De vraag wanneer de politie een voertuig mag doorzoeken is een veelgestelde vraag. Regelmatig stoppen agenten auto's in het kader van een dynamische verkeerscontrole. In dit artikel wordt de procedure voor het doorzoeken van een voertuig door de politie in Nederland besproken, inclusief de wettelijke basis, de rechten van de bestuurder en de gevolgen van onrechtmatige doorzoekingen.
Bij zo’n dynamische verkeerscontrole wordt vaak gevraagd of de agenten even in de auto of de achterbak mogen kijken. Er is geen enkele strafrechtelijke bevoegdheid op basis waarvan verbalisanten een dergelijke auto zonder toestemming op zo’n moment mogen doorzoeken. Desalniettemin geven veel mensen op zo’n moment toestemming aan agenten voor een doorzoeking. De redenen hiervoor kunnen talrijk zijn, variërend van respect voor de politie tot het niet willen wekken van argwaan.
Het Wetboek van Strafvordering omschrijft in welke gevallen er een auto (lees: vervoermiddel) mag worden doorzocht door de politie. In gewoon Jip-en-Janneke-taal betekent dit concreet dat de politie een auto altijd mag doorzoeken als er sprake is van een heterdaad situatie voor elk strafbaar feit. Als er geen sprake is van een heterdaad situatie, mag de politie een auto alleen doorzoeken wanneer er sprake is van een verdenking van een strafbaar feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegestaan. Dat betekent strafbare feiten waarvoor maximaal 4 jaar of meer gevangenisstraf op staat.
Het doorzoeken van een auto is alles wat verder gaat dan het zoekend rondkijken. Er is dus een handeling met de handen nodig. Denk hier aan een deken die door de politie wordt opgetild.
Wettelijke Basis voor Doorzoeking
In de wet is geregeld dat in het geval van ontdekking op heterdaad of in geval van een verdenking van een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, een auto mag worden doorzocht en dat de politie zich de toegang tot de auto mag verschaffen. Buiten het geval van ontdekking op heterdaad gelden er andere eisen om de auto te mogen doorzoeken. In dat geval moet er een redelijk vermoeden van schuld bestaan aan een strafbaar feit.
Lees ook: Alles over de Opiumwet en doorzoekingsbevoegdheden
Artikel 96b Sv. biedt een wettelijke basis voor politieagenten om bij heterdaad of bij verdenking van een misdrijf als bedoeld in artikel 67 lid 1 Sv. een auto te doorzoeken. Artikel 96b Sv. biedt opsporingsambtenaren een extra bevoegdheid om auto’s volledig te doorzoeken. Op basis van dit artikel mag ook de kofferbak en een dashboardkastje worden geopend (Kamerstukken II, 23251, nr 3 (MvT), p. Ook een zich in de auto bevindende tas of plastic zak mogen op grond van artikel 96b Sv.
Toestemming voor Doorzoeking
De politie mag voor veel toestemming vragen. Is die toestemming eenmaal verleend, dan kan de politie doen en laten wat zij wil, tot die toestemming weer wordt ingetrokken. Het belangrijkste advies luidt dan ook: geef geen toestemming als je dat niet wil. Het is aan de verbalisanten om alsdan op een correcte manier toestemming te halen, als dat al mogelijk is.
In de praktijk komt voor dat u een stopteken van de politie krijgt, en de politie u vervolgens om toestemming vraagt om uw auto te mogen doorzoeken. In een dergelijk geval kan het verstandig zijn om geen toestemming te geven om uw auto te doorzoeken. Geeft u wél toestemming om uw auto te doorzoeken, dan wordt het toepassen van die doorzoeking door de politie niet meer gezien als wettelijk dwangmiddel. Anders gezegd, dan gelden de wettelijke eisen in art. 96b Sv niet, en doet u (onbewust) afstand van uw rechten (HR 9 oktober 2018, ECLI:NL:HR:2018:1886).
Wanneer iemand toestemming heeft gegeven zijn auto te doorzoeken, doet hij afstand van alle rechten. Stel dat achteraf blijkt dat de politie de auto niet mocht doorzoeken, dan kan degene zich niet meer op die onrechtmatigheid beroepen.
De Hoge Raad begint door te stellen dat het politieagenten is toegestaan om handelingen die de persoonlijke levenssfeer kunnen aantasten te verrichten op grond van verleende toestemming. “Deze toestemming moet vrijwillig en ondubbelzinnig worden verleend door de betrokkene, die voldoende geïnformeerd moet zijn. Daarbij moet voor de betrokkene duidelijk zijn voor welke onderzoekshandeling toestemming wordt verleend. Dat sprake is van toestemming kan blijken uit de verklaringen en/of de gedragingen van de betrokkene. Als zich feiten en omstandigheden voordoen die met zich brengen dat de betrokken burger niet in vrijheid zijn wil heeft kunnen bepalen over het verlenen van de toestemming, is van vrijwillige medewerking geen sprake. Het staat de betrokkene vrij om de verleende toestemming in te trekken, ook nadat een aanvang is gemaakt met het onderzoek waarvoor toestemming is gegeven.
Lees ook: LZV in Nederland: Eisen en Regels
De Hoge Raad gaat verder en stelt dat niet vereist is dat men op de mogelijkheid wordt gewezen dat er ook geweigerd kan worden. Wel dienen er strengere eisen gesteld te worden aan de totstandkoming van de toestemming naarmate de intensiteit van de inmenging in de persoonlijke levenssfeer. Zo is de doorzoeking van een woning doorgaans ingrijpender dan de doorzoeking van een auto.
Het is belangrijk om te beseffen dat de wetgeving complex kan zijn en dat elke situatie uniek is. Als je twijfels hebt of als je meer informatie nodig hebt, kan het raadzaam zijn om contact op te nemen met een advocaat.
Afbeelding van een verkeerscontrole.
Rechten van de Bestuurder
Wanneer de politie je auto wil doorzoeken, is het belangrijk om te weten wat je rechten zijn. De politie kan je auto doorzoeken onder bepaalde voorwaarden. Als je denkt dat je rechten tijdens de doorzoeking zijn geschonden, is het raadzaam om dit zo snel mogelijk te documenteren en eventuele getuigen te noteren.
Lees ook: Voertuigregistratie en onbekende entiteiten: Wat u moet weten
Met andere woorden, de politie mag de autobestuurder aan de kant zetten om het rijbewijs en het kentekenbewijs te controleren. Maar de politie mag de auto niet zomaar doorzoeken.
Als op ambtseed verklaard wordt dat ze jou hebben zien bellen, dan kan die GSM m.i. rustig blijven liggen waar hij ligt.
Als de politie je staande houdt met je auto, ben je verplicht tot het tonen van je rijbewijs en autopapieren.
Na de staande houding, vraagt de politie ineens of ze even een kijkje mogen nemen in je auto. Dit mag natuurlijk niet zomaar. De politie vraagt vaak eerst om je toestemming om de auto te doorzoeken. Als je toestemming geeft, mag de politie je auto doorzoeken en kan alles wat ze in je auto vinden, als bewijs dienen. Je mag weigeren om je auto te laten doorzoeken, óók wanneer de politie daar al mee is begonnen.
Heeft de politie geen toestemming gekregen je auto te doorzoeken, bepaalt artikel 96b van het Wetboek van Strafvordering dat de politie alleen je auto mag doorzoeken als er sprake is van een ontdekking van een strafbaar feit op heterdaad, of een verdenking van een strafbaar feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegestaan. Dat zijn strafbare feiten waarvoor maximaal 4 jaar gevangenisstraf of meer op staat. Het weigeren van een doorzoeking valt daar dus niet onder! Wat daar wel onder valt is bijvoorbeeld wanneer de politie een sterke wietlucht uit je auto ruikt, of verboden middelen zoals wapens of drugs in je auto ziet liggen.
Heb je geen toestemming gegeven en is er ook geen sprake van een ontdekking op heterdaad of verdenking voor een strafbaar feit waar een straf van 4 jaar of meer op staat, kan het dus zijn dat de politie onrechtmatig handelt.
Een politieauto.
In geval van ontdekking op heterdaad van een strafbaar feit of in geval van verdenking van een misdrijf als omschreven in art. 67 lid 1 Sv. kunnen opsporingsambtenaren een voertuig doorzoeken.
De politie mag een auto altijd doorzoeken als er sprake is van een heterdaad situatie. De politie mag dit doen voor elk strafbaar feit. De wet geeft een vervoermiddel dat wordt gebruikt als woning een groter recht op privacy. Denk hier aan de eerder genoemde camper.
In de wet staat echter niet het woord auto. Er staat het woord vervoersmiddel. Hiermee is het ook mogelijk een camper, motor of scooter te doorzoeken.
Bij een normale verkeerscontrole mag de politie alleen de naleving controleren van "de bepalingen bij of krachtens de Wegenverkeerswet". Dat is heel veel. Als de politie daarbij andere zaken tegenkomt, mag op grond van andere daarop van toepassing zijnde wetgeving worden verder gehandeld.
Voorwaarden voor Doorzoeking
Je auto kan niet zomaar doorzocht worden. Er moet wel enige indicatie zijn voor bijvoorbeeld wapen- of drugsbezit, waarna kan worden doorgestapt naar doorzoekingsbevoegdheden uit Opiumwet of de Wet Wapens & Munitie. Voor zover mij bekend is het anders als er sprake is van een tijdelijk aangewezen veiligheidsrisicogebied, waarbij er preventief gefouilleerd wordt op grond van de WWM. Ook voorwerpen die je met je voert (waaronder je auto) kunnen dan doorzocht worden.
In het kader van een technische controle op de Wegenverkeerswet en dan specifiek het onderliggende voertuigreglement, ben je verplicht mee te werken (motorkap openen bijvoorbeeld).
Er bestaan controles waarbij de politie meer bevoegdheden heeft dan normaal (bv. afgelopen week in Utrecht), maar ook controles waarbij andere instanties aanwezig zijn die meer mogen dan de politie.
Bij grote controles is vaak ook de Douane aanwezig en die kan je auto binnenstebuiten keren als ze willen zoeken naar accijnsgoederen.
De Douane heeft zeer vergaande controlebevoegdheden, die op ieder moment mogen worden toegepast.
Gevolgen van een Onrechtmatige Doorzoeking
Mochten er bijvoorbeeld verboden middelen, zoals drugs, wapens of illegaal vuurwerk, in uw auto worden aangetroffen tijdens de doorzoeking, dan kunt u door de toestemming die u heeft gegeven op een later moment niet meer klagen over eventueel onrechtmatig handelen door de politie (onrechtmatige doorzoeking van uw auto). Dit laatste kan voor u interessant zijn, want als blijkt dat de politie zonder uw toestemming uw auto hebben doorzocht en er dus geen reden was om uw auto te doorzoeken, dan kan er sprake zijn van een vormverzuim als bedoeld in art. 359a Sv.
Artikel 359a van het Wetboek van Strafvordering beschrijft de gevolgen van een onrechtmatige doorzoeking. Dit is afhankelijk van de omstandigheden van het geval. Zo moet er worden gekeken naar het belang van het geschonden voorschrift. Verder moet er worden gekeken naar de ernst van het verzuim. Tot slot is de mate van het veroorzaakte nadeel van belang. Dit is het leerstuk van vormverzuimen.
Als de officier van justitie vervolgens heeft besloten om u strafrechtelijk te vervolgen, omdat er bijvoorbeeld drugs is aangetroffen in uw auto, dan kan dit vormverzuim leiden tot niet-ontvankelijk verklaring van het Openbaar Ministerie, of bewijsuitsluiting van de aangetroffen verboden middelen (zodat vrijspraak dient te volgen) of strafvermindering.
In theorie is het ook mogelijk het openbaar ministerie niet-ontvankelijk te verklaren.
Door in een dergelijk geval toch door te gaan met de doorzoeking van de auto, is sprake van een vormverzuim, dat niet meer door de politie kan worden hersteld.
Het komt met regelmaat voor dat wij bij zaken waarin voornoemd vraagstuk (rondom de bevoegdheid om tot doorzoeking te mogen overgaan) speelde erin zijn geslaagd om de rechter ervan te overtuigen dat er onvoldoende informatie voorhanden was op basis waarvan de politie een redelijk vermoeden kon hebben dat de verdachte zich schuldig zou hebben gemaakt aan een strafbaar feit. Het gevolg hiervan is dat de politie geen bevoegdheid had om nader onderzoek te doen in de vorm van een doorzoeking van de auto.
Casus voorbeeld:
Het hof overweegt dat uit de melding van de buurtbrigadier niet kan worden afgeleid dat er een verdenking bestond van een overtreding van de Opiumwet. Op grond van de Wegenverkeerswet 1994 heeft de verbalisant de bestuurder van de personenauto gevorderd zijn papieren te laten zien, aan welke vordering de bestuurder heeft voldaan. Vervolgens was er voor de verbalisanten geen aanleiding om de identiteit van de bijrijder, zijnde de verdachte, te controleren op grond van de Wegenverkeerswet. Voor een controle op grond van de Opiumwet was, zoals hiervoor overwogen, evenmin aanleiding. Dat iemand ooit eens gehoord is in een drugsonderzoek maakt dat niet anders. Een en ander was onvoldoende voor het aannemen van een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit als bedoeld in artikel 27 van het Wetboek van Strafrecht.
Onder deze omstandigheden is het hof, anders dan de advocaat-generaal en met de verdediging, van oordeel dat er geen noodzaak bestond voor de uitoefening van de politietaak om de verdachte te onderwerpen aan een identiteitscontrole. De verbalisanten hadden derhalve geen bevoegdheid om het dashboardkastje te doorzoeken. De doorzoeking van het dashboardkastje is derhalve onrechtmatig geschied en het bewijs, te weten het aantreffen van de joints in het dashboardkastje en het daarop vervolgens aantreffen van de henneptoppen in de zwarte tas in de kofferbak, is onrechtmatig verkregen. Dit levert een onherstelbaar vormverzuim op als bedoeld in artikel 359a van het Wetboek van Strafvordering.
In het belang dat het geschonden voorschrift dient, de ernst van het verzuim en het nadeel dat daardoor voor verdachte wordt veroorzaakt, vindt het hof aanleiding om van het bewijs uit te sluiten van al hetgeen als rechtstreeks gevolg van het verzuim is verkregen, te weten de in de auto aangetroffen verdovende middelen. Het verweer wordt mitsdien gehonoreerd. De resterende bewijsmiddelen leveren onvoldoende wettig bewijs op om te kunnen komen tot bewezenverklaring van het ten laste gelegde feit.
Samenvatting van de belangrijkste punten:
| Situatie | Wettelijke basis | Rechten van de bestuurder | Gevolgen van onrechtmatige doorzoeking |
|---|---|---|---|
| Heterdaad | Art. 96b Sv. | Recht op informatie | Geen |
| Verdenking van een misdrijf (voorlopige hechtenis toegestaan) | Art. 96b Sv. | Recht op informatie | Bewijsuitsluiting, strafvermindering, niet-ontvankelijkheid OM |
| Toestemming van de bestuurder | Geen wettelijke basis vereist | Recht om toestemming te weigeren of in te trekken | Geen, mits toestemming vrijwillig en ondubbelzinnig is verleend |
| Geen heterdaad, verdenking of toestemming | Geen wettelijke basis | Recht om doorzoeking te weigeren | Bewijsuitsluiting, strafvermindering, niet-ontvankelijkheid OM |
Denkt u ook te maken te hebben met een onrechtmatige doorzoeking, waardoor u nu verdacht wordt van het opzettelijke bezit van drugs, wapens of illegaal vuurwerk, neem dan direct contact met ons op.
Bent u van mening dat er sprake is geweest van een onrechtmatige doorzoeking? U kunt uw zaak geheel vrijblijvend aan ons voorleggen. Ons telefoonnummer is 0683568246. U krijgt dan meteen strafrechtadvocaat Olivier Smits aan de lijn. Wilt u liever worden gebeld? Geen probleem.
Wij willen verdachten zo goed mogelijk bijstaan en zo goed mogelijk van informatie voorzien. De advocaten van ons kantoor gebruiken geen typische advocatentaal met veel moeilijke woorden.
Wat is het verschil tussen een staande houding en een aandhouding?
Het is daarom aan te raden om contact op te nemen met een van de strafrechtadvocaten van Alveo Advocaten & Mediators in Breda. Wij kunnen je dan verder helpen in je strafzaak.
De strafrechtadvocaten van Alveo Advocaten & Mediators in Breda kunnen u in een vrijblijvend gesprek informeren over de mogelijke verdedigingsstrategieën en de optie voor gesubsidieerde rechtsbijstand.