepen in het Verkeer
Behalve de samenstelling en de omvang van het verkeer, met de daarbij horende infrastructuur en verkeersregels, zijn er ook bepaalde risicogroepen die procentueel meer kans hebben om betrokken te raken bij een ongeval dan andere. Deze groepen worden opgedeeld door het vervoerstype en de leeftijd. Denk maar aan de 'zwakke weggebruiker' die niet voor niets zwak wordt genoemd: een voetganger heeft tot zeven keer meer kans om te overlijden na een verkeersongeval dan een autobestuurder.
Ook fietsers, motorrijders en bromfietsers zijn minder goed beschermd dan hun medeweggebruikers in hun stalen kooien. Onder de bromfietsers vinden we meestal 16- en 17-jarigen terug die zich voor het eerst op de weg begeven met een gemotoriseerd voertuig, zonder de nodige ervaring. Met deze voor hen nieuwe verantwoordelijkheden en door de hoge snelheden kan het al eens verkeerd lopen.
Hetzelfde zien we in de categorie van beginnende automobilisten van 18 tot 24 jaar. Deze hebben vier keer meer kans om betrokken te raken bij een dodelijk ongeluk, bij mannen van deze leeftijd is dit zelfs zes keer zoveel. Opvallend is dat er in de eerste drie maanden (januari-februari-maart) de afgelopen twintig jaar 3.754 verkeersdoden vielen, daartegenover vielen er in de laatste drie maanden (oktober-november-december) 4.444 doden. Toch een wezenlijk verschil. Een van de redenen die we hiervoor kunnen bedenken, zijn de gewijzigde weersomstandigheden waaraan de weggebruiker moet wennen.
Minder opmerkelijk is dat er tijdens het weekend en dan vooral vrijdagavond en op zaterdag meer verkeersdoden vallen dan doorheen de week. Dit valt natuurlijk te wijten aan de uitgaande jeugd en het vaker (al dan niet onder invloed) 's nachts rijden. Zo zien we dat het meeste aantal slachtoffers vallen tussen 12.00 en 15.00 uur en tussen 22.00 en 6.00 uur.
Lees ook: Elektrische Auto Pechhulp
Waar Gebeuren de Meeste Ongelukken?
Hoe meer verkeer op de weg, hoe meer verkeersongevallen. Inderdaad: we zien een duidelijke correlatie tussen de bevolkingsdichtheid en het aantal verkeersslachtoffers.
Gevaarlijke Wegen in Nederland
Deze vraag is niet zo eenvoudig te beantwoorden, want lang niet alle ongelukken worden aangegeven. Dit is al helemaal niet het geval als het over eenzijdige ongevallen gaat en de bestuurder geen cascoverzekering heeft. Toch zijn er een aantal wegen die volgens experts te mijden zijn. We moeten hierbij wel benadrukken dat het aantal verkeersongevallen op een weg niet automatisch wil zeggen dat dit een gevaarlijke weg is. Wanneer we louter de verkeersongevallen in Nederland in cijfers gieten, houden we onvoldoende rekening met de ernst van de ongevallen. Sommige wegen staan namelijk garant voor meer ongevallen met een minder zware tol, terwijl ongevallen op andere wegen dan weer vaker zwaargewonden of zelfs dodelijke slachtoffers tot gevolg hebben.
- N336 Giesbeek - Babberich: Volgens de ANWB is de N336 van Giesbeek tot Babberich een te mijden weg door het aantal verkeersongevallen en de statistieken in Nederland. De vele vrachtwagens die er over het asfalt razen, onverantwoord inhaalgedrag en hoge snelheden gaan er hand in hand met overstekende en fietsende kinderen. De ANWB noemt het een dodelijke cocktail.
- N307 Markerwaarddijk: Een andere risicovolle weg is dan weer de N307 Markerwaarddijk. Deze weg heeft lange rechte stukken en dit nodigt uit tot snel rijden en inhaalpogingen. Tegelijkertijd volgt de weg de contouren van de Markerwaard, een polder die er nooit kwam. Het zorgt ervoor dat de weg voortdurend wordt blootgesteld aan zandverstuivingen, zware windstoten en wateroverlast. Het weer en de menselijke overschatting zijn al langer een van de belangrijkste oorzaken van verkeersongevallen in Nederland.
- N34 Groningen - Emmen: Volgens AutoWeek is de N34 tussen Groningen en Emmen, ook wel eens Hunebed Highway genoemd, te mijden. Dit omdat een groot aantal dodelijke verkeersongevallen in Nederland er plaatsvindt. Een van de belangrijkste oorzaken van verkeersongevallen met een dodelijke afloop is voertuigen die op de verkeerde weghelft rijden. De provincie Drenthe wil daarom een aantal kruisingen door viaducten vervangen. Het hoopt zo het percentage verkeersongevallen door menselijke fouten terug te dringen.
- A7 bij Zaandam: Volgens de SIMN (Stichting Incident Management Nederland) is dit de A7 bij Zaandam. Hier is er sprake van een heel verwarrende situatie. Doorgaand verkeer dat vanuit het noorden naar Amsterdam wil, moet bij het knooppunt Zaandam afslaan. Wie naar Zaandam-Centrum wil, moet rechtdoor. Dit is een omgekeerde wereld en zorgt voor veel verwarring. Bovendien duikt er na de valse afslag ook meteen een scherpe bocht op en wordt de maximumsnelheid naar 70 km/uur teruggebracht. Veel chauffeurs beseffen dit te laat en belanden in de vangrails.
Meest Voorkomende Verkeersongevallen
De kop-staartbotsing is een van de meest voorkomende verkeersongevallen in Nederland. Volgens de TNO zijn 51% van de ongevallen een achteraanrijding en 19% een vooraanrijding. In ongeveer 15% van de verkeersongevallen is er sprake van een kettingbotsing en in 14% van de gevallen van een zijaanrijding.
De cijfers tonen bovendien nog iets opmerkelijks aan: de meeste ongelukken vinden plaats in de eerste vijf minuten van de autorit en binnen de vijf kilometer van de woonplaats. Het is ook het gebied dat mensen het beste kennen en waar ze, net daardoor, vaak minder oplettend rijden en nog met andere zaken bezig zijn.