Reumatoïde artritis (RA), vaak kortweg reuma genoemd, is een chronische auto-immuunziekte waarbij het afweersysteem het eigen lichaam aanvalt. Hierdoor ontstaan ontstekingen in de gewrichten, wat leidt tot pijn, stijfheid en zwelling. De aandoening is chronisch en gaat niet meer over.
In Nederland hebben ongeveer 260.000 mensen reumatoïde artritis. Het UMC Utrecht ziet jaarlijks 1200 patiënten met reumatoïde artritis, waarvan naar schatting ongeveer 100-200 met een moeilijk te behandelen vorm.
Wat is Reumatoïde Artritis?
Bij reumatoïde artritis (RA) ontstaan gewrichtsontstekingen. Het is een auto-immuunziekte, wat betekent dat het afweersysteem zich tegen het eigen lichaam keert. Reumatoïde artritis kan sluipend beginnen of plotseling ontstaan.
RA is een chronische aandoening en verloopt wisselend: perioden waarin patiënten (veel) last hebben van gewrichtsontstekingen wisselen af met perioden waarin patiënten weinig of geen last ervaren. Reumatoïde artritis komt op alle leeftijden voor, vaker bij vrouwen dan bij mannen.
Symptomen van Reumatoïde Artritis
Pijnlijke, stijve of gezwollen gewrichten zijn veelvoorkomende symptomen. Het bewegen wordt hierdoor bemoeilijkt. Bij RA raken gewrichten ontstoken. Door deze symptomen kan het bewegen moeilijker gaan.
Lees ook: Hoe auto afschrijving berekenen?
RA komt het meest voor in de handen en voeten, maar ook grotere gewrichten zoals ellebogen, schouders of knieën kunnen aangedaan zijn. Vaak komen de ontstekingen in zowel de linkerkant als de rechterkant van het lichaam voor. Bij een gewrichtsontsteking heb je de volgende klachten:
- Pijn
- Zwelling
- Warm aanvoelen
- Stijfheid, vooral 's ochtends of na een periode van inactiviteit
Vaak hebben mensen met een auto-immuunziekte als RA last van vermoeidheid. Meestal zijn er verschillende factoren die de vermoeidheid veroorzaken en in stand houden. Naast de gewrichtsontstekingen heb je soms last van andere klachten.
Oorzaken van Reumatoïde Artritis
De precieze oorzaak van RA is niet bekend. Wel is bekend dat het een auto-immuunziekte is waarbij het afweersysteem het eigen lichaam aanvalt. Er kunnen verschillende factoren een rol spelen bij het ontwikkelen van klachten. Er zijn veel aspecten van het afweersysteem die betrokken kunnen zijn bij de ontwikkeling van RA. Dit kunnen dan ook verschillende aangrijpingspunten zijn voor behandeling.
Wel is duidelijk dat bij RA je afweersysteem als het ware ‘op hol’ slaat waardoor je afweersysteem denkt dat goede (lichaamseigen) cellen kwade indringers zijn. Je afweersysteem wil die indringers verdrijven. Hierdoor komen bepaalde stoffen (ontstekingseiwitten) vrij waardoor ontstekingen ontstaan in gewrichten, pezen of organen. Je immuunsysteem keert zich als het ware tegen je eigen lichaam.
Erfelijkheid en Omgevingsfactoren
Reumatoïde artritis is geen erfelijke ziekte. Maar er zijn aanwijzingen dat erfelijke factoren iets meer kans geven op het ontwikkelen van de ziekte. Daardoor komt het in bepaalde families vaker voor.
Lees ook: Vind de perfecte autodealer in Huizen
Naast erfelijke factoren zijn ook omgevingsfactoren van belang bij het ontstaan van reumatoïde artritis. Omgevingsfactoren hebben invloed op het ontstaan van RA.
Hormonen
Hormonen lijken het klachtenpatroon bij reumatoïde artritis te kunnen beïnvloeden. Tijdens de menstruatie en in de menopauze zijn de klachten vaak heviger. Terwijl zwangere vrouwen soms minder last van de aandoening hebben. Hoe dit komt is nog onduidelijk.
Krijg je tijdens een hormoonschommeling, zoals de menopauze meer last van je klachten, dan hoeft dit niet altijd te betekenen dat de aandoening zelf actiever is geworden. Heb je meer klachten gekregen, bespreek dit altijd me je arts.
Diagnose van Reumatoïde Artritis
Om vast te stellen of u reumatoïde artritis (RA) hebt, vraagt de huisarts eerst naar uw klachten en hoe de klachten begonnen zijn. Daarna onderzoekt de arts u. Ze kijkt of uw gewrichten gezwollen zijn en laat uw bloed onderzoeken.
Je arts baseert de diagnose op de combinatie van je klachten, het lichamelijk onderzoek en de uitkomsten van bloedonderzoek. Bij het lichamelijk onderzoek kijkt je arts naar ontstekingsverschijnselen aan je gewrichten en pezen. Met het bloedonderzoek wil je arts weten of er ontstekingswaarden in je bloed aanwezig zijn. Daarnaast kijkt je arts of er antistoffen in je bloed zitten, zoals de reumafactor en de ACPA of anti-CCP test. Daarnaast doet je arts vaak aanvullend onderzoek. Hij laat een of meerdere röntgenfoto’s maken om te kijken of er afwijkingen te zien zijn aan het bot van je gewrichten.
Lees ook: Elektrische Auto Pechhulp
Voor het bloedonderzoek neemt de huisarts wat bloed bij u af. Dit bloed laat zij onderzoeken in een laboratorium. De laborant meet hoe snel de rode bloedlichaampjes naar de bodem van een speciaal buisje zakken (bloedbezinking). Bij mensen met RA gaat dit vaak sneller. De laborant controleert uw bloed ook op 'reumafactoren'. Reumafactoren zijn bepaalde eiwitten. 80% van de mensen met RA heeft reumafactoren in het bloed.
Op een röntgenfoto is te zien of een gewricht beschadigd is. Er is geen test waarmee de arts zeker weet dat u reumatoïde artritis hebt.
Behandeling van Reumatoïde Artritis
Het is nodig om reumatoïde artritis te behandelen, anders kan er schade ontstaan aan gewrichten en botten en zullen klachten erger worden. Een tijdige behandeling met (anti-reuma) medicijnen kan het ziekteproces van reumatoïde artritis aanzienlijk afremmen en soms zelfs helemaal tot rust brengen. De medicijnen verminderen de ontstekingsreactie. Hierdoor kunnen beschadigingen aan het bot en kraakbeen zoveel mogelijk voorkomen worden.
RA is niet te genezen. Daarom wordt er veel onderzoek gedaan naar reuma. Als de oorzaak gevonden wordt, kan er gerichter behandeld worden.
Welke behandelingen kunnen je helpen? Medicijnen helpen vaak goed bij het verminderen van je gewrichtsontstekingen. Omdat bij reumatoïde artritis je immuunsysteem te hard werkt, krijg je één of meerdere medicijnen om je immuunsysteem te remmen. Daarnaast krijg je vaak pijnstillers voorgeschreven.
Veel gebruikte medicijnen bij reumatoïde artritis zijn:
- Ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID’s)
- Klassieke reumaremmers (csDmards)
- Biologische medicijnen (bDmards)
- tsDmards waaronder JAK remmers
- Corticosteroïden, zoals prednison
Daarnaast kunnen er ontstekingsremmers voorgeschreven worden.
Bij patiënten die moeilijk te behandelen zijn, proberen we te achterhalen waarom het niet goed gaat.
'Treat to Target'
Treat to target betekent letterlijk: behandelen met een afgesproken doel. In de praktijk betekent dit dat je, samen met je reumatoloog, beslist naar welk doel je in je behandeling toewerkt.
Je arts en jij passen je medicijngebruik aan op basis van regelmatige bloedtests, onderzoeken of scorelijsten en jouw ervaringen. Zodat je met je behandeling het doel bereikt dat jullie samen hebben besproken.
Dit doel kan bijvoorbeeld zijn dat je zo min mogelijk last van je gewrichten hebt. Of bijvoorbeeld dat je gewrichtsontstekingen zodanig uitgedoofd zijn, dat je reuma in de sluimerstand staat. Weer kunnen sporten of blijven werken zijn ook doelen.
Gaat het langere tijd goed, en is het doel bereikt? Samen met je reumatoloog bekijk je of je je medicijnen geleidelijk aan kunt verminderen.
Overige Behandelingen
Naast medicatie zijn er andere behandelingen die kunnen helpen:
- Pijnstillers: Pijnstillers (bijvoorbeeld paracetamol) zorgen ervoor dat u de pijn minder voelt.
- NSAID's: Als u pijn hebt aan een of meer gewrichten, dan kan de arts NSAID's voorschrijven. Ze werken snel en voor korte tijd. U hebt minder last van pijn en stijfheid. NSAID's zorgen er niet voor dat de ontsteking verdwijnt.
- DMARD's: DMARD's moeten de chronische ontstekingen afremmen. Deze groep medicatie noemen we ook wel reuma remmende medicatie. De ziekte wordt minder actief. Er ontstaat minder schade aan de gewrichten. Soms duurt het weken tot maanden voordat u het effect van deze middelen merkt.
- Corticosteroïden
- Biologicals: Dit zijn medicijnen die de ontsteking stimulerende stofjes blokkeren. Deze kunnen dan hun werk niet meer doen.
- Operatie: Is een van uw gewrichten ernstig beschadigd en functioneel beperkt en pijnlijk?
Wat u zelf kunt doen
Een goede balans tussen rust en verantwoord bewegen is belangrijk. Hierdoor verminderen de klachten van pijn en stijfheid. Bij reumatoïde artritis (RA) is verantwoord bewegen belangrijk. De ziekte geneest daarmee niet, maar u zult er wel minder last van hebben. Als de RA rustig is, kunt u meer doen dan wanneer de ziekte actief is.
Zwemmen in warm water, fitness, fietsen en wandelen zijn goed. Vaak is zelfs een flinke conditietraining mogelijk, zonder dat uw gewrichten extra schade oplopen.
Van een fysiotherapeut leert u oefeningen. Een ergotherapeut kan u vertellen hoe u uw gewrichten zo veel mogelijk kunt beschermen. Zij geeft ook advies over hulpmiddelen.
Blijf niet te lang in dezelfde houding zitten of staan. Wissel rust en activiteit af. Stop als u moe wordt. Bij pijn kunt u een ijspakking op het ontstoken gewricht houden. Doe dit minimaal twintig tot dertig minuten. Leg de ijspakking niet rechtstreeks op uw huid, maar doe hem bijvoorbeeld in een handdoek of sloop en dan legt u dit op het ontstoken gewricht.
Aanvullende behandelingen
Er bestaan veel soorten alternatieve behandelingen. Het volgen van een reumakuur heeft bij een aantal mensen met reumatoïde artritis een positief effect. Soms merken mensen met een reumatische aandoening een positief effect van alternatieve behandelingen.
Complicaties van Reumatoïde Artritis
Bij reumatoïde artritis kunnen extra klachten (complicaties) optreden. Dit komt niet bij iedereen voor. Door de gewrichtsontstekingen heb je een hoger risico om hart- of vaatziekten te krijgen dan mensen zonder RA. Dit komt doordat de ontstekingen ook de vaatwanden aan kunnen tasten. Het is daarom belangrijk om andere risicofactoren zoveel mogelijk te beperken.
Mogelijke complicaties zijn:
- Peesruptuur: Soms raakt een pees ontstoken. Als de ontsteking langdurig blijft bestaan, is er een groter kans dat er een scheurtje in je pees ontstaat of afscheurt.
- Synoviale cyste: Een synoviale cyste is een zwelling bij een gewricht. Het kan aanvoelen als een bult. Meestal ontstaat zo’n bult in je knie. De cyste ontstaat doordat een gewrichtsontsteking het gewrichtskapsel verzwakt. Hierdoor kan het gaan uitpuilen van je knie naar je knieholte. Een cyste kan aanwezig zijn zonder dat je dit merkt, maar kan ook groeien en zelfs barsten. Als een synoviale cyste barst, lekt deze vocht en dat vocht zakt in je onderbeen of in je bovenarm. Hierdoor wordt je onderbeen, kuit, voet of je bovenarm dik en pijnlijk. Daardoor lijkt het vaak op een trombosebeen of trombosearm.
- Zenuwaandoeningen: Een zenuw kan geïrriteerd raken door druk van buitenaf. Als dit lang aanhoudt krijg je soms last van uitvalsverschijnselen.
- Carpaaltunnelsyndroom: Dit ontstaat door een ontsteking in de peesscheden in je pols. Bij deze ontsteking raakt je pols gezwollen. Hierdoor komt de zenuw, die door de pols loopt, klem te zitten. Je merkt dit vaak het eerst aan tintelingen in je middelste 3 vingers en aan minder gevoel in je vingers. Als de situatie lang blijft bestaan, kun je uitvalsverschijnselen krijgen. Soms moet bij het carpaaltunnelsyndroom de behandeling van de RA worden aangepast, je reumatoloog bekijkt of dit nodig is.
- Botontkalking (osteoporose): Osteoporose kan een gevolg zijn van reumatoïde artritis. Dan heet het ‘secundaire osteoporose’. Bij osteoporose worden je botten brozer en het bot verandert van structuur. Daardoor kunnen je botten sneller breken. Zowel mannen als vrouwen met reumatoïde artritis hebben meer kans op osteoporose.
Moeilijk te behandelen reumatoïde artritis
Bij sommige patiënten met reumatoïde artritis lukt het niet de ziekte voldoende tot rust te brengen. Zij hebben moeilijk te behandelen reumatoïde artritis. Er zijn veel verschillende oorzaken die ervoor kunnen zorgen dat patiënten met RA moeilijk te behandelen zijn. Roken kan een rol spelen, soms ervaart een patiënt veel bijwerkingen van medicijnen of de patiënt heeft een andere ziekte waardoor we niet optimaal kunnen behandelen.
Onderzoek naar Reumatoïde Artritis bij het CHDR
Op dit moment is er nog geen genezing van de reumatoïde artritis mogelijk. Het CHDR doet daarom veel onderzoek naar reumatoïde artritis.
Op dit moment hebben we bij het CHDR twee onderzoeken naar nieuwe geneesmiddelen bij patiënten met reumatoïde artritis.
Bij het CHDR doen we ook regelmatig onderzoek naar andere reumatologische aandoeningen, zoals artrose of SLE.