Tussen de motor van een handgeschakelde auto en de versnellingsbak zit een koppeling, een mechanisme dat bestaat uit meerdere onderdelen. Zonder deze koppeling zou je niet zomaar kunnen optrekken, schakelen en stoppen. Het doel van een koppeling is helder: het brengt het motorvermogen over op de versnellingsbak, en maakt het mogelijk de transmissie te onderbreken terwijl een versnelling wordt gekozen om weg te rijden vanuit een stilstaande positie, of wanneer van versnelling wordt veranderd terwijl de auto rijdt. In een auto met handgeschakelde versnellingsbak regelt de koppeling de verbinding tussen de as die uit de motor komt en de assen die de wielen aandrijven.
De koppeling is een essentieel onderdeel van de werking van de auto, aangezien de motor voortdurend kracht genereert en onderdelen heeft die voortdurend draaien, maar de wielen niet steeds ronddraaien. Om de auto in staat te stellen zowel van snelheid te veranderen als volledig tot stilstand te komen zonder de motor af te zetten, moet de verbinding tussen de wielen en de motor tijdelijk worden verbroken. In een handgeschakelde auto doet de bestuurder dit door de koppeling in te trappen.
Hoe Werkt de Koppeling?
Bijna iedereen kent de functie van een koppeling in een auto. Maar hoe werkt een koppeling eigenlijk? En wat is de functie van het koppelingspedaal? De werking van de koppeling is goed om in het achterhoofd te houden, zodat je optimaal gebruik kan maken van jouw voertuig. Door de werking goed te weten, weet je ook beter wat het beste bij jouw auto past.
Er zijn twee hoofdonderdelen van de koppeling: de koppelingsplaat en het vliegwiel. De druk van de veren duwt de koppelingsplaat ook tegen het vliegwiel. Dit is de verbinding tussen de motor en de as die de wielen aandrijft, die ervoor zorgt dat de twee tegelijk draaien. Wanneer uw voet op het koppelingspedaal drukt, drukt u op een koppelingsvork, die hierdoor de drukplaat van de koppelingsplaat wegtrekt.
Lees ook: Caravantrekkers: Top benzineauto's
De koppeling bestaat voor de goede werking uit verschillende platen die tegen elkaar worden gedrukt. Dit gebeurt alleen als het koppelingspedaal niet ingedrukt wordt. Zodra je dus koppelt, gaan de platen uit elkaar. Je hebt tevens een vliegwiel, welke zich aan de kant van de motor bevindt. Deze is met een krukas verbonden, en draagt de bewegingen van de motor over via de aandrijflijn naar de wielen.
De koppelingsplaat zit weer verbonden met de ingaande as van de versnellingsbak. De kracht die door de krukas is doorgegeven wordt overgenomen en weer doorgegeven. Zodra het koppelingspedaal wordt ingedrukt, ontstaat er een ontkoppeling en is de motor hier niet meer aan verbonden. Zolang deze verbinding niet bestaat, kan je als bestuurder van het voertuig naar een hogere of lagere versnelling gaan. De koppelingsplaat laat je dan weer naar het vliegwiel bewegen door het pedaal langzaam op te laten komen.
De koppelingsplaat is het aandrijvende deel van de koppeling en wordt ingeklemd tussen het vliegwiel en de drukplaat. De drukplaat is een belangrijk onderdeel van het koppelingssysteem van uw handgeschakelde auto. Het is een zware metalen plaat die wordt bediend door veren en een hefboom. Deze is via de spieën op de koppelingsas gemonteerd. Een drukplaat bestaat uit twee sets van voeringsmateriaal of frictiemateriaal, gemonteerd op stalen torsieveren. Wanneer de koppeling wordt ingedrukt, wordt de druk op de drukplaat verlicht. De koppelingsplaat komt vrij te draaien en de vaste verbinding tussen motor en versnellingsbak is onderbroken. Dit is het ontkoppelen om te kunnen schakelen.
Het hart van de koppeling is de koppelingsplaat, een ronde schijf, met aan weerszijden enigszins flexibel voeringmateriaal, ook wel frictiemateriaal genoemd. De koppelingsplaat moet het verschil in draaisnelheid tussen motor en transmissie opvangen. De koppeling kan daardoor slippen. Dit betekent slijtage. Hoe lang de koppeling meegaat, hangt af van het gebruik van de auto. Rijden in de stad zorgt voor veel slijtage omdat er vaker geschakeld moet worden. De drukgroep en het druklager slijten eveneens.
De Functie van het Koppelingspedaal
Het koppelingspedaal in een auto is een voetbediende aansturing waarmee de koppeling tussen de motor en de transmissie kan worden bedient. Het koppelingspedaal is verbonden met een koppelingsvork of een koppelingscilinder, afhankelijk van het type koppelingsmechanisme. De koppelingsvork of -cilinder is verbonden met de drukplaat, die vervolgens de koppelingsplaat tegen het vliegwiel drukt wanneer het koppelingspedaal niet wordt ingetrapt. De motor zal het vermogen nu kunnen overbrengen op de wielen. Wanneer het koppelingspedaal wel wordt ingetrapt, komt de koppelingsplaat vrij van het vliegwiel zodat de krachtoverbrenging tussen de motor en de transmissie wordt onderbroken.
Lees ook: Kuga problemen gids
Soorten Koppelingen
Dan door naar de soorten koppelingen waar je een keuze uit kan maken. Want welke soorten koppelingen zijn er precies? Er zijn verschillende soorten koppelingen, elk ontworpen voor specifieke toepassingen en voertuigtypen. Hierin maak je een onderscheid tussen natte en droge koppelingen. Het grootste verschil zit hem in de omgeving waarin de koppeling zich bevindt. Bij een natte koppeling zit deze in een soort bad aan olie en gaat het om meerdere platen. Bij een droge koppeling heb je te maken met één plaat, welke niet van olie is voorzien.
- Natte Koppeling: Het grootste voordeel van de natte koppelingen is dat deze minder snel zal slijten door de olie. Er is namelijk ook minder wrijving tussen de onderdelen. De olie van de natte koppeling zorgt ook dat er een koelend middel aanwezig is. Dit heeft wederom een positieve uitwerking hebben op alle onderdelen van de koppelingen. Een nadeel hiervan is echter weer dat er een lichte weerstand is bij de overdracht van de kracht vanuit de motor. Hierdoor is er minder efficiëntie beschikbaar. Voornamelijk motorfietsen zijn voorzien van een natte koppeling.
- Droge Koppeling: Ook auto’s zijn van oudsher hiermee uitgerust, maar is er toch een groter verschil te vinden. Er is namelijk slechts één koppelingsplaat beschikbaar. Daarom worden dit de droge koppelingen genoemd. Je hebt bij een auto daarom ook geen bad van olie waarmee de koppelingsplaten gedompeld zijn. De koppeling is niet volledig afgesloten, waardoor er lucht bij komt voor de koeling van de plaat. Oververhitting komt hierdoor dus niet zo snel voor. Gebruik daarbij ook geen olie en smeervet. Hier kan namelijk stof aan blijven zitten, waardoor de plaat verontreinigd en er veel problemen kunnen ontstaan.
Hieronder een overzicht van de verschillende soorten koppelingen:
| Type Koppeling | Beschrijving | Toepassing |
|---|---|---|
| Frictiekoppeling | Bestaat uit een drukplaat, een koppelingsplaat en een vliegwiel. | Auto’s met handgeschakelde versnellingsbakken |
| Vloeistofkoppeling (Koppelomvormer) | Gebruikt transmissievloeistof om het vermogen over te brengen. | Voertuigen met automatische transmissies |
| Centrifugaalkoppeling | Maakt gebruik van centrifugaalkracht om de koppeling in te schakelen. | Kleine motorvoertuigen zoals grasmaaiers, kettingzagen en sneeuwblazers |
| Hydraulische Koppeling | Gebruikt hydraulische druk om de overdracht van vermogen te regelen. | Diverse industriële toepassingen |
| Elektromagnetische Koppeling | Maakt gebruik van elektromagnetische kracht om de overdracht van vermogen te regelen. | Diverse industriële toepassingen |
Symptomen van een Versleten Koppeling
Er is geen lampje in de auto dat aangeeft dat je koppeling versleten is. Symptomen dat een koppeling aan vervanging toe is zijn:
- Een motor die toeren maakt zonder dat je auto versnelt in de versnelling
- Een hoog aangrijpend koppelingspedaal
- Een zwaar koppelingspedaal
- Een moeizaam schakelende versnellingsbak
Naarmate je jouw auto vaker gebruikt, kan het zo zijn dat er slijtage komt aan de koppeling. In dit geval merk je dat het schakelen stroever gaat of zelfs helemaal niet meer gebeurt. Een van de eerste symptomen is dat het toerental steeds hoger wordt, terwijl je wel doorgeschakeld hebt. Het afremmen gebeurt namelijk niet meer. Als je de koppeling niet op tijd vervangt, voorkom je dat je na verloop van tijd langs de kant van de weg staat.
Oorzaken en Gevolgen van Koppelingsproblemen
De mogelijke oorzaken van koppelingsproblemen zijn uiteenlopend. De meest voorkomende mankementen aan de koppeling zijn slijtage van de koppelingsplaat, defect druklager, versleten koppelingscilinder en problemen met het dubbelmassavliegwiel.
Lees ook: Hoe auto afschrijving berekenen?
Koppelingsplaten kunnen om verschillende redenen slijten. Net als veel andere auto-onderdelen van een voertuig, slijten koppelingsplaten na verloop van tijd door normaal gebruik. Een verkeerd afgestelde koppeling kan ervoor zorgen dat de koppelingsplaten ongelijkmatig slijten, waardoor sommige delen van de platen meer worden belast dan andere. Door bijvoorbeeld langdurig slippen of overbelasting, kan de temperatuur van de koppelingsplaten te hoog worden.
Als de koppelingsplaat is versleten, kan het gebeuren dat deze blijft hangen wanneer de koppeling wordt bediend. Vuil, modder of andere verontreinigingen kunnen tussen de koppelingsplaat en de drukplaat komen. Bij auto’s met een hydraulische koppeling kunnen problemen met het hydraulische systeem ervoor zorgen dat de koppelingsplaat niet volledig vrijkomt. Tenslotte kunnen ook mechanische problemen in de bedieningsmechanismen er voor zorgen dat de koppelingsplaat blijft hangen. Als een koppelingsplaat blijft hangen, kan dit leiden tot problemen zoals moeilijk schakelen, trillingen tijdens het rijden of zelfs schade aan de koppelingsonderdelen.
Levensduur en Vervanging van de Koppeling
De slijtage van de koppeling hangt heel erg af van het gebruik (veel korte stukjes rijden, caravan trekken etc.), maar vanaf zo’n 150.000 - 200.000 km kun je normaliter te maken krijgen met een versleten koppeling. Gemiddeld gaat een koppeling ongeveer 150.000 km tot 250.000 km mee. Als u het grootste deel van de tijd op de snelweg rijdt, is dit minder belastend voor uw koppeling en kan deze langer meegaan.
De koppeling in een auto is een klassiek slijtageonderdeel. Het onderdeel wordt belast telkens als de auto wegrijdt. Dit komt omdat de koppeling veel kracht moet opvangen. Elke keer dat er een andere versnelling wordt ingeschakeld, wordt de koppeling ook gebruikt. Hierdoor slijten met name de voeringen op de koppelingsplaat na verloop van tijd. De levensduur van een koppeling is afhankelijk van veel factoren. Naast de fabrikant en het voertuigmodel zijn dit onder andere de kilometerstand en het gebruik van het voertuig. Slechts zelden moet een koppeling worden vervangen voordat het voertuig 100.000 kilometer heeft gereden. In sommige gevallen gaan koppelingen 200.000 kilometer of meer mee.
Meestal worden bij het vervangen van de koppeling naast de koppelingsplaat ook de genoemde drukgroep en druklager vervangen. Deze onderdelen slijten namelijk mee, en dan kunnen ze beter in één keer vervangen worden als de monteur toch alles open heeft liggen (o.a. de versnellingsbak moet gedemonteerd worden). De kosten van de genoemde onderdelen zijn afhankelijk van het type auto, maar de meeste kosten gaan zitten in de arbeidsuren. De hoeveelheid werk die een automonteur nodig heeft voor een auto verschilt per autotype. Er zijn diverse sites te vinden waar je een indicatie kunt krijgen van de kosten bij onafhankelijke garages (dealer is meestal duurder). Dit is een indicatie voor koppelingsset, uurloon, milieutoeslag en BTW op het moment van schrijven. Helaas zijn er ook vaak andere onderdelen aan vervanging toe (bijv. het tweemassavliegwiel), en dan kunnen de kosten (veel) hoger uitvallen.
Een defecte koppeling herken je vaak aan een slippende koppeling. Hierbij stijgt het motortoerental bij gas geven onevenredig ten opzichte van de snelheid van de auto. De kosten voor het repareren of vervangen van een koppeling kunnen sterk variëren, afhankelijk van het type auto. Gemiddeld liggen de kosten tussen de € 300 en € 1000 .
Onder autobestuurders zijn er enkele tips om de levensduur van koppelingen te verlengen. Het is niet ongewoon dat de levensduur van de koppeling afhangt van factoren die elke bestuurder zelf kan beïnvloeden. Deze omvatten het individuele rijgedrag met de auto. Het slechts gedeeltelijk intrappen van het pedaal kan ook leiden tot verhoogde slijtage en een kortere levensduur van de koppeling. In dit geval knarst de koppeling en is deze niet volledig geopend. Ook mag bij het stoppen voor een rood licht het pedaal niet ingedrukt worden in plaats van de auto uit de versnelling te halen.
- Gebruik de koppeling niet onnodig - ga niet voor een verkeerslicht staan met de koppeling ingetrapt. Zet de auto in neutraal en trek de handrem aan.
- Laat de koppeling niet opkomen - de koppeling moet tijdens het rijden volledig ingedrukt of volledig losgelaten zijn.
- Geef geen gas voordat de versnelling is ingeschakeld.
Wacht niet te lang met een bezoek aan de garage bij koppelingsklachten.
Onderhoudstip - de koppeling
