De schildklier is een klein, vlindervormig orgaan dat zich aan de voorkant van de hals bevindt. De schildklier maakt hormonen aan die helpen bij het reguleren van de stofwisseling, het proces waarbij het lichaam energie haalt uit voedsel.
Bij een auto-immuunziekte valt het afweersysteem van het lichaam gezonde cellen aan. Bij auto-immuunziekten van de schildklier valt het afweersysteem de schildklier aan, wat kan leiden tot een te langzaam of te snel werkende schildklier. Er zijn verschillende soorten schildklierontstekingen en de behandeling verschilt per soort.
Twee van de meest voorkomende auto-immuunziekten van de schildklier zijn de ziekte van Hashimoto en de ziekte van Graves.
Ziekte van Hashimoto: oorzaken, symptomen en behandeling
Ziekte van Hashimoto
De ziekte van Hashimoto is een auto-immuunziekte waarbij de schildklier ontstoken is. Het gevolg daarvan is op den duur een te traag werkende schildklier.
Bij mensen met de ziekte van Hashimoto werkt de schildklier te langzaam. De schildklier werkt te langzaam, omdat de afweer van het lichaam de schildklier aanvalt. Daardoor raakt de schildklier ontstoken en beschadigd en gaat minder goed werken. Dan kan de schildklier minder schildklierhormoon maken.
Lees ook: Hoe auto afschrijving berekenen?
Meestal begint de ziekte van Hashimoto op volwassen leeftijd, maar het kan soms ook op jongere of oudere leeftijd beginnen. Ongeveer 1 tot 2 op de 100 mensen (1 tot 2%) van de mensen heeft de ziekte van Hashimoto.
We weten niet precies waarom de schildklier ontstoken raakt bij de ziekte van Hashimoto. Wel weten we dat erfelijke aanleg, samen met andere zaken ervoor kunnen zorgen dat iemand de ziekte krijgt. Dit betekent dat erfelijke aanleg, samen met andere zaken ervoor zorgen dat iemand de ziekte kan krijgen. Welke afwijkingen in genen en factoren het precies zijn, weten we nog niet helemaal.
Bij de ziekte van Hashimoto is de bezinking (BSE) niet verhoogd.
Patiënten met Hashimoto maken antistoffen tegen het schildkliereiwit Peroxidase in het Engels: ‘Thyroid Peroxidase’ afgekort tot TPO. Deze TPO-antistoffen hebben geen directe invloed op de functie van de schildklier, maar gaan gepaard met een auto-immuunontsteking van de schildklier en beschadiging van het schildklierweefsel.
Meestal worden de klachten langzaam erger. Het verschilt van persoon tot persoon welke klachten iemand heeft. Als je schildklier te langzaam werkt, kun je daar last van krijgen. Dit kun je bijvoorbeeld merken:
Lees ook: Vind de perfecte autodealer in Huizen
- Je hebt het snel koud.
- Je wordt zwaarder.
- Je voelt je sloom of moe.
- Je kunt moeilijk poepen (verstopping).
Als reactie daarop maakt de schildklier te weinig schildklierhormoon aan.
Bij een langzaam werkende schildklier is de hoeveelheid schildklierhormoon (vrij T4) te laag. Het hormoon dat de schildklier stimuleert (TSH) gaat daardoor omhoog.
Dokters kunnen denken aan de ziekte van Hashimoto als iemand de kenmerken heeft zoals die hierboven staan.
Iemand krijgt het hele leven schildklierhormoon. Dat zorgt ervoor dat iemand weer genoeg van dit hormoon in het lichaam heeft. Dokters kijken hoeveel schildklierhormoon iemand nodig heeft.
Heb je als vrouw de ziekte van Hashimoto en wil je een kind? Dan kun je dit overleggen met je arts. Misschien moet je behandeling al voordat je zwanger bent aangepast worden.
Lees ook: Elektrische Auto Pechhulp
Als je schildklier te weinig schildklier-hormonen maakt, kun je bijvoorbeeld moe zijn, het koud hebben, zwaarder worden of moeilijk poepen.
Je krijgt dan een medicijn met schildklier-hormoon.
Ziekte van Graves
De ziekte van Graves is de meest voorkomende oorzaak van een te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie)(70-80%). De ziekte van Graves is een auto-immuunziekte, dat wil zeggen dat het lichaam antistoffen (afweerstoffen) maakt tegen lichaamseigen cellen, in dit geval de tegen de TSH-receptor op de schildkliercellen. Deze antistoffen zetten de schildklier aan om meer schildklierhormoon te gaan maken.
De ziekte komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen en openbaart zich vooral tussen het 25e en 50e levensjaar. De ziekte van Graves komt voor zonder of met een gering struma. Kenmerkend zijn een verhoogde hartslag en gewichtsverlies, maar deze symptomen zijn niet altijd per definitie aanwezig. Meestal heeft men een gejaagd gevoel en heeft men het erg warm.
Gezien het frequente voorkomen in bepaalde families is er zeker sprake van een bepaalde erfelijke aanleg. Bij navraag blijkt dat 80% van de patiënten een (al dan niet ver) familielid heeft met schildklierziekte (of andere auto-immuunziekten). De ziekte van Graves komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen: 6 à 8 vrouwen tegen 1 man en manifesteert zich vooral tussen het 25ste en 50ste levensjaar.
Hierbij maakt uw lichaam antistoffen die de schildklier stimuleren om extra schildklierhormoon te maken.
Als je schildklier te veel hormonen maakt, kun je klachten krijgen: je valt bijvoorbeeld af, je hart klopt heel snel, je zweet of je voelt je onrustig.
Als je schildklier te snel werkt, kun je daar last van krijgen. Dit kun je bijvoorbeeld merken:
- Je valt af, terwijl je toch goed eet.
- Je voelt je onrustig, bang of snel geïrriteerd.
- Je merkt dat je hart veel sneller klopt.
- Je zweet veel.
- Je slaapt slecht.
- Je trilt.
- Je hebt diarree.
- Je hals wordt dik. Dit komt doordat je schildklier groter is geworden.
- Je hebt last van je ogen.
Soms komt de schildklierziekte van Graves samen voor met de oogziekte van Graves (oftalmopathie). Een derde verschijnsel dat zich kan voordoen bij de ziekte van Graves is een specifieke huidaandoening aan de scheenbenen.
Graves hyperthyreoïdie kan behandeld worden met medicijnen, radioactief jodium, of met een schildklieroperatie. In het algemeen heeft een behandeling met medicijnen de voorkeur.
Wanneer er wordt gekozen om te behandelen met medicijnen, wordt in het algemeen gekozen voor behandeling met block-and-replace (rem en vervang) behandeling. Dat wil zeggen dat de productie van schildklierhormoon helemaal geremd wordt en dat het tekort aan schildklierhormoon wordt aangevuld.
Het medicijn dat het meest gebruikt wordt om de schildklierhormoon productie te remmen is strumazol. Belangrijkste mogelijke bijwerkingen van strumazol zijn huiduitslag, leverstoornissen, en “agranulocytose”.
Agranulocytose is een zeer zeldzame, maar ernstige bijwerking waarbij de witte bloedcellen (afweercellen) in het bloed plots kunnen verdwijnen. Daarom wordt patiënten die strumazol gebruiken altijd aangeraden om bij koorts en keelpijn de strumazol direct te stoppen en direct contact te hebben met de behandelaar om bloedonderzoek op witte bloedcellen te laten verrichten.
Een alternatief voor de block-and-replace behandeling is de titratiemethode. Er wordt dan precies genoeg schildklierremmende medicatie gegeven om de schildklierwaarden normaal te krijgen.
Patiënten met de ziekte van Graves worden gedurende 12-18 maanden behandeld met medicatie (strumazol+levothyroxine (schildklierhormoon)). Na deze periode wordt gekeken of de medicijnen gestopt kunnen worden zonder dat de ziekte terugkomt. Bij ongeveer 50-60% van de patiënten is de ziekte van Graves na het stoppen van de medicijnen genezen.
Behandeling van de oogziekte van Graves vindt plaats door de oogarts. Bij geringe oogziekte zal in het algemeen volstaan worden met het voorschrijven van oogdruppels en oogzalf, en bij daglicht een zonnebril te dragen. Bij actieve oogziekte zal de behandeling bestaan uit behandeling met medicijnen, bestraling of een operatie. Afhankelijk van de klachten wordt er gekozen voor een behandeling op maat.
Om de ziekte van graves vast te stellen doen we bloedonderzoek. Ook bepalen we of er sprake is van antistoffen in het bloed die tegen uw eigen schildklierweefsel zijn gericht (auto-antistoffen).Soms doen we een scintigram (scan).
Als u oogklachten hebt, verbeteren deze vaak als uw schildklierfunctie weer normaal is.
Andere Schildklierontstekingen
Naast de ziekte van Hashimoto en de ziekte van Graves zijn er ook andere soorten schildklierontstekingen:
- De ziekte van De Quervain: Een niet-chronische ontsteking van de schildklier, waarschijnlijk veroorzaakt door een virus. Ontstaat vaak na een keelontsteking of verkoudheid.
- Postpartum thryreoïditis: Een ontsteking die optreedt na een bevalling.
- Schildklierontsteking door immuuntherapie: Kan ontstaan als bijwerking van immuuntherapie bij kanker.
Behandeling van Schildklierontstekingen
De behandeling van schildklierontstekingen is afhankelijk van de soort ontsteking en de fase waarin de ontsteking zich bevindt.
Een schildklierontsteking leidt in de beginfase tot een (meestal milde) hyperthyreoïdie (=te veel schildklierhormoon in het bloed). Soms zo mild dat de patiënt het niet opmerkt. In de tweede fase leidt een schildklierontsteking meestal tot een hypothyreoïdie (=te weinig schildklierhormoon in het bloed).
Behandeling van de fase met te hoge concentratie schildklierhormoon is meestal niet nodig. Behandeling tijdens de fase waarin de schildklier te langzaam werkt is afhankelijk van de klachten. Bij milde symptomen is behandeling niet altijd nodig. Bij ernstiger klachten wordt gedurende 6-12 maanden een behandeling met schildklierhormoon gegeven.
Bij milde symptomen is behandeling niet altijd nodig. Bij ernstiger klachten wordt een behandeling met schildklierhormoon gegeven.
Radioactief Jodium en Schildklieroperatie
In sommige gevallen kan een behandeling met radioactief jodium of een schildklieroperatie nodig zijn.
Jodium wordt door de schildklier opgenomen en ingebouwd in schildklierhormoon. Ook radioactief jodium wordt door de schildklier opgenomen. De straling van dit radioactief jodium (jodium-131) kan gebruikt worden om de overmatige aanmaak van schildklierhormoon te stoppen of om een groot struma kleiner te maken.
De belangrijkste bijwerking van de behandeling met radioactief jodium is dat de schildklier door de behandeling blijvend te traag kan gaan werken. Dit is echter goed op te vangen door het tekort aan eigen schildklierhormoon aan te vullen met levenslang gebruik van levothyroxine.
Bij een schildklieroperatie zal de chirurg er alles aan doen de stembandzenuw en de bijschildklieren te sparen. Schade aan de stembandzenuw kan leiden tot heesheid en een veranderde stem. Vaak is dit tijdelijk. Door kneuzing of verwijdering van de bijschildklieren kan een te laag calciumgehalte in het bloed ontstaan met als gevolg tintelingen en/of kramp in handen of voeten of rond de mond. Ook deze complicatie kan tijdelijk zijn.
Daarnaast is er na verwijdering van de hele schildklier een blijvend tekort aan schildklierhormoon waarvoor men levenslang levothyroxine moet gaan gebruiken.
Overige Aandoeningen en Behandelingen
Een toxisch adenoom wordt in principe behandeld met radioactief jodium. Een toxisch multinodulair struma wordt in principe behandeld met radioactief jodium of operatie. Er kan bij bepaalde patiënten ook gekozen worden voor een lage dosis thiamazol (Strumazol). Voor welke behandeling wordt gekozen hangt af van de ernst en soort van de klachten en kenmerken van de patiënt.
Als er vooral mechanische problemen zijn (slikklachten, vernauwing of verplaatsing van de luchtpijp), kan gekozen worden voor operatie.