De afgelopen maanden zijn er regelmatig meldingen geweest van spookrijders. Spookrijden, een term die angst en ontzetting oproept, is een ernstig probleem op onze wegen. Maar hoe vaak komt spookrijden eigenlijk voor? Wat zijn de oorzaken en wie zijn de spookrijders? En wellicht het belangrijkste: wat moet je doen als je er een tegenkomt? Dit artikel biedt een diepgaande analyse van dit complexe probleem.
Illustratie van een spookrij situatie.
Hoe vaak komen ongelukken door spookrijden voor?
De SWOV, een organisatie die wetenschappelijk onderzoek doet naar verkeersveiligheid, houdt de cijfers en feiten rond onder meer spookrijden bij. Uit onderzoek uit 2022 blijkt dat de politie jaarlijks ongeveer 375 spookrij-incidenten ziet. Gemiddeld dus vaker dan een keer per dag, in de meeste gevallen 's avonds of 's nachts. In de praktijk zullen er meer incidenten zijn, omdat de politie niet bij alle gevallen betrokken is.
"Maar spookrijden komt in ons land eigenlijk niet veel voor", zegt verkeerspsycholoog Matthijs Dicke-Ogenia. "En goed om te onthouden is ook dat uit onderzoek blijkt dat de helft van de spookritten binnen twee kilometer afgebroken worden", legt hij uit. "Dus veruit de meeste mensen rijden maar kort aan de verkeerde kant van de weg."
Oorzaken van spookrijden
Er zijn verschillende oorzaken aan te wijzen waarom mensen spookrijden. Verkeerspsycholoog Cees Wildervanck geeft aan dat er over het algemeen twee hoofdoorzaken zijn aan te wijzen:
Lees ook: Hoe auto afschrijving berekenen?
- Een vergissing tussen de op- en afrit van een snelweg.
- Keren op de weg en daarna in de verkeerde richting terugrijden.
Het meest voorkomende type spookrit ontstaat als een bestuurder snel de weg opgaat via een afrit in plaats van een toerit, omdat hij te vroeg of te laat afsloeg. Die vergissing komt het vaakst voor bij jongere of juist oudere bestuurders. Een ander veel voorkomend type ontstaat als gevolg van rondrijden in verwarde toestand. "Denk bijvoorbeeld aan mensen met dementie", zegt Dicke-Ogenia. "Eigenlijk alle vormen van bewustzijnsvernauwing."
De meeste spookrijders doen dat dus per ongeluk, maar niet allemaal. "Iets minder dan de helft van de spookrijders doet dat bewust", aldus de verkeerspsycholoog. "Veruit de meesten van hen zijn op de vlucht voor de politie."
Een spookrit kent bijna alleen een dodelijke afloop als die eindigt in een frontale botsing bij hoge snelheid. Andere weggebruikers spelen een belangrijke rol in de afloop van spookritten. Door uit te wijken en spookrijders te waarschuwen met lichtsignalen, wordt in veel gevallen een aanrijding voorkomen.
Infographic over spookrijden.
Wie zijn spookrijders?
Zeker een op de vier spookrijders is 70 jaar of ouder, concludeert het SWOV, terwijl die leeftijdsgroep juist minder kilometers maakt dan jongere rijders. Ook in andere landen is de kans op een spookrijongeval vele malen groter bij oudere mensen. Een andere grote groep zijn jongeren tussen de 18 en 24 jaar, die het vaakst betrokken zijn bij dodelijke ongevallen door spookrijden.
Lees ook: Vind de perfecte autodealer in Huizen
Een op de drie spookrijders is onder invloed van alcohol of drugs, of allebei. Ook spelen medicijnen die de rijvaardigheid kunnen beïnvloeden een rol. Het overgrote deel van de spookrijders in de afgelopen jaren is man, maar mannen rijden tegelijkertijd meer kilometers dan vrouwen.
"Iemand die geconcentreerd aan het verkeer deelneemt zal eigenlijk nooit een spookrijder zijn", legt de verkeerspsycholoog uit. "De infrastructuur in ons land is echt goed, we hebben het netjes voor elkaar. Als je goed oplet kan het eigenlijk niet gebeuren."
Maatregelen om spookrijden te voorkomen
Verder heeft Rijkswaterstaat de afgelopen decennia veel maatregelen genomen om het aantal spookrij-incidenten terug te dringen, die gericht zijn op het voorkomen van onbedoelde spookritten. In de jaren 80 werden gele borden onderaan afritten geplaatst met daaronder de tekst 'Ga terug', bijvoorbeeld.
"Die borden houden natuurlijk veel mensen tegen", zegt Dicke-Ogenia. "Wat daarentegen wel een probleem kan zijn: wie die borden voorbij is, is verder van huis. Want dan zijn er bijna geen aanwijzingen meer dat je verkeerd bent."
Wat te doen bij een spookrijder?
Het is voor iedereen schrikken: een spookrijder die je op volle snelheid tegemoet komt rijden. Op dat moment heb je natuurlijk geen idee wat je moet doen. Maar hoe moet je eigenlijk reageren in zo’n situatie? En hoe zorg je ervoor dat het goed afloopt?
Lees ook: Elektrische Auto Pechhulp
De kans dat een ongeluk met een spookrijder goed afloopt, is niet groot. Dit komt doordat het vaak onverwachte ongelukken zijn en de snelheid van beide auto’s erg hoog is. Als er twee auto’s op elkaar klappen met 50 kilometer per uur is het vergelijkbaar met een auto die met een snelheid van 100 kilometer per uur op een stilstaande auto inrijdt.
Als een spookrijder je tegemoet komt, is het belangrijk om niet in te halen, rechts te blijven rijden en de spookrijder met lichtsignalen te waarschuwen.
In geval van nood moet je, volgens ACE (Auto Club Europa), zo snel mogelijk 112 bellen met waar en op welke baan je rijdt. Mocht je dit niet weten, kan je dit zien door op het eerste hectometerpaaltje te kijken.
Het is te allen tijde belangrijk om niet zelf een poging te doen om de spookrijder te stoppen. Volgens de ACE moet je met de volgende 5 punten rekening houden in het geval van een mogelijke ontmoeting:
- Blijf kalm, vertraag gecontroleerd en schakel de alarmknipperlichten aan
- Rijd op de rand van de meest rechter rijstrook
- Houd afstand tot je voorligger en haal nooit in
- Houd de vluchtstrook in de gaten om uit te kunnen wijken
- Verlaat de snelweg bij de dichtstbijzijnde mogelijkheid.
Wat moet je doen als je zelf spookrijder bent?
De oprit van de snelweg, knooppunten en parkeerplaatsen zijn plekken waar mensen het vaakst de verkeerde richting oprijden. Na het maken van zo’n fout ben je bewust of onbewust spookrijder geworden. Volgens de ACE kan je deze punten opvolgen om de situatie veilig af te laten lopen:
- Schakel de alarmlichten en koplampen in om beter zichtbaar te zijn
- Verlaag de snelheid
- Ga indien mogelijk op de vluchtstrook rijden en stop de auto
- Stap uit, doe je veiligheidsvestje aan en bel zodra je achter de vangrail staat 112
- Probeer nooit een U-bocht te maken of achteruit de snelweg te verlaten
Rijkswaterstaat adviseert: probeer zo veilig mogelijk de vluchtstrook te bereiken en niet in paniek te raken. Dit kunnen spookrijders proberen als er een gat ontstaat in de tegemoetkomende verkeersstroom. Ook raden ze aan daarna de alarmlichten aan te zetten en achter de vangrail te gaan staan.