Een ontzegging van de rijbevoegdheid, ook wel rijontzegging of ontzegging rijbewijs genoemd, is een bijkomende straf die de rechter bij een veroordeling kan opleggen naast de hoofdstraf. De rijontzegging kan echter ook als zelfstandige straf worden opgelegd.
Wat is een rijontzegging? Een rijontzegging wordt ook wel ontzegging van de rijbevoegdheid genoemd. U mag dan een bepaalde tijd geen voertuig besturen. Een rijontzegging is één van de bijkomende straffen. Dat betekent dat deze naast een hoofdstraf kan worden opgelegd. Hoofdstraffen zijn volgens artikel 9 van het Wetboek van Strafrecht de: gevangenisstraf, hechtenis, taakstraf en geldboete.
Natuurlijk kan een rechter een rijontzegging opleggen. Dat kan alleen bij bepaalde gedragingen in het verkeer of gedragingen die met een motorvoertuig zijn verricht. Daarnaast kan een officier van justitie een rijontzegging opleggen met een strafbeschikking. Een strafbeschikking wordt meestal opgelegd voor ‘kleinere’ vergrijpen. Er mag in ieder geval niet meer dan zes jaar gevangenisstraf staan op het strafbare feit. De rijontzegging die met een strafbeschikking wordt opgelegd mag volgens artikel 257a lid 2 van het Wetboek van Strafvordering maximaal zes maanden duren.
De ontzegging van de rijbevoegdheid kan worden opgelegd bij rechterlijke uitspraak of via een strafbeschikking, maar niet zonder dat u als verdachte bent gehoord over het voornemen tot het opleggen van een strafbeschikking. U wordt dat uitgenodigd voor een officierszitting.
In artikel 180 WVW is uitdrukkelijk bepaald dat de ontzegging van de rijbevoegdheid pas ingaat nadat aan de veroordeelde in persoon een brief is uitgereikt waarin het tijdstip van ingang en de duur van de ontzegging, alsook de verplichting tot inlevering van het rijbewijs uiterlijk op het in de brief genoemde tijdstip, staat vermeld. U krijgt na betekening van de brief vaak 21 dagen de tijd om uw rijbewijs in te leveren. Indien u niet voldoet aan de verplichting tot inlevering van het rijbewijs, gaat de ontzegging van de rijbevoegdheid sowieso in op het moment van het verstrijken van die 21 dagen, met dien verstande dat deze tijd niet in mindering wordt gebracht op de duur van de ontzegging van de rijbevoegdheid.
Lees ook: Lees onze uitleg over BMW Aandrijvingssystemen
De ontzegging van de rijbevoegdheid kan geheel of gedeeltelijk voorwaardelijk worden opgelegd overeenkomstig artikel 14a Sr., in combinatie met een bepaalde proeftijd. Bijvoorbeeld een voorwaardelijke ontzegging van de rijbevoegdheid van 6 maanden, met een proeftijd van 2 jaar. De proeftijd vangt altijd aan op het moment dat het vonnis van de rechter onherroepelijk is geworden.
In de praktijk wordt soms een geclausuleerde ontzegging van de rijbevoegdheid opgelegd, bijvoorbeeld in de vorm dat de veroordeelde alleen niet mag rijden in het weekend gedurende een bepaalde periode, of slechts mag rijden naar zijn werk. De clausulering kan dan als bijzondere voorwaarde bij een voorwaardelijke veroordeling opgelegd.
Een ontzegging van de rijbevoegdheid houdt in dat de veroordeelde voor een bepaalde periode geen motorrijtuigen in Nederland mag besturen. Bij de rijontzegging is de veroordeelde ook altijd verplicht om zijn rijbewijs te sturen naar het CVOM. De ontzegging van de rijbevoegdheid heeft echter geen werking buiten Nederland. Evenwel mag een Nederlandse ingezetene geen motorrijtuigen besturen in het buitenland zonder te beschikken over een geldig rijbewijs.
Indien u toch gaat rijden tijdens de periode dat de rijbevoegdheid was ontzegd, pleegt u het misdrijf als genoemd in artikel 9 lid 1 WVW. In dit lid is het verbod opgenomen om te rijden tijdens de ontzegging van de rijbevoegdheid. Wilt u voorkomen dat u uw rijbewijs voor langere tijd kwijt bent, dan dient u zo goed mogelijk verweer te voeren ter voorkoming dat aan u een onvoorwaardelijke ontzegging van de rijbevoegdheid wordt opgelegd.
De bepalingen die betrekking hebben op de koppeling van de inleverplicht aan de tenuitvoerlegging zijn namelijk niet van toepassing op buitenlandse rijbewijzen, over welker geldigheid de Nederlandse wetgever geen zeggenschap heeft. De rijontzegging wordt dus ‘gewoon’ ten uitvoer gelegd, zonder dat daaraan een inleverplicht van het rijbewijs aan is verbonden. Die situatie is overigens niet anders dan in de gevallen waarin een Nederlands rijbewijs al in de voorfase is ingehouden. De inleverplicht van het Nederlandse rijbewijs ontstaat blijkens art. 180 lid 4 WVW 1994 immers ook slechts in de gevallen waarin het rijbewijs niet ingevolge art. 164 WVW 1994 is ingevorderd en niet is teruggegeven. Art. 180 lid 8 schept op dat punt in het geheel niet een bijzondere situatie voor het ingevorderde ‘buitenlandse’ rijbewijs.
Lees ook: Verlopen rijbewijs: risico's
Het is evenwel niet zo dat uit art. 180 lid 8 WVW 1994 voortvloeit dat een ingehouden buitenlands rijbewijs aan een in het buitenland wonende veroordeelde moet worden teruggegeven, zodra de ontzegging van de rijbevoegdheid onherroepelijk is geworden.
Bj de laatste maatregel zal het CBR vaak ook de geldigheid van het rijbewijs schorsen. Zo kan het gebeuren dat u het rijbewijs terug krijgt van de strafrechter, maar dat die vervolgens direct wordt doorgestuurd naar het CBR, die het voor meer dan een jaar ongeldig verklaard. Gelet op deze samenloop van procedures is het voor cliënten vaak erg ingewikkeld welke verweren in welke procedure het beste gevoerd kunnen worden.
Hebt u een onderzoek naar de rijgeschiktheid opgelegd gekregen, dan adviseren wij u bovendien om u goed voor te bereiden op het onderzoek bij de door het CBR aangestelde psychiater. Het onderzoek zit namelijk vol strikvragen en valkuilen, waardoor zelfs een persoon die slechts eenmalig teveel heeft gedronken, als alcoholmisbruiker kan worden aangemerkt, met als gevolg dat die zijn rijbewijs voor meer dan 1 jaar kwijt kan raken. Om u voor te bereiden op het CBR onderzoek naar de rijgeschiktheid moet u de speciaal voor dit onderzoek geschreven informatiebrochure bestellen en goed bestuderen.
Wanneer uw rijbewijs is ingevorderd, mag u van het ene op het andere moment niet meer rijden. Wie toch gaat rijden, pleegt een misdrijf en is bovendien niet verzekerd. Het is dus behalve strafbaar ook buitengewoon onverstandig om met een ingenomen, geschorst of ongeldig rijbewijs toch te gaan rijden. Het verbod om motorvoertuigen te besturen, geldt niet alleen bij een ingevorderd rijbewijs. Ook als een rijbewijs ongeldig is verklaard of wanneer er sprake is van een door de rechter of officier van justitie opgelegde rijontzegging, is het een misdrijf als u desondanks toch gaat rijden. Neem dit risico dus niet!
Rijden met een geschorst rijbewijs. Het is degene die weet of redelijkerwijs moet weten dat een op zijn naam gesteld rijbewijs voor een of meer categorieën van motorrijtuigen dan wel voor een gedeelte van de geldigheidsduur ongeldig is verklaard, indien aan hem daarna geen ander rijbewijs voor het besturen van een motorrijtuig van de betrokken categorie of categorieën is afgegeven, verboden op de weg een motorrijtuig van die categorie of categorieën dan wel gedurende dat gedeelte van de geldigheidsduur te besturen of als bestuurder te doen besturen.
Lees ook: Rijden op een brommer zonder geldig rijbewijs
Het vierde en het vijfde lid gelden niet ten aanzien van de bestuurder van een motorrijtuig gedurende de tijd dat door hem een rijproef wordt afgelegd in het kader van een ingevolge artikel 131, eerste lid, onderdeel c, gevorderd onderzoek.
Rijbewijs ingevorderd door de politie? Dit artikel gaat over het rijden zonder geldig rijbewijs. Een rijbewijs kan om verschillende redenen zijn geldigheid verliezen. Het CBR kan in bepaalde gevallen een onderzoek naar de rijgeschiktheid door een psychiater opleggen. Een rijbewijs kan ook zijn geldigheid verliezen wanneer een betrokkene niet meewerkt aan het onderzoek naar de rijgeschiktheid. Een rijbewijs kan verder zijn geldigheid verliezen wanneer de recidiveregeling rijden onder invloed van alcohol van toepassing is. Het rijbewijs is dan van rechtswege niet meer geldig.
Op grond van artikel 9 lid 2 Wegenverkeerswet is het rijden zonder geldig rijbewijs strafbaar. Dit is een misdrijf. In artikel 176 lid 2 Wegenverkeerswet is hierop een maximale gevangenisstraf van 12 maanden en een geldboete van € 21.750,- (2020) gesteld. Om gelijke gevallen zoveel mogelijk gelijk te berechten, hebben Rechtbanken en Gerechtshoven richtlijnen opgesteld. Dit zijn de Oriëntatiepunten voor straftoemeting. Op grond van deze richtlijnen geldt als straf voor het rijden zonder geldig rijbewijs een gevangenisstraf van 2 weken.
In een geval dat een betrokkene niet weet dat zijn rijbewijs ongeldig is verklaard, kan hiertegen verweer worden gevoerd. De meest klassieke vorm van het zonder rijbewijs rijden, is wanneer iemand in het geheel niet in het bezit is van een rijbewijs. Dit kan zijn omdat iemand in het geheel niet aan rijlessen is begonnen of omdat iemand er niet in is geslaagd het rijexamen te halen. De wetgever heeft het rijden zonder rijbewijs als onwenselijk gezien.
Het rijden zonder rijbewijs is een strafbaar feit. De wetgever heeft dit als een overtreding aangemerkt. De maximale straf voor het zonder rijbewijs rijden is op grond van artikel 177 Wegenverkeerswet een hechtenis van zes maanden en een geldboete van de derde categorie. Om de gelijkheid in de berechting te bevorderen heeft het College van Procureurs-Generaal van het Openbaar Ministerie een richtlijn voor straffen opgesteld. Dit is de Richtlijn voor strafvordering feitgecodeerde misdrijven en overtredingen. Een eerste overtreding wordt met een geldboete afgedaan. Bij een tweede overtreding wordt de verdachte gedagvaard voor de Kantonrechter en wordt er een geldboete en 1 week hechtenis voorwaardelijk geëist.
De tweede vorm van het rijden zonder rijbewijs is wanneer dat ongeldig is. Door de vele maatregelen die het CBR kan nemen, is dit een modernere vorm van het zonder rijbewijs rijden. In artikel 107 lid 2 Wegenverkeerswet is opgenomen dat een rijbewijs zijn geldigheid niet mag hebben verloren. In tegenstelling tot het zonder rijbewijs rijden is het rijden zonder geldig rijbewijs een misdrijf. De maximale straf voor dit feit is een gevangenisstraf van 12 maanden en een geldboete van € 21.750,- (2020).
Voorts kan men rijden zonder rijbewijs wanneer er sprake is van een tijdelijk rijverbod. Dit tijdelijke rijverbod kan zijn gebaseerd op de invordering van een rijbewijs door de politie, een inhouding door de officier van justitie en een ontzegging van de rijbevoegdheid door de rechter. Net als het rijden zonder geldig rijbewijs is dit een misdrijf. In de praktijk gaan rechters streng om met het rijden tijdens een tijdelijk rijverbod.
Hiervoor is al ingegaan op de mogelijk strafrechtelijke gevolgen van het rijden zonder rijbewijs. Wanneer iemand niet in het bezit is van een (geldig) rijbewijs en een aanrijding veroorzaakt, kan men problemen met de verzekeringsmaatschappij krijgen. In de meeste verzekeringspolissen is namelijk opgenomen dat de verzekeraar de uitgekeerde schade op de verzekerde kan verhalen wanneer iemand ten tijde van het ongeval niet in het bezit was van een (geldig) rijbewijs.
In artikel 179 van de Wegenverkeerswet 1994 staat dat een rijontzegging kan worden opgelegd voor bepaalde overtredingen. In artikel 179a van diezelfde wet staat voor welke misdrijven een rijontzegging kan worden gegeven. De procedure rondom een rijontzegging staat in artikel 180 van de Wegenverkeerswet.
De duur van de rijontzegging die bij deze artikelen wordt genoemd, betreft overigens de maximale wettelijke duur. In de praktijk wordt er veelal een (veel) kortere ontzegging opgelegd. Ook kan de rijontzegging deels voorwaardelijk worden opgelegd. U komt dan in een proeftijd te lopen die meestal 2 jaar duurt. U krijgt dan bijvoorbeeld een rijontzegging van 8 maanden waarvan 3 maanden voorwaardelijk met een proeftijd van 2 jaar. Dit betekent dat u 5 maanden uw rijbewijs kwijt bent. Begaat u in de proeftijd een nieuwe overtreding? Dan zult u uw rijbewijs ook voor de resterende 3 maanden moeten inleveren. De voorwaardelijke rijontzegging hangt als het ware ‘boven uw hoofd’ en wordt uitgevoerd als u opnieuw de fout in gaat.
Wanneer u alleen voor het rijden zonder rijbewijs wordt vervolgd is het niet mogelijk om rijontzegging te krijgen. Het kan ook voorkomen dat u voor het rijden zonder rijbewijs én een ander strafbaar feit wordt vervolgd. Het is dan wel mogelijk dat u een rijontzegging krijgt voor dat andere strafbare feit. Hoe werkt dat dan dan in de praktijk? Als u geen rijbewijs heeft, maar wel een rijontzegging krijgt kunt u geen rijles nemen of rijexamen doen. Een rijontzegging heeft dan wel degelijk nut. Het duurt dan namelijk nog langer voor u de weg op mag.
In artikel 180 lid 3 WVW is bepaald dat de ontzegging van de rijbevoegdheid pas ingaat nadat u een brief van de officier van justitie heeft ontvangen. Daarin staat de ingangsdatum en de duur van de ontzegging. Ook de termijn voor het verplicht inleveren van het rijbewijs staan daarin. In de praktijk is deze termijn 21 dagen. Dit betekent dat de rijontzegging in ieder geval ingaat op de 21ste dag nadat u de brief van de officier van justitie hebt gekregen. Levert u het rijbewijs eerder in? Dan gaat de rijontzegging in op dat moment. U krijgt het dan dus ook eerder terug. U kunt er dus een belang bij hebben om snel uw rijbewijs in te leveren.
Levert u het rijbewijs niet in? Dan gaat de ontzegging óók in na afloop van de inlevertermijn. Echter, de totale duur van de ontzegging start pas op het moment dat u het rijbewijs inlevert. U schiet er dus niets mee op om het rijbewijs niet in te leveren. U bent namelijk al in overtreding als u gaat rijden nadat de inlevertermijn is verstreken en iedere dag dat u nalaat het rijbewijs in te leveren is een dag dat u het rijbewijs langer kwijt bent. Dezelfde regel geldt als u gedetineerd raakt. De totale duur van de rijontzegging wordt verlengd met de tijd die u vastzit. U kunt de ontzegging van de rijbevoegdheid dus niet ‘uitzitten’.
Hebt u geen rijbewijs? Dan kunt u deze ook niet inleveren. In dat geval gaat de rijontzegging in na het onherroepelijk (definitief) worden van de uitspraak. Een uitspraak is onherroepelijk als er geen rechtsmiddel zoals hoger beroep tegen openstaat.
Zoals hiervoor al werd aangegeven, kunt u tijdens de rijontzegging geen rijlessen volgen of examen doen. Het rijden tijdens een rijontzegging is tot slot ook een misdrijf volgens artikel 9 van de Wegenverkeerswet. Daar staat volgens artikel 176 van de Wegenverkeerswet een maximale gevangenisstraf van 1 jaar op of een geldboete van de vierde categorie (€ 21.750). Als u toch in de auto stapt en een rijontzegging heeft, bent u niet verzekerd. Kijk hiermee uit!
Hieronder een overzicht van de duur van de rijontzegging bij verschillende overtredingen en misdrijven:
| Soort gedraging | Wetsartikel | Duur rijontzegging |
|---|---|---|
| Gevaarlijk rijgedrag met kans op zwaar lichamelijk letsel of levensgevaar bv. spookrijden | 5a lid 1 WVW | 5 jr. (bij recidive binnen 5 jr. kan dit 10 jr. worden) |
| Zo gedragen dat daardoor een ongeluk wordt veroorzaakt met zwaar lichamelijk letsel of de dood tot gevolg | 6 WVW | 5 jr. (bij recidive binnen 5 jr. kan dit 10 jr. worden) |
| Verlaten van de plaats van het ongeval | 7 lid 1 WVW | 5 jr. (bij recidive binnen 5 jr. kan dit 10 jr. worden) |
| Onder invloed van alcohol of drugs rijden | 8 WVW | 5 jr. (bij recidive binnen 5 jr. kan dit 10 jr. worden) |
| Autorijden tijdens een rijontzegging | 9 WVW | 5 jr. (bij recidive binnen 5 jr. kan dit 10 jr. worden) |
| Rijden met een rijverbod | 162 lid 3 WVW | 5 jr. (bij recidive binnen 5 jr. kan dit 10 jr. worden) |
| Een blaastest of bloedonderzoek weigeren of geen toestemming geven voor bloedonderzoek | 163 lid 2, 6 en 7 WVW | 5 jr. (bij recidive binnen 5 jr. kan dit 10 jr. worden) |
| Zo gedragen dat gevaar of hinder op de weg wordt veroorzaakt | 5 WVW | 2 jr. (bij recidive binnen 5 jr. kan dit 4 jr. worden) |
| Wedstrijd houden met een auto | 10 lid 1 WVW | 2 jr. (bij recidive binnen 5 jr. kan dit 4 jr. worden) |
| Niet opvolgen van een aanwijzing bv. auto stilzetten langs de weg | 12 lid 1 WVW | 2 jr. (bij recidive binnen 5 jr. kan dit 4 jr. worden) |
| Markeringen aanbrengen op het kenteken waardoor deze niet kan worden gelezen | 41 lid 1 WVW | 2 jr. (bij recidive binnen 5 jr. kan dit 4 jr. worden) |
| Onjuiste gegevens opgeven bij inschrijving kentekenregister en tenaamstelling | 51 lid 1 WVW | 2 jr. (bij recidive binnen 5 jr. kan dit 4 jr. worden) |
| Een gestolen/vals kenteken gebruiken | 61 WVW | 2 jr. (bij recidive binnen 5 jr. kan dit 4 jr. worden) |
| Een gestolen/vals keuringsbewijs gebruiken | 74 WVW | 2 jr. (bij recidive binnen 5 jr. kan dit 4 jr. worden) |
| Valse gegevens opgeven bij het aanvragen van een rijbewijs | 114 WVW | 2 jr. (bij recidive binnen 5 jr. kan dit 4 jr. worden) |
| Onbekend gebleven bestuurder | 165 lid 1 WVW | 2 jr. (bij recidive binnen 5 jr. kan dit 4 jr. worden) |
| Onbekend gebleven bestuurder bij aanhanger | 166 lid 1 WVW | 2 jr. (bij recidive binnen 5 jr. kan dit 4 jr. worden) |
| Bedreiging gepleegd met een motorvoertuig | 285 Sr | 5 jr. |
| Mishandeling met voorbedachte raad gepleegd met een motorvoertuig | 301 Sr | 5 jr. |
| Zware mishandeling gepleegd met een motorvoertuig | 302 Sr | 5 jr. |
| Zware mishandeling met voorbedachte raad gepleegd met een motorvoertuig | 303 Sr | 5 jr. |
Toch rijden zonder rijbewijs? De risico’s
Rijden terwijl uw rijbewijs is ingevorderd is strafbaar en kan ernstige gevolgen voor u hebben. Als u toch besluit te rijden en wordt betrapt, riskeert u een hoge boete, een langere rijontzegging of zelfs een gevangenisstraf. Bovendien wordt uw zaak hierdoor nodeloos ingewikkeld. De kansen op het terugkrijgen van uw rijbewijs nemen hierdoor aanzienlijk af. Het Openbaar Ministerie ziet het rijden zonder geldig rijbewijs als een zware overtreding omdat het getuigt van minachting voor de wet en de verkeersveiligheid.
Rijden ingevorderd rijbewijs: Strafrecht advocaat legt uit
Twee weken gevangenisstraf
Bij een verdenking van het overtreden van artikel 9 WVW draait het om de vraag of er daadwerkelijk sprake was van een ontzegging van de rijbevoegdheid of dat het rijbewijs ongeldig was verklaard, en of u hiervan op de hoogte was. Bent u schuldig, dan is de standaardeis twee weken celstraf!
Het is voor het bewijs van belang of vast komt te staan dat u wist, of had kunnen weten, dat u met een ingevorderd, of ongeldig verklaard, rijbewijs of tijdens een rijontzegging bent gaan rijden. Als u ontkent dat u wist van de ontzegging of ongeldigverklaring van uw rijbewijs, kan dit worden vastgesteld aan de hand van bewijsstukken in het dossier.
Als de beslissing tot ongeldigverklaring of ontzegging persoonlijk aan u is medegedeeld, staat uw (veronderstelde) bekendheid hiermee vast. In alle andere situaties is het zeker verstandig om hier verweer tegen te voeren. Een advocaat met verstand van verkeersstrafrecht kan snel inschatten of het zinvol is om verweer te voeren bij de beschuldiging van het rijden met een ingevorderd of ongeldig rijbewijs of als aan u een rijontzegging was opgelegd.
Rechtbanken hanteren een standaardstraf van twee weken gevangenisstraf, maar als uw advocaat goed verweer voert, kan dat vaak worden voorkomen.